ساخت ایران در خارج از ایران

هرچند در عصر امروز اقتصادهای جهانی آنقدر به هم پیوند خورده‌اند که کشورهای صنعتی اروپایی و حتی آمریکایی برای کاهش هزینه‌های تولید و استفاده از نیروی کار ارزان، برخی برندهای خود را در کشورهایی دیگر تولید می‌کنند، اما نمی‌توان چنین نسخه‌ای را برای کشور خودمان در حالی‌که بسیاری از کارخانه‌ها با ظرفیت‌های خالی فعالیت‌ می‌کنند و سهم قابل توجهی از بازار داخلی‌مان را نیز کالاهای مصرفی خارجی مشابه پوشش می‌دهند، تجویز کرد.

آنچه مسلم است برخی تولیدات داخلی، قدرت رقابت با کالاهای مشابه خارجی از لحاظ هزینه‌های تمام شده و کیفیت را ندارند، اما این به معنی نداشتن توانمندی تولیدکنندگان داخلی نیست، بلکه مجموعه شرایط حاکم بر اقتصاد کلان کشور و موانع موجود در راه تولید و نبود یک راهبرد مشخص باعث شده هزینه‌هایی بر تولیدکنندگان داخلی وارد شود و مصرف‌کننده داخلی ترجیح دهد کالای خارجی را به دلیل قیمت و کیفیت مناسب بخرد.

با آن که در حال حاضر واردات کالای خارجی با برند ایران ممنوع است، اما یک مقام مسوول در وزارت صنایع اعلام می‌کند چنین کاری انجام می‌شود. وی به «جام‌جم» می‌گوید: در صنایع غذایی از جمله محصولاتی چون رب و ماکارونی، ‌همچنین قطعات خودروسازی و برخی تولیدات وارداتی با برند ایرانی صورت گرفته است، اما به منظور رسیدگی به این مساله کارگروهی تشکیل شده است.

براساس قانون گمرک، هر گونه عملی که موجب فریب مصرف‌کننده شود ممنوع است، بنابراین تولید برند ایرانی در خارج یا ذکر ساخت ایران روی کالاهای تولید شده در خارج و واردات آن به کشور نیز تخلف محسوب می‌شود.

به راستی چرا چنین پدیده‌ای رخ داده است؟ آیا باید فقط تولیدکننده و واردکننده را مقصر بدانیم؟ دیر یا زود چه بخواهیم و چه نخواهیم، با پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی، تعرفه‌های ورود کالا به کشور نزدیک به صفر خواهد شد و اگر نتوانیم موانع و مشکلات تولید را از سر راه برداریم و با افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید، تولیدات خود را رقابتی کنیم، در آن صورت فقط مصرف‌کننده کالاهای تولیدشده خارجی خواهیم بود.

بهروز صادقی رئیس کنفدراسیون صنعت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن در گفتگو با «جام‌جم» هزینه‌های بالای تولید را از دلایل جهتگیری به سمت تولید و ورود کالای ایرانی در خارج از کشور می‌داند.

وی می‌افزاید: وقتی تولید داخلی و قیمت تمام شده و سربار آن قابل رقابت نباشد افرادی تولیدشان را به سمت خارج از کشور هدایت می‌کنند و با چنین وضعیتی باید منتظر روزی باشیم که حتی نانوایی‌ها نیز نانشان را خارج از کشور تولید کنند.

صادقی می‌گوید: صرف‌نظر از مسائل اجتماعی و حس کارآفرینی، یک تاجر و سرمایه‌گذار دنبال سود است و وقتی ما شرایط کار را برای تولیدکننده تنگ کنیم ممکن است یک تولیدکننده و حتی یک غیر تولیدکننده ترجیح دهد با ثبت یک برند در کشور بدون آن که کارخانه‌‌ای ایجاد کند با گرفتن مجوزهای بهداشتی و پروانه ساخت، کالا را از خارج وارد کشور کند؛ برای آن که تولید در کشور صرف نمی‌کند.

وی در پاسخ به این پرسش که هزینه‌های سربار تولید در مقایسه با کشورهایی چون چین چه تفاوت‌هایی دارد،‌ می‌گوید: در حال حاضر از 365 روز سال با توجه به روزهای تعطیل کشور در عمل کمتر از 245 روز کاری داریم در حالی که حقوق کارگر مطابق 365 روز به اضافه 2 ماه سنوات پرداخت می‌شود. همچنین نرخ بهره بانکی در کشور که 25 درصد تا 36 درصد است نیز از تولیدکننده گرفته می‌شود در صورتی که هیچ کجای دنیا این‌گونه نیست. همچنین کمبود نقدینگی و دستیابی به منابع مالی از دیگر مشکلات تولیدکنندگان داخلی است و به جای آن که مثل کشورهای توسعه یافته وقت تولیدکننده صرف تحقیق و بازاریابی شود باید عمر خود را در ادارات مختلف صرف گرفتن تسهیلات بکند و اگر قوانین کار و سهم بیمه‌ای که کارفرما می‌پردازد را اضافه کنیم می‌بینید تولیدکننده با چه هزینه‌های سرباری مواجه است و نکته جالب این که با وجود روزهای تعطیلی زیاد در سال، بانک‌ها بهره‌شان را مطابق روزهای سال می‌گیرند و اداره مالیات نیز مالیات خود را دریافت می‌کند.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا گمرک می‌تواند از ورود چنین کالاهایی جلوگیری کند، می‌گوید: برخورد گمرک راه‌حل درمانی نیست،‌ بلکه فقط مسکن است. ما نمی‌توانیم صنعت را در یک فضای گلخانه‌ای نگهداری کنیم. صنعت باید قدرت رقابت‌‌پذیری داشته باشد و تنها راه این است که چنین بستری را فراهم آوریم و با برداشتن قوانین و مقررات دست و پاگیر و اتخاذ تصمیمات تولید محور، این بخش را حمایت واقعی بکنیم.

رئیس کنفدراسیون صنعت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن با انتقاد از ثابت ماندن نرخ ارز در کشور گفت: ثبات نرخ ارز باعث شده واردات به کشور ارزان‌تر از تولید و صادرات باشد و قدرت رقابت تولیدکنندگان را ضعیف کند.

صادقی پیشنهاد می‌کند برای آن که جلوی این ضرر و زیان‌ها را بگیریم باید بخش تولیدمان را از هرگونه قیدوبندی چه از نظر قوانین و مقررات و چه عوامل مستقیم و غیرمستقیم بر تولید راحت کنیم تا تولید روی ریل و چرخ خودش به حرکت آرام و مستمر ادامه دهد. در آن صورت خواهد بود که می‌تواند به رقابت‌پذیری و اشتغال پایدار دست پیدا کند.

محمد طحانپور، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لوازم خانگی نیز به «جام‌جم» در خصوص ورود برخی لوازم خانگی با برند ایرانی می‌گوید: در حوزه لوازم خانگی یک کارخانه داخلی اقدام به واردات برخی لوازم خانگی کوچک مثل جاروبرقی، آبمیوه‌گیری و ... با برند داخلی کرده بود که جلوی آن را گرفتند.

وی افزود: کالاهایی که این گونه وارد می‌شوند از طرف ما قابل شناسایی هستند و از نوع بسته‌بندی و نوع کالا می‌توان آن را تشخیص داد، البته گمرک و سازمان استاندارد هم به خاطر مسائلی که پیش آمده در حال حاضر در زمان ورود آنها دقت بیشتری می‌کنند.

پایین بودن هزینه تولید در برخی کشورها از جمله چین باعث شده چنین اتفاقاتی بیفتد و جای تاسف بسیاری است که حتی شنیده می‌شود برخی کارخانه‌های ایرانی و شرکت‌ها چاپ سررسید را نیز به چین سفارش داده‌اند.

طحانپور می‌گوید: در کشوری مانند چین بخاطر آن که بتوانند برای جمعیت بالای آن کشور اشتغال ایجاد کنند، دولت امکانات خوبی به بخش تولید می‌دهد و نیروی کاری که آنجا فعال است، اگر 8 ساعت کار برایش تعیین شده همه این 8 ساعت را به صورت مفید کار می‌کند.

وی می‌افزاید: در چین کارخانه‌هایی هستند که سالانه 10‌میلیون کالا تولید می‌کنند که به دلیل تیراژ بالا، هزینه‌های تولید آنها پایین است.

رئیس صنف فروشندگان لوازم خانگی می‌گوید: در حال‌حاضر کارخانه‌های تولید لوازم خانگی که درجه یک هستند با 30 درصد ظرفیت کار می‌کنند و چون گرایش مردم در برخی لوازم خانگی به خرید کالاهای خارجی است در نتیجه عرضه بیش از تقاضاست و بخشی از کالاها در انبارها مانده است.

وی درباره قدرت رقابت لوازم خانگی تولید داخل می‌گوید: هم‌اکنون در برخی تولیدات از جمله آبگرمکن دیواری گازی و چرخ خیاطی محصولات با کیفیتی داریم به‌طوری که چرخ‌خیاطی تولید داخل به کشورهای بزرگ دنیا نیز صادر می‌شود یا در زمینه اجاق گاز چند کارخانه با کیفیت خوب داریم، اما یکی از مشکلات ما وجود کارخانه‌های بسیار در یک رشته است که اگر با هم ادغام می‌شدند و تحت یک برند مشخص تولید می‌کردند، می‌توانستند موفق باشند، اما مشکل این است که این واحدها همدیگر را قبول ندارند.

طحانپور توضیح می‌دهد: در ایران مشکل فناوری و قدیمی بودن ماشین‌آلات را داریم و اگر بتوانیم با کاهش هزینه تولید و افزایش بهره‌وری، قیمت تولید را کاهش دهیم و کیفیت را بالا ببریم و برای محصولات خدمات پس از فروش مناسب ارائه کنیم، توان صادرات هم خواهیم داشت.

آنچه مسلم است در حال حاضر خیلی از کالاها از مجاری غیررسمی وارد می‌شود و اگر گمرک نیز نظارت خود را در مبادی ورودی قوی‌تر کند، مشکل حل نخواهد شد و اگر قرار است این معضل به طور ریشه‌ای حل شود، باید موانع تولید را برداریم تا انجام فعالیت‌های تولیدی در کشور اقتصادی شود.

سیما رادمنش 
گروه اقتصاد