تلفیقی از هنر و خلاقیت در چیدمان مهره‌ها

در واقع دومینو و انواع سرگرمی‌های وابسته به آن به طور رسمی از اردیبهشت سال 1387، همزمان با شروع به کار انجمن دومینوی ایران وارد کشورمان شد. در طول این مدت یک دوره مسابقات دانش‌آموزی و مسابقات خانوادگی دومینو برگزار شده است و برای نخستین بار در ایران، مسابقات دانشجویی دومینو تاپلینگ هم 11 و 12 اسفندماه برگزار شد. این مسابقات که در واقع بر پایه آموخته‌های مهندسی دانشجویان بویژه دانشجویان مهندسی مکانیک استوار است، با همکاری انجمن دومینوی ایران و واحد امور فوق‌برنامه اداره کل فرهنگی دانشگاه امیرکبیر در محل دائمی نمایشگاه‌های این دانشگاه، و در 2بخش اصلی و جنبی برگزار شد.

تقویت خلاقیت با بازی‌های علمی

همه ما وقتی واژه دومینو را می‌شنویم، بازی سرگرم‌کننده‌ای را به خاطر می‌آوریم که در آن چند نفر گردهم می‌آیند و معمولا با تعداد معینی از مهره‌ها در زمینه ارائه بهترین و خلاقانه‌ترین طرح‌های خود در چیدمان دومینو به رقابت می‌پردازند. البته باید گفت این نوع بازی تنها یک نوع از انواع مختلف دومینوهاست که به طور کلی شامل ساختن زنجیره‌ای از دومینوهاست و با یک دومینو شروع می‌شود و برای افزودن یک دومینوی جدید باید یکی از مربع‌های آن را با مربعی در یکی از دو انتهای زنجیر موجود جفت کرد (یعنی هر دو مربع تعداد یکسانی نقطه داشته باشند). بازیکنان با تعداد مساوی دومینو شروع می‌کنند و برنده کسی است که زودتر همه دومینوهایش را مصرف کند. اگر دومینوهای اضافه‌ای وجود داشته باشند، در بانک بازی قرار می‌گیرند. در هر نوبت هر بازیکن یک دومینو به زنجیر اضافه می‌کند و اگر نتوانست، نوبت را به حریف واگذار می‌کند و اگر بانک خالی نباشد، یک دومینو از بانک برمی‌دارد.

اما مسابقه دومینوی دانشجویی که در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد، نوعی دومینو بود که به دومینوی تاپلینگ معروف است و در آن، فرد مهره‌های دومینو را پشت سر هم می‌چیند و با ضربه به اولین مهره، سقوط همه مهره‌ها آغاز می‌شود. در بخش اصلی مسابقه، تیم‌های شرکت‌کننده علاوه بر این‌که با استفاده از مهره‌های دومینو، طرح‌های زیبا و چشم‌نوازی به تصویر کشیدند، تلاش کردند با استفاده از دانش مهندسی و سایر آموخته‌های خود، سازه‌ها و مکانیزم‌هایی را در این چیدمان به کار ببرند و همین موضوع بر هیجان مسابقه افزود. به گفته محمدرضا عربی، دبیر اولین مسابقات دومینوی تاپلینگ ایران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر این مسابقات را در جهت ایجاد نشاط و انگیزه و تقویت کار تیمی و خلاقیت در دانشجویان برگزار کرده است.

وی می‌افزاید: داوری بخش عمومی از سوی کارشناسان انجمن دومینو به ارزیابی چیدمان از منظر هنری و تکنیک‌های چینش پرداخت بخش دیگر یعنی قسمت فنی و مهندسی که به دانش و مهارت تیم‌های شرکت‌کننده در طراحی و پیاده‌سازی‌ها و مکانیزم‌های به کار رفته در چیدمان مربوط می‌شد هم از سوی کارشناسان رشته مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر مورد ارزیابی قرار گرفت.

به طور کلی در این دوره از مسابقات، 37 تیم 4 نفره شرکت کردند که 24 تیم برای مسابقه انتخاب شدند. به گفته عربی، این تیم‌های شرکت‌کننده می‌بایست از موارد مختلفی در چیدمان خود استفاده می‌کردند که از جمله این موارد می‌توان به ایجاد یک حرکت پرتابی در چیدمان اشاره کرد، به گونه‌ای که حرکت مهره‌های دومینو باعث ایجاد حرکت پرتابی شود و حرکت دومینو با برخورد پرتابه به باقی مهره‌ها ادامه یابد. ایجاد حرکت سقوط آزاد در چیدمان که موجب ادامه حرکت مهره‌ها در ارتفاع پایین‌تر می‌شود، استفاده از سطح شیبدار به نحوی که با رسیدن حرکت به بالای سطح یکی از مهره‌ها با لیز خوردن از روی سطح موجب ادامه حرکت در پایین سطح شیبدار شود هم از دیگر موارد الزامی بودند. ضمن آن‌که در قسمتی از چیدمان باید جرم مهره‌ها افزایش می‌یافت که این افزایش می‌توانست با افزایش چگالی مهره‌ها یا حجم آنها اتفاق بیفتد و در قسمتی از چیدمان باید از اهرم نوع سوم استفاده می‌شد. همچنین آیتم‌های اختیاری جذابی نیز برای این بخش در نظر گرفته شده بود.

در بخش جنبی نیز تماشاگران به رقابتی جذاب پرداختند. مسابقه پیش‌بینی شده در این بخش، دومینو استاکینگ (Domino Stacking) بود. در این نوع از رقابت‌ها هر شرکت‌کننده‌ای که بتواند تعداد بیشتری از مهره‌های دومینو را بر روی یک مهره ایستاده دومینو بار کند، برنده مسابقه است.

استقبال از اولین دور از مسابقات جذاب دومینوی تاپلینگ به اعتقاد عربی بسیار گرم بوده است.

در کل 37 تیم در این مسابقات شرکت کردند که اغلب آنها 4 نفره بودند. اکثر این تیم‌ها از دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک تهران)، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات بودند. همچنین با وجود این‌که اطلاعیه برگزاری مسابقات در سطح شهر تهران توزیع شده بود، ولی تماس‌هایی هم از کرج و شیراز وجود داشت که برای شرکت در مسابقات ابراز تمایل کرده بودند. خبر برگزاری مسابقات حتی در سطح دبیرستان‌ها هم پخش شده بود، طوری که تعدادی از دبیرستان‌های تهران نیز خواستار شرکت در مسابقه شدند. به گفته عربی، بیشتر شرکت‌کننده‌ها دانشجویان رشته مکانیک بودند، هرچند از رشته‌های برق، صنایع، هوافضا، معماری، مهندسی پزشکی، مهندسی شیمی، کامپیوتر، ریاضی و حتی پزشکی و علوم اجتماعی هم شرکت‌کنندگانی حضور داشتند. البته این استقبال چشمگیر و واقعاً دور از انتظار برگزارکنندگان بود، چرا که از ابتدا تنها برای 15 تا 20 تیم برنامه‌‌ریزی شده بود. بنابراین به علت محدودیت زمان و فضای مسابقات از برخی تیم‌ها ناچار صرف‌نظر شد و در نهایت 24 تیم از بین آنها پذیرفته شدند. این تیم‌ها با شرکت در یک کارگاه آموزشی، ضمن آشنایی کامل با قوانین مسابقه و طریقه داوری آن، با نکات مربوط به چگونگی چیدن مهره‌ها نیز آشنا شدند و هر تیم 200 مهره برای تمرین دریافت کرد و در نهایت تیم‌های شرکت‌کننده به اجرای طرح‌های خود که قبلا از سوی کمیته داوری مسابقات بررسی و پذیرفته شده‌ بودند، پرداختند. داوری این مسابقات توسط کارشناسان انجمن دومینوی ایران و نیز کارشناسان ارشد مهندسی مکانیک، بر اساس استانداردهایی مشخص و از پیش تعیین شده صورت گرفت و در پایان تیم‌های برتر معرفی و جوایزی نفیس به آنها اهدا شد. برگزارکنندگان امیدوارند که این مسابقات به محلی برای پیوند سرگرمی و دانش مهندسی دانشجویان تبدیل شود و با حمایت مسوولان بتوانند هر سال آن را برگزار کنند.

بهاره صفوی/ گروه دانش