همان‌بهتر‌که خارجی‌ها رفتند

با این حال مدیرعامل و مجری طرح پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس می‌گوید، اولین بار است در 100 سال اخیر پروژه پالایشگاهی به ایرانی‌ها سپرده شده است.

ستاره خلیج‌فارس بزرگ‌ترین طرح پالایشگاهی کشور است که اجرا و در مدار قرار گرفتن آن ایران را از واردات بنزین بی‌نیاز می‌کند و تحولی دیگر در عرصه سوخت کشور ایجاد خواهد کرد؛ تحولی که در راستای اجرای قانون هدفمندی یارانه، چرخه آن تکمیل خواهد شد، اما روند پیشرفت پروژه نشان می‌دهد که افتتاح آن در زمان‌بندی تعیین شده بسیار دشوار است.

طرح پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس در زمینی به وسعت 342 هکتار در جنوب ایران و در بندرعباس اجرا می‌شود.

ستاره خلیج‌فارس هم‌اکنون چند ماهی است به دلایل و گرفتاری‌های مالی متوقف مانده، اما همت و تلاش مضاعف می‌طلبد تا در سال جدید طرحی که رئیس‌جمهور از آن طرح به عنوان غرور ملی یاد کرده است به مرحله بهره‌برداری نزدیک شود.

با اجرای طرح پالایشگاه خلیج‌فارس روزانه 36 میلیون لیتر بنزین در کشور تولید می‌شود که می‌تواند کشور را از واردات بنزین بی‌نیاز کند و حتی مازاد آن نیز امکان صادرات خواهد داشت.

پای صحبت‌های محمداسماعیل کراچیان، مدیرعامل طرح پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس نشسته‌ایم. با وجود تمام مشکلات، وی می‌گوید: «تحریم، نتوانست کار ما را عقب بیندازد. ما همه خرید تجهیزات را انجام داده‌ایم، اما انتظار داریم هیات‌مدیره نفت تکلیفمان را برای قیمت خرید خوراک پالایشگاه برای سرعت سرمایه‌گذاری بعدی زودتر روشن کند.»

آخرین وضعیت پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به کجا رسید؟ توانستید با شرکای خارجی به توافق برسید؟ چند روز پیش دیدم وزیر نفت در نشستی اشاره کردند که بعد از این ما کارها را فقط به ایرانی‌ها می‌دهیم. کار خوبی است و این حرکت را ما 2 سال پیش شروع کردیم. خارجی‌ها به دلایل ظاهرا سیاسی نخواستند پروژه را ادامه بدهند و بهانه‌های قراردادی مطرح کردند. بر این اساس ما تصمیم گرفتیم در سال 87 تکلیف پیمانکار را روشن کنیم. آن هم با مذاکره نه با دعوا، چون اگر می‌خواستیم دعوا کنیم اصل پروژه از بین می‌رفت و ما درگیر امور دادگاه می‌شدیم و البته به دلیل عباراتی که در قرارداد قید شده بود آنها می‌توانستند در دادگاه موفق شوند، لذا ما به صورت مصالحه‌ با طرف‌های ایرانی شرکت‌های خارجی که نمایندگی آنها را داشتند گفتگو کردیم و آنها قبول کردند کار را ادامه بدهند و مسوولیت را برعهده بگیرند که این کار بزرگی بود.

ممکن است در عمل ما به خارجی‌ها نیاز داشته باشیم که خواهیم داشت و شعار نمی‌توان داد، ولی اعتقادم بر این است که این نیاز را نباید مستقیم به خارجی‌ها گفت. کار را باید به ایرانی‌ها سپرد و به طرف ایرانی ‌بگوییم اگر کمبود یا نیازی دارید از خارجی‌ها کمک بگیرید و با آنها قرارداد ببندید.

در قرارداد این پروژه، بندی هست برای 2 درصد قیمت قرارداد که چنانچه کارفرما نتوانست کار را ادامه بدهد و به هر دلیلی قرارداد را فسخ کند پیمانکار می‌تواند 2 درصد مبلغ قرارداد را دریافت کند. بعدها از شرکای ایرانی آنها شنیدیم که آنها برای این 2 درصد کیسه دوخته بودند. 2 درصد 2 میلیارد و 600 میلیون یورو می‌شود 52 میلیون دلار که آنها به این مبلغ چشم دوخته بودند. با این کار ما ایرانی‌ها را تشویق کردیم که می‌توان کار را انجام داد و نباید ترسید.

محموله کشتی ششم ما بود که توان پرداخت پول آن را نداشتیم، ولی به دلیل همکاری خوب آقای میرکاظمی وزیر نفت ایشان 25 میلیون یورو پول به ما دادند که 10 میلیون یورو از آن را به کشتی دادیم و بار تخلیه شد.

ما 65 درصد پول را قبلا داده بودیم و این ریسک بزرگی است، اما خوشبختانه کار تمام شد و ما تجهیزات را دریافت کردیم.

خیر. بالاخره ما هم هزینه‌های زیادی را متحمل شده‌ایم. وقتی از عسلویه تا بندرعباس برای خط لوله سرمایه‌گذاری می‌کنیم که 10 درصد پروژه است و 250 میلیون یورو هزینه می‌شود، این موضوع باید جایی مورد توجه قرار گیرد.

الان پالایشگاه‌ها که خصوصی می‌شوند دم در پالایشگاه خوراک را با 5 درصد تخفیف تحویل می‌گیرند، در حالی که برای ما که می‌خواهیم پالایشگاه بسازیم 3 درصد تخفیف می‌دهند و تازه نتوانستیم مصوبه آن را هم بگیریم و در این زمینه سهامداران بحث دارند. مثلا شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی (شستا)‌ که بخشی از سهام پالایشگاه را دارد با دیدن این اوضاع یک مقداری مردد شده است. با این همه برگشت سرمایه پروژه 5‌/‌22 درصد است و 5 ـ 4 ساله سرمایه آن برمی‌گردد.

بله، 35 درصد سهام خود را به شستا فروخت و 15 درصد بقیه را به شرکت فراب. این شرکت اندونزیایی بنا به دلایلی سهام خود را واگذار کرد و گفت در شرایط حاضر امکان فاینانس پروژه را ندارد.

از وقتی آقای میرکاظمی آمدند وضعیت پروژه تغییر کرد و با دستور ایشان افزایش سرمایه شکل گرفت. نظر وزیر این بود که براساس قانون تجارت افزایش سرمایه همین‌طوری صورت نمی‌گیرد، بلکه هر کس فرآورده‌ای بیاورد نمی‌تواند خداحافظی کند و ایشان همچنین توانست آقای رئیس‌جمهور را راضی کنند که یک میلیارد و 200 میلیون یورو از صندوق ذخیره ارزی به پروژه اختصاص دهند. البته بقیه سهامداران هم‌اکنون در حال مذاکراتی با سرمایه‌گذاران داخلی هستند تا افزایش سرمایه محقق شود و و با دستور رئیس‌جمهور انگیزه‌ای در سهامداران ایجاد شد و از ما فرصت خواستند و 16 خرداد روزنهایی افزایش سرمایه است.

وزیر نفت هم با این روند به وجود آمده 400 میلیون یورو از شرکت نیکو به پروژه تخصیص دادند.

در بخش کارگاهی سریع‌تر می‌توان نیرو را بازگرداند اما در بخش مهندسی بسیاری از متخصصان جذب شرکت‌ها و پروژه‌های دیگر شدند که نیروهای با کیفیتی هم بودند و این ضربه بزرگی به پروژه است چون به جای مهندسان ایتالیایی از نیروهای ایرانی استفاده کردیم و 20 میلیون یورو به مهندسان خارجی بدهکار هستیم در حالی که با 4 میلیون یورو می‌توانیم مهندسان ایرانی را مجددا جذب ‌کنیم.

ما مشکلات زیادی در این زمینه داشتیم حتی اجازه ندادیم امکانات و تجهیزات ما را حراج کنند و پمپ‌هایی را که با ترفند زیادی از زیمنس خریده بودیم حفظ کردیم.

چرا، اقداماتی در این زمینه انجام شده البته قبلا نگرانی در این زمینه وجود داشت که شرکت‌های ایرانی نتوانند کار را پیش ببرند و در 100 سال اخیر نفت، کسی تاکنون چنین ریسکی نکرده که یک پروژه پالایشگاهی را به طور کامل در اختیار شرکت‌های ایرانی قرار بدهد، اما ما به لطف خدا کار را پیش خواهیم برد. در عین حال تلاش‌هایی شد از طریق یک شرکت چینی بخشی از کار را پیش ببریم، اما آن شرکت هم اعلام کرد به دلیل شرایط خاص بین‌المللی امکان سرمایه‌گذاری ندارند و رونوشت‌نامه خود را به سفیر ایران در چین ارائه کردند.

من گمان می‌کنم این توان وجود دارد، اگر امکانات مالی در اختیار پروژه قرار گیرد متخصصان ایرانی بتوانند پروژه ستاره خلیج‌فارس را در تاریخ ثبت کنند.

من در جمعی هم گفتم امضا می‌دهم که خدا کمک خواهد کرد و کار تحویل و ارائه خواهد شد. اولین بار جرات کردیم پروژه 10 میلیون یورویی به شرکت‌های ایرانی سپردیم. توربین و پمپ و ایرکولر‌ و... اجرا شد و بخش بزرگ تجهیزات خریداری شده و مشکلی وجود ندارد.

برخلاف ایتالیایی‌ها که معتقد بودند پروژه ظرف 54 ماه اجرا می‌شود آن هم با شرط و شروط فراوان، معتقدم خوب شد که آنها رفتند و ما خودمان کار را انجام می‌دهیم.

یکی از کارهای مهمی که تاکنون گفته نشده مخزن‌سازی در عسلویه و تصرف زمین برای ایجاد مخازن و تلمبه‌خانه است که پیش از این گفته شده بود این موضوع بحرانی است، اما پس از مذاکرات با شرکت نفت و گاز پارس توانستیم این موضوع را حل کنیم و هم‌اکنون پروژه‌ در حال اجراست و با یک صورتجلسه موضوعی که به عنوان بحران زمین و بحران انتقال میعانات مطرح بود، حل شد.

چرا در این زمینه گرفتاری زیاد داشتیم، اما توانستیم با مذاکره آن را حل می‌کنیم و در حال حاضر 60 هکتار با صرفه‌جویی 3 میلیارد تومانی فضای سبز به اندازه پارک ملت تهران ایجاد کنیم که زیبایی منطقه را دوچندان خواهد کرد.

گفتن اجرای این پروژه‌ها در زبان شاید ساده باشد، اما اجرای آن سختی‌ و دشواری‌های خود را دارد که وقتی به ثمر می‌نشیند، خستگی را از تن کسانی که در این پروژه کار کردند به در می‌کند و زیبایی روشنایی پالایشگاه‌یادگار نسل امروز برای آیندگان خواهد بود.

زیبا اسماعیلی 
گروه اقتصاد