موشکافی مشکلات خانوادگی با نگاه طنز

همین طور که از پله‌های استودیوی پخش بالا می‌روم، موسیقی برنامه‌ای را می‌شنوم. با کمی دقت صدای حوریه صداقتی و علیرضا جاویدنیا را تشخیص می‌دهم. متوجه می‌شوم که برنامه «خونه به خونه» شروع شده و با سرعت بیشتری خودم را به استودیوی پخش رادیو ایران می‌رسانم.

آرم برنامه با آهنگسازی و صدای آرین آساطوریان که قطعه سروده‌ای از پژمان کریمی است، پخش می‌شود.

«واسه یک بهار تازه / روی شونه نگاهت»

«توی خونه ترانه / کهکشون به زیر پات»

«خونه بیکران آبی / خونه روبه‌روی فردا»

«خونه خونه شکفتن / خونه خونه دل ما»

آنگاه بنا به گفته اقتداری، ورودیه ثابت برنامه پخش می‌شود. حوریه صداقتی می‌گوید: یکی بود یکی نبود و علیرضا جاویدنیا ادامه می‌دهد: «غیر از خدا هیچ‌کس نبود.» صداقتی می‌گوید: «یه خونه بود قد یه غربیل» علیرضا جاویدنیا ادامه می‌دهد: «یه درخت داشت قد یه چوب کبریت». با این فضاسازی که مجریان توانمند برنامه برای مخاطبان به وجود می‌آورند ناخودآگاه به یاد خونه قدیمی مادر بزرگم می‌افتم. به یاد قل قل سماورش و سفره پربرکت نون و پنیرش. به یاد گلیم قشنگی که توی ایوان خانه کنار گل‌های شمعدانی پهن می‌کرد و با دستان خسته از کار روزانه، اما قلب شاد و پر امیدش برای همه توی استکان‌های دور طلایی چای می‌ریخت.

جواد فیاضی، تهیه‌کننده برنامه مشغول گذاشتن سی‌دی پالس معرفی برنامه است. پس از آن حوریه صداقتی پرانرژی‌تر از دقیقه‌ای پیش می‌گوید: خونه آخرین پناه واسه همه دلخستگی‌هاست و جاویدنیا ادامه می‌دهد: ای خدا هیچ جا خونه خود آدم نمی‌شه.

صداقتی و جاویدنیا در دیالوگی دونفره با گفتن جملاتی در وصف خونه، ذهن مخاطبان را به سمت خونه اصلی ـ همان وطن ـ سوق می‌دهند که از 3 رنگ سبز و سرخ و سفید تشکیل شده؛ خونه‌ای یکرنگ به رنگ ایران.

اقتداری سردبیر برنامه می‌گوید: برای اثرگذاری این بخش از سی‌دی (آوای ایران) ـ که گلچینی از آثار خوانندگانی است که درباره ایران خوانده‌اند ـ استفاده کرده‌ایم. شاید کسانی که یک برنامه رادیویی را گوش می‌کنند، از این نکته غافل باشند که در اجرای یک برنامه زنده نه تنها گویندگان با هم هماهنگی دارند بلکه در پخش هر قسمتی از برنامه سردبیر و تهیه‌کننده با هم مشورت می‌کنند و بعد از آن تصمیم می‌گیرند چه آیتمی را پخش کنند و همه اینها را نمی‌شود دید و شنید.

مهمان این هفته خونه به خونه آقای النور باقی‌شف از جمهوری آذربایجان است. صداقتی و جاویدنیا با همراهی شهشهانی با او گفتگوی 3 نفره و صمیمی خود را آغاز می‌کنند.

آنها در این گفتگو از مهمانشان در خصوص تحصیلات و این‌که ازدواج کرده یا نه، می‌پرسند. اقتداری از پشت اتاقک شیشه‌ای به صداقتی اشاره می‌کند که از مهمان برنامه در خصوص مراسم خواستگاری بپرسد و باقی‌شف در خصوص این مراسم که در مناطق مختلف آذربایجان متفاوت است، درباره مقدار مهریه و جهیزیه صحبت می‌کند. وقتی که فیاضی یک آهنگ آذری پخش می‌کند، از عاطفه اقتداری در خصوص برنامه می‌پرسم. او هدف از ساخت برنامه خونه به خونه را طرح مسائل خانوادگی در فضای شاد و مفرح با رویکرد اجتماعی می‌داند و می‌گوید: با وجودی که 7 هفته از اولین پخش این برنامه می‌گذرد، برنامه مخاطب خودش را پیدا کرده و حجم تلفن‌ها و پیام های کوتاه خیلی زیاد است و مردم براحتی با برنامه درددل می‌کنند. اقتداری اظهار امیدواری می‌کند که در آینده‌ای نزدیک با حضور کارشناسان حاضر بتواند به بخشی از مسائل و مشکلات شنوندگان پاسخ بدهد.

وقتی از او می‌پرسم برای ساخت برنامه چقدر وقت می‌گذارد، می‌گوید: شاید باورتان نشود برای ساخت یک برنامه 2 ساعته تقریبا کل هفته را درگیر می‌شوم. از هماهنگی مهمان‌ها و طراحی آیتم‌ها گرفته تا نویسندگی و ساخت شعرهای طنز.

اقتداری ادامه می‌دهد: این برنامه از آیتم‌های متفاوتی تشکیل شده است. در آیتم «تاریکخونه» باورهای غلط مردم و هر آنچه که از اجدادمان به ما رسیده یا ما آن را باور داریم با حضور کارشناسان مربوط نقد و بررسی می‌شود.

در آیتم «توپخونه» برجسته‌ترین خبر هفته اعم از سیاسی، اجتماعی، ورزشی، فرهنگی و... که مرتبط با خانواده باشد، بررسی می‌شود.

در آیتم «چل‌خونه» گزارشگر برنامه از بناها و خانه‌های قدیمی ایران، گزارش تهیه می‌کند. در خصوص معماری بنا، سال ساخت و مراسمی که در این بناها وجود داشته با کارشناسان گفتگو می‌کند.

در آیتم «تماشاخونه» تئاتر یا سینمای هفته بررسی می‌شود و با نویسنده، کارگردان و بازیگران و تئاتر مورد نظر گفتگو می‌شود.

در آیتم «قهوه‌خونه» با مهمانان ایرانی و خارجی گپ و گفت می‌شود و مسائل خانوادگی، زندگی خصوصی و کاری آنها بررسی می‌شود.

در آیتم «چاپخونه» کتاب‌هایی که به درد خانواده‌ها می‌خورد معرفی و با نویسنده یا ناشر آن کتاب گفتگو می‌شود.

در آیتم «چارخونه» با فردی که در طول هفته به‌خاطر شغل یا کارش خبرساز بوده، شوخی می‌کنند و با صاحب عکس و خلاق کاریکاتور مربوط گفتگو می‌شود.

در آیتم «آشپزخونه» طرز پخت غذاهای ایرانی و فرنگی آموزش داده می‌شود. همچنین مردم می‌توانند در آیتم «سفره‌خونه» سفره‌های دلشان را باز و از مشکلات و مسائل کاری و خانوادگی‌شان صحبت کنند.

اقتداری در خصوص انتخاب موضوع برنامه می‌گوید: براساس آنچه که در زندگی مردم و اطرافم می‌بینم، آنچه که از دادگاه‌های خانواده می‌شنوم و در روزنامه‌ها می‌خوانم، موضوعات را انتخاب می‌کنم. ما سعی می‌کنیم در برنامه نظرات هر دو گروه زنان و مردان را به طور مساوی مطرح و مشکلات را انعکاس دهیم و همچنین با توجه به وضعیت فعلی جامعه که بیشتر به فعالیت و نشاط احتیاج دارد با ساخت برنامه گام کوچکی را بر این اساس برمی‌داریم.

ریحانه یزدان‌دوست، یکی دیگر از سردبیران برنامه می‌گوید: در برنامه «خونه به خونه» معضلاتی را بررسی می‌کنیم که خیلی‌ها بی‌توجه از کنارش رد می‌شوند یا به آن اهمیت نمی‌دهند، اما همین معضلات باعث چالش‌های عمیقی در خانواده می‌شود. وقتی در برنامه از خانواده صحبت می‌کنیم، منظورمان فقط پدر، مادر و فرزندان نیستند بلکه مراد تمامی کسانی‌اند که با هسته اولیه خانواده در ارتباط هستند. همچنین معتقدیم اگر مسائل خانوادگی را با نگاه طنز موشکافی کنیم بهتر نتیجه می‌گیریم، چون نه تنها به کسی برنمی‌خورد بلکه مخاطبان را ترغیب می‌کند تا با برنامه خودشان ارتباط برقرار کنند.

یزدان‌دوست که 11 سال کار برنامه‌سازی را در پیشینه کاری خود دارد، ادامه می‌دهد: احساس می‌کنم مردم دیگر از شنیدن مطالب جدی، پند و نصیحت خسته شده‌اند. برای همین بیشتر فضای برنامه به‌صورت گپ و گفت می‌گذرد. ما حتی معضلاتی را که در مسائل خانوادگی خودمان وجود دارد با مهمان‌های خارجی که از ملیت‌های مختلف و با آداب و رسوم خاص هستند را در میان می‌گذاریم تا متوجه این قضیه شویم که آنها با این مسائل چطور برخورد می‌کنند.

یزدان‌دوست که برنامه «این یک برنامه خانوادگی است» را اداره می‌کند، ادامه می‌دهد: ذکر این نکته برایم جالب است که بیشتر مخاطبان برنامه ما از مردان هستند. شاید خیلی‌ها از شنیدن اسم برنامه خانوادگی فکر کنند که ما می‌خواهیم از مادران و زنان صحبت کنیم یا از نقش آنها بگوییم اما در برنامه از خانواده صحبت می‌کنیم و شاهد مشارکت زنان و مردان جامعه‌مان هستیم.

گاهی مردان در برنامه راه حل پیشنهاد می‌کنند و زنان جامعه ما باید بدانند برای مردها خانواده مهم است. بعضی‌ها هم احساس می‌کنند که مسائل خانواده فقط مربوط به زنان است و زنان باید آن را حل کنند اما چنین چیزی نیست.

حوریه صداقتی، گوینده برنامه می‌گوید: «خونه به خونه» یک برنامه شاد است با این نکته که در طنز اگر انتقاد جایی نداشته باشد، هیچ مزه‌ای نخواهد داشت.

صداقتی بخش‌های حضور مهمان را بسیار جذاب و دلنشین توصیف می‌کند و امیدوار است که روزی برنامه طنز توام با انتقادات سازنده، جایگاه خود را پیدا کند.

وقتی از اجرای این برنامه می‌پرسم، صداقتی می‌گوید: کمتر گوینده و مجری‌ای است که در عین گویندگی بتواند کارهای تیپیک (نمایشی) انجام دهد. من با علاقه‌ای که به بازیگری دارم، قبول کردم که در این برنامه هر نقشی را اجرا کنم.

صداقتی از احساسش هنگام اجرای این برنامه می‌گوید: فکر می‌کنم تمام مخاطبان به ساعاتی شاد نیاز دارند و این برنامه نهایت سعی خود را می‌کند تا آن شادی را القا کند.

به گفته صداقتی، یک خونه باید از 3 رنگ سبز، آبی و سفید ساخته شده باشد که وقتی به هر طرف آن نگاه می‌کنی، بتوانی حس زندگی را در آن پیدا کنی.

علیرضا جاویدنیا که اولین کار رادیویی‌اش را در سال‌های 52 و 53 با نام «دوخت و دوز» که یک برنامه طنز و انتقادی بوده، میکروفن را مقدس می‌داند و می‌گوید: تمامی ابزار و آلاتی که در اطراف ما هست، ارزش ویژه‌ای دارد و میکروفن ارتباط ما را با شنونده برقرار می‌کند و این نفس و این کلام می‌تواند مخرب یا سازنده باشد. من می‌کوشم آن طور که شایسته است، حس خودم و آن حال و هوایی که در قالب سبک نمایشی وجود دارد به شنونده انتقال دهم و از طریق تلفن‌ها بازتاب کارم را دریافت کنم.

جواد فیاضی، تهیه‌کننده برنامه خونه به خونه درباره موسیقی‌هایی که در برنامه انتخاب می‌کند، می‌گوید: چون برنامه در حوزه خانواده است یک تم ایرانی دارد همچنین به خاطر این‌که برنامه صبح پخش می‌شود، باید از موسیقی شاد و صبحگاهی استفاده کرد تا برنامه ریتم داشته باشد و من با استفاده از آرم استیشن‌ها و موسیقی های با کلام و بی‌کلام می‌کوشم برنامه را جذاب‌تر کنم تا یک روز خاطره‌انگیز برای شنونده‌ای که در منزل استراحت می‌کند یا می‌خواهد اوقات فراغت خوبی را سپری کند، فراهم کنم.

فیاضی ادامه می‌دهد: طراحی اولیه وله‌ها را سردبیر به عهده دارد و برای هرکدام از آنها متن جداگانه‌ای می‌نویسد و بعد از انتخاب بازیگر، موسیقی مربوط به وله در استودیو اجرا و پخش می‌شود. همچنین چون ما در برنامه مهمان‌هایی از کشورهای مختلف داریم، از موسیقی‌ای که معرفی آداب و فرهنگ آن کشور است، استفاده می‌کنیم. ضمن این‌که در بخش مهمان داخلی اگر مهمان هنرپیشه باشد برای معرفی او از تیتراژ فیلم‌هایی که در آن ایفای نقش داشته، استفاده می‌کنیم.

ویدا شهشهانی که فعالیت خود را با بچه‌های انقلاب شروع کرده، می‌گوید: خونه به خونه سومین کاری است که با سردبیری یزدان‌دوست در آن به‌ایفای نقش می‌پردازم. غیر از این در برنامه‌های پذیرایی و زیرگذر طنز هم حضور داشتم.

شهشهانی ادامه می‌دهد: از این‌که در کنار خانم صداقتی هستم، حس خوبی دارم. از سال‌ها قبل همدیگر را می‌شناسیم، اما این اولین کاری است که با هم اجرا می‌کنیم. همچنین حضور علیرضا جاویدنیا به برنامه نشاط خاصی را بخشیده، تقریبا گروه خوب و راحتی داریم و نوشته‌های برنامه خوب است. شهشهانی که در این برنامه بیشتر در نقش دختر خونه‌ای که دلش می‌خواهد هرچه زودتر ازدواج کند و در نقش همسر جیغ جیغو بازی می‌کند، ادامه می‌دهد: خونه را به رنگ سفید می‌بینم، چون هنر از عشق متجلی می‌شود.

برنامه خونه به خونه کاری از گروه خانواده رادیو ایران است که روزهای پنجشنبه از ساعت 9 صبح به‌مدت 2 ساعت پخش می‌شود.