روح حاکم بر فناوری اطلاعات

یک تعریف: برای داشتن نگاهی کلی به هر موضوعی باید کیفیت محیط و محاط بودن آن‌را بدانیم. حال برای دانستن تعریف جامعه اطلاعاتی، به‌زبان ساده می‌توان این‌گونه گفت که: اگر رایانه را توپ فوتبال در نظر بگیریم، زیرساخت ارتباطات زمین بازی است و بازیکنان نیز اجزای فناوری اطلاعات و تیم‌ها خود فناوری اطلاعات و سرانجام محیط استادیوم جامعه اطلاعاتی خواهد بود. به‌عقیده ویلیام مارتین در کتاب «جامعه اطلاعاتی جهانی»، در جامعه اطلاعاتی الگوهای سطح زندگی شغلی، اوقات فراغت، نظام آموزشی و عرصه دادوستد مشخصاً از پیشرفت اطلاعات و دانش فنی متاثر است. این پدیده نشات گرفته از رشد فزاینده تولید انبوه اطلاعات در طیف گسترده رسانه‌های جمعی است که اکثر آنها نیز به‌صورت الکترونیکی ظهور می‌یابد.

حال سوالاتی مطرح می‌شود که اصول کار جامعه اطلاعاتی چیست؟ یا اصولا چرا مواردی مانند دولت الکترونیک در تمام جهان به یک‌باره مطرح شده است؟ و روح واحد این موضوع چیست؟

پاسخ این سوالات یک چیز است: «منشور یازده‌گانه جامعه اطلاعاتی».

اکنون باید پرسید یازده خط‌مشی اجلاس جهانی سران جامعه اطلاعاتی چیست؟

برای دانستن این یازده مورد نوشته‌ای از دکتر شکرخواه را نقل می‌کنیم:

دولت‌های جهان می‌بایست این یازده ماده را مورد توجه قرار دهند:

یکم- نقش مقام‌های راهبردی و تمام دست‌اندرکاران (دولت، جامعه مدنی و بخش خصوصی) در پیشبرد تکنولوژی‌های اطلاعات و ارتباطات برای توسعه.

نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد» ،«کمیسیون‌های منطقه‌ای سازمان ملل متحد» و «اتحادیة بین‌المللی ارتباطات دور»

دوم- زیرساخت اطلاعات و ارتباطات

نهاد هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

سوم- دسترسی به اطلاعات و معرفت‌ها (دانش‌ها)

نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات راه دورITU» و یونسکو.

چهارم- توانمند‌سازی

نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «برنامه ملل متحد برای توسعه»، یونسکو، «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور» و «کنفرانس ملل متحد برای تجارت و توسعه».

پنجم- ایجاد اطمینان و امنیت در کاربرد تکنولوژی‌های اطلاعات و ارتباطات

نهاد هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

ششم- آماده‌سازی محیط

نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور»، «کمیسیون‌های منطقه‌ای سازمان ملل متحد» و «کنفرانس ملل متحد برای تجارت و توسعه».

هفتم- کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات

1. دولت الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «برنامه ملل متحد برای توسعه» و «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

2. تجارت الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «سازمان جهانی تجارت»، «کنفرانس ملل متحد برای تجارت و توسعه»، «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور” و “اتحادیه پستی جهانی».

3. یادگیری الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: یونسکو ، «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور» و «سازمان توسعه صنعتی ملل متحد».

4. بهداشت الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «سازمان جهانی بهداشت» و «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

5. اشتغال الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌‌کننده: «سازمان بین‌المللی کار» و «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

6. محیط زیست الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «سازمان جهانی تجارت»، «سازمان جهانی هوا‌شناسی»، «سازمان جهانی هواپیمایی کشوری»، «دفتر امور مسکن ملل متحد» و «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

7. کشاورزی الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «سازمان خواربار و کشاورزی» و «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور».

8. علم الکترونیکی: نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: یونسکو، «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور» و «کنفرانس ملل متحد برای تجارت و توسعه».

هشتم- تنوع فرهنگی و هویت، تنوع زبانی و محتوای محلی

نهاد هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: یونسکو.

نهم- رسانه‌ها

نهاد هماهنگ‌ساز و تسهیل ‌کننده: یونسکو.

دهم- ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی

نهاد هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: یونسکو.

یازدهم- همکاری بین‌المللی و منطقه‌ای

نهادهای هماهنگ‌ساز و تسهیل‌کننده: «کمیسیون‌های منطقه‌ای سازمان ملل متحد»، «برنامه ملل متحد برای توسعه»، «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور»، یونسکو و «شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد».

نکته: رسالت و پویایی هر دانشی منوط به پایبندی اصول اولیه و مترقی آن است، پس لازم است برای ارتقای دانش در جامعه اطلاعاتی به اجرای بندهای فوق اهمیت داده شود. هدف از ذکر این موارد در اینجا نیز دانستن کلیاتی درباره ملزومات جامعه اطلاعاتی است.

حال بازگردیم به نهادهای قانون‌گذار و مرجع در دنیایIT .

یکی از مهم‌ترین نتایج اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی مجمع راهبری اینترنت یا IGF
(Internet Governance Forum) است و به‌نوعی قدرت اجرایی نداشته و در حد راهبری انفعالی عمل می‌کند. این مجمع پس از فشارهای جامعه جهانی به آمریکا برای واگذاری راهبری اینترنت به سازمان ملل ایجاد شد، اما آمریکا این موضوع را نپذیرفت. در این مجمع قطعنامه یا حکم دستوری، صادر نمی‌شود و تنها توصیه‌نامه‌هایی برای استفاده جامعه جهانی ارائه می‌شود. در حقیقت این مجمع برای آینده اینترنت نقشه دارد.

از اهدافی که برای این مجمع ترسیم شده، بحث بر سر مسائل مرتبط با حاکمیت اینترنت و در صورت امکان، ارائه توصیه‌هایی برای جامعه جهانی را می‌تون برشمرد. نظارت بر این مجمع توسط ریاست سازمان ملل متحد، انجام می‌شود.

این مجمع نیز دارای اهداف و راهبردهایی است که به‌صورت خلاصه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* بحث بر سر سیاست‌های عمومی در رابطه با موجودیت‌های حاکمیت اینترنت به منظور تداوم، امنیت، ثبات و گسترش همه جانبه اینترنت و نیز تسهیل ارتباط میان سازمان‌هایی که درگیر با سیاست‌های عمومی بین‌المللی اینترنت هستند.

* ارتباط با سازمان‌های دولتی و سایر موسسات در خصوص محدوده کاری‌شان و نیز تسهیل مبادله اطلاعات و استفاده کامل از تخصص علمی و فنی کشورها.

* اعمال نفوذ بر کشورها برای ارائه راه‌کارها و ابزاری برای شتاب بخشیدن به قابلیت دسترسی و امکان استفاده از زیرساخت‌های عمومی و خصوصی گسترده اینترنت کشورهای کمتر توسعه یافته در کنار مشارکت جهت ایجاد ظرفیت برای حاکمیت اینترنت در آن کشورها. سایر وظایف این مجمع را می‌توان در چند کلمه ذیل خلاصه کرد: ارزیابی اصول WSIS در برقراری حاکمیـت اینترنت، نظارت بر منابع حیاتی اینترنت و ایجاد راه‌کارهای جدید برای استفاده از اینترنت.

سعید نوری آزاد

منابع