چند پایتخت برای ایران

این طرح‌ها بویژه پس از آن که محمود احمدی‌نژاد در هفته‌های اخیر به لزوم خروج 5 میلیون نفر از تهران برای اداره امور در صورت وقوع زلزله سخن گفت، بیشتر مورد بحث و گفتگو قرار گرفته است.

در این زمینه، رئیس انجمن جمعیت‌شناسی اگرچه تاکید دارد، انتقال 5 میلیون نفر جمعیت از شهر تهران با هیچ روشی امکانپذیر نیست، اما می‌گوید: بین 5/4 و در نهایت 5 میلیون نفر جمعیت متناسب با ظرفیت تهران است و بیش از آن را باید اضافه بر ظرفیت معمول به حساب آورد.دکتر حبیب‌الله زنجانی ادامه می‌دهد: انتقال چنین جمعیتی از شهر تهران با روش‌های معمول غیرقابل اجراست مگر این‌که مجریان آن از روش‌های غیرمعمول استفاده کنند که در آن صورت اجرای هر کار دیگری هم شاید ممکن باشد.

عضو اسبق هیات علمی دانشگاه تهران در پاسخ به سوالی مبنی بر میزان جمعیت مطلوبی که شهری با ویژگی‌های تهران می‌تواند داشته باشد، می‌گوید: جمعیت مطلوب یک شهر متاثر از دو شاخص اشتغال و برآورده شدن نیازهای اساسی است و به همین دلیل نیز نمی‌توان آن را پیش‌بینی کرد.

نایب رئیس شورای شهر تهران نیز اگرچه خروج 5 میلیون نفر جمعیت و رساندن ساکنان تهران به 4 تا 5 میلیون نفر را بعید می‌داند، اما می‌گوید: واقعیت تهران به گونه‌ای است که محدوده فعلی تهران حداکثر محدوده‌ای است که می‌تواند داشته باشد و بر اساس محدوده ضوابط شهرسازی نیز شعاع حریم باید 3 برابر شعاع محدوده باشد؛ این در حالی است که حریم شهر تهران تقریبا از بین رفته و چیزی به عنوان حریم نداریم.

حمزه شکیب در گفتگو با مهر ادامه می‌دهد: جمعیت بالا برای شهرهای بزرگ و پایتخت یک مساله اجتناب‌ناپذیر بوده و این مشکل تنها تهران نیست و اغلب شهرهای بزرگ دنیا مانند توکیو نیز با این مساله مواجه هستند.

وی با این حال تاکید دارد: باید طرحی تهیه شود تا بر اساس آن توزیع عادی جمعیتی در کشور داشته باشیم.

شکیب بدون آن که نام طرح خود را ایجاد چند پایتخت بگذارد، می‌گوید: باید فرآیند توزیع ثروت و دانش، مراکز سیاسی، مراکز فرهنگی، مراکز دانشگاهی، توزیع مراکز نرم‌افزاری، مراکز پزشکی، حتی مدارس آموزش و پرورش و کارهای نرم‌افزاری و سخت‌افزاری به گونه‌ای باشد که جمعیت به صورت یکنواخت در کشور توزیع شود.

به گفته وی، هم‌اکنون 80 درصد مراکز و ظرفیت‌ها مانند اغلب دانشگاه‌های خوب، دبیرستان‌های نمونه و مراکز پزشکی خوب در تهران قرار دارند.

شکیب با بیان این که تعدیل جمعیتی تهران اقدامی زمانبر است، ادامه می‌دهد: باید برنامه‌ریزی انجام شود و تدبیری اندیشیده شود که به همه زوایا توجه شده و در یک افق به این هدف برسیم و در مرحله اول سعی کنیم جمعیت تهران را ثابت نگه داریم و بعد از مدتی یک درصد قابل قبولی از جمعیت را متعادل کنیم تا شوک منفی نیز به جامعه وارد نشود.

او تاکید می‌کند: برای تعادل جمعیتی تهران باید برخورد مدبرانه‌ای با مساله داشته باشیم و نمی‌توان این مشکل را احساسی حل کرد.

در این میان، دکتر بهرام عکاشه، استاد زمین‌شناسی و رئیس دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد با تاکید بر این که وقوع زلزله در تهران حتمی است، اعتقاد دارد: برای کاهش فجایع زلزله، خروج مردم از پایتخت کافی نیست بلکه باید تمرکز را از پایتخت برداریم.این محقق ادامه می‌دهد: در این زمینه بهتر است که ایران پایتخت‌های متعدد داشته باشد؛ یک منطقه پایتخت سیاسی باشد، منطقه دیگر پایتخت صنعتی و شهر دیگری به عنوان پایتخت تجاری معرفی شود.

وی خاطرنشان می‌کند: احتمال وقوع زلزله در تهران حتمی است و آنچه که نگرانی‌ها را بیش از پیش می‌کند، بزرگ شدن شهر، گسترش حاشیه‌نشینی، ساخت‌وساز روی گسل‌ها و افزایش بیش از حد جمعیت در آن است. عکاشه در این زمینه به تحقیقات ژاپنی‌ها اشاره می‌کند که نسبت به وقوع زلزله در تهران هشدار داده‌اند.

در فروردین ماه سال 1378 بنابه درخواست ایران، آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن جایکا (JICA) که نماینده رسمی و مسوول اجرای طرح‌های همکاری‌های فنی دولت ژاپن است، گروه مطالعاتی خود را به تهران اعزام کرد تا مطابق مقررات و آیین‌نامه‌های جاری کشور ژاپن، مطالعاتی را در زمینه زلزله‌های احتمالی تهران انجام دهد.

به گزارش مهر،‌ در این مطالعات بر پایه اسناد و گزارش‌هایی که پیشتر توسط محققان ایرانی و خارجی تهیه شده بود، ویژگی‌های گسل‌های فعال اصلی در تهران و اطراف آن مورد بررسی قرار گرفت. از میان بسیاری از گسل‌های فعال در منطقه، احتمال فعال شدن 3 گسل مشاء شمال تهران و گسل جنوب ری تشخیص داده شد.

بر این اساس، در سناریوی زلزله مدل گسل ری، منطقه جنوبی شهر شدت زلزله 9 و منطقه شمالی آن شدت زلزله بین 7 تا 8 را احساس خواهند کرد. در مدل گسل شمال تهران شدت زلزله در بخش شمالی شهر به 9 و در بخش جنوبی آن به 7 می‌رسد و بخش بزرگی از شهر شدت زلزله 8 را تجربه خواهند کرد. در مدل گسل مشاء در قسمت بزرگی از شهر، زلزله‌ای با شدت 7 احساس خواهد شد. در مدل شناور نیز بخش اعظم شهر شدت زلزله 8 و چندین قسمت نیز شدت زلزله 9 را تجربه خواهند کرد.

این گروه ژاپنی گسل ری را خطرناک‌ترین گسل تهران نام برده و اعلام کرده است در صورتی که زلزله تهران به خاطر فعال شدن گسل ری باشد، 480 هزار ساختمان در تهران یعنی 55 درصد ساختمان‌ها فرو خواهد ریخت.

در مورد گسل ری، نسبت تلفات در چندین حوزه آماری در مناطق 11 و 12 فوق‌العاده بالا (40 درصد یا بیشتر) خواهد بود. فعالیت‌های اضطراری امدادرسانی در این مناطق موثر نیستند، اما در مدل گسل شمال تهران، اگر فعالیت‌های امدادرسانی به مقدار کافی انجام شود، نسبت تلفات در تمامی حوزه‌های آماری به سطح 20 درصد یا کمتر کاهش خواهد یافت.

در همین حال، رئیس بخش مهندسی لرزه‌ای مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن با بیان این‌که طی 5 سال گذشته تاکنون روزانه بین 20 تا 50 زلزله خفیف در تهران رخ داده است‏‎‏، از آسیب‌پذیری 30 تا 40 درصد ساختمان‌های تهران در صورت وقوع زلزله با ریشتر‌های بزرگ خبر داد.

علی بیت‌اللهی در گفتگو با ایلنا با تاکید بر این‌که انباشتگی تنش زلزله‌ای در گسل‌های تهران طی 5 سال گذشته شدت یافته است، افزود: رفتار لرزه‌ای ناحیه دچار تغییرات قابل ملاحظه‌ای شده است به گونه‌ای که این تغییرات باعث شده روزانه بین 20 تا 50 زلزله خفیف در تهران به وقوع بپیوندد.

به گفته بیت‌اللهی، این زلزله‌ها از طریق دستگاه‌های لرزه‌نگاری مشهود است، ولی برای ساکنان تهران محسوس نیست. این کارشناس ارشد مهندسی لرزه‌ای با اشاره به نقاط زلزله‌خیز تهران گفت: در حال حاضر شمال شرق تهران در محدوده دماوند به دلیل اتصال گسل مشاء فشم و شمال‌غرب حساس‌ترین نقطه به لحاظ زلزله در تهران است.

رئیس بخش مهندسی لرزه‌ای مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن در عین حال تاکید کرد: طی بررسی‌های انجام گرفته از 5 سال گذشته تا دیروز هیچ گونه تغییری که باعث شود کارشناسان احتمال یک زلزله بزرگ را در تهران بدهند، مشاهده نکرده‌اند.

بیت‌اللهی با بیان این‌که نباید به دوره‌ بازگشت زلزله‌ای توجه و اهمیت داد، گفت: این‌که ما براساس مفهوم دوره بازگشت که مثلا در صد سال گذشته در یک نقطه 10 زلزله رخ داده است، به مفهوم این نیست که زلزله در دهمین سال از بعد از 100 سال بار دیگر رخ بدهد.

وی آخرین زلزله تهران را مربوط به سال 1830 ذکر کرد و گفت: این زلزله 1/7 ریشتر قدرت داشت و در شمال تهران به وقوع پیوست.