شهاب‌سنگ‌ نابودگر قطعی دایناسورها

تحقیقات جدید شما برای اثبات یا رد چه فرضیه‌ای بوده‌است؟

همان‌طور که می‌دانید درخصوص دایناسورها و این‌که چگونه در دوره کرتاسه سوم منقرض شده‌اند سناریوهای مختلفی وجود دارد که دو مورد از آنها بسیار چشمگیرتر از دیگر موارد است. برخورد شهاب سنگی و فعالیت شدید آتشفشانی دو موردی هستند که هر یک طرفداران خود را دارد با این حال همواره کفه ترازو به سمت سناریویی بوده است که براساس آن این حیوانات به دلیل برخورد شهاب سنگی از بین رفته‌اند. این بررسی جامع بین‌المللی که با حضور دانشمندان و دیرینه شناسانی از کشورهای مختلف جهان انجام شده در پی آن بوده است تا مهر تأییدی بر سناریوی اصلی بزند. در نهایت نیز به این نتیجه رسیده‌ایم که فعالیت آتشفشانی به عنوان گزینه‌ای که نقش نابودکننده دایناسورها را داشته باشد نادرست است و این برخورد شهاب سنگی بوده است که نقش نابودگر دایناسورها را ایفا کرده است.

بررسی‌های مختلفی در این زمینه انجام شده است که عمده آنها مبتنی بر نتایج به دست آمده از فسیل این حیوانات بوده است. این بررسی‌ها نشان می‌دهند در دوره‌ای که تقریبا به 65 میلیون سال پیش باز می‌گردد دایناسورها بر اثر برخورد شدید شهاب سنگی با زمین از میان رفته‌اند. البته در این جریان تنها این دایناسورها نبوده‌اند که با زمین خداحافظی کرده‌اند بلکه نیمی از گونه‌های زنده سراسر زمین از جمله خزندگان غول پیکر دریایی نیز از روی زمین محو شدند. در نتیجه این تغییرات بزرگ زمینه لازم برای حکمفرمایی پستانداران بر روی زمین فراهم شد به طوریکه اکنون می‌بینید از مهم‌ترین گونه‌های جانوری در سراسر زمین به‌شمار می‌آیند.

مطالعات گسترده‌ای که در این زمینه انجام شده است حکایت از آن دارد که شهاب سنگ غول پیکری با قطر نزدیک به 15 کیلومتر در منطقه‌ای از زمین که اکنون به آن مکزیک گفته می‌شود بشدت برخورد می‌کند. به عقیده دانشمندان این شهاب سنگ با قدرتی درحدود یک میلیارد بار شدیدتر از بمب اتمی که هیروشیما را با خاک یکسان کرد با زمین برخورد کرده است. در پی این برخورد تغییرات زیست محیطی و اتمسفری کلی در زمین روی می‌دهد که به دنبال آن زمستان جهانی در زمین آغاز شده و جالب این‌که نمونه‌های منقرض شده تنها در مدت بسیار کوتاهی از روی زمین محو شدند.

وضعیتی که دانشمندان تصور می‌کنند در نوع خود جالب توجه است. به عقیده آنها در پی این برخورد دگرگونی‌های عظیمی در سراسر زمین روی داده است که از جمله آنها می‌توان به وقوع زمین لرزه‌های بیش از 10 ریشتر قدرت، رانش‌های زمین در ابعاد بسیار وسیع و حتی قاره‌ای و از همه مهم‌تر وقوع سونامی‌های گسترده اشاره نمود. البته پس از این رویدادها، مهم‌ترین فاکتور دیده می‌شود یعنی زمستان جهانی زمین. سراسر زمین در تاریکی ناشی از مواد موجود در اتسمفر قرار می‌گیرد و با تغییر یافتن محیط، دایناسورها که توان انطباق با محیط جدید را نداشته‌اند به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند. تمامی این دگرگونی‌ها مقدمات لازم برای انقراض نسل دایناسورها و سایر جانوران مهم 65 میلیون سال پیش زمین را فراهم کرده‌اند.

ما به آرشیو دانشگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی سراسر جهان مراجعه کرده و از مهم‌ترین و چشمگیرترین آنها استفاده نمودیم. ما تلاش کردیم برای دستیابی به نتایجی روشن از تحقیقات قدیمی نیز استفاده کنیم. از این رو ابتدای کار خود را بر اساس تحقیقاتی گذاشتیم که از 20 سال پیش آغاز شده است.

بله. در گذشته تحقیقات برخی از دانشمندان نشان داده است که انقراض دایناسورها به واسطه برخورد شهاب سنگی با زمین یا وقوع آتشفشان‌های سهمگین آن هم در منطقه‌ای از هند صورت گرفته است. در میلیون‌ها سال پیش در این منطقه از هند که به نام دکان تراپس شناخته شده است یک سری از فعالیت‌های آتشفشانی روی داده که تا 5/1 میلیون سال پیش نیز ادامه داشته‌اند. این آتشفشان‌ها توده‌های عظیمی از سنگ‌های آتشفشانی به حجم یک‌میلیون و یکصد هزار کیلومتر مربع به اطراف پرتاب کرده بودند که به عقیده دانشمندان می‌توان با این میزان قابل توجه دریاچه سیاه را برای دو بار پر نمود. عقیده بر این است که در پی این فعالیت‌ها اتمسفر زمین بشدت سرد شده و در سراسر زمین نیز بارش‌های اسیدی روی داده است.

برخی از دانشمندان این فعالیت‌های آتشفشانی را علت اصلی از میان رفتن دایناسورها عنوان کرده‌اند حال آن‌که ما در تحقیقات خود به نتایح دیگری رسیده‌ایم.

البته چندان هم بی‌تأثیر نبوده‌اند. تحقیقات نشان می‌دهند این فعالیت‌های شدید آتشفشانی موجب کمرنگ‌تر شدن شمار جانورانی نظیر دایناسورها و خزندگان غول پیکر دریایی شده‌اند با این حال نقش این فاکتور در برابر برخورد شدید شهاب سنگی بسیار کم بوده است. ما متوجه شده‌ایم در پی بروز این فعالیت‌ها تا زمانی در حدود 500 هزار سال پیش از این برخورد شهاب سنگی با زمین، تغییرات بسیار اندکی در شمار این جانوران روی داده بود. ما برای این‌که از این موضع مطمئن شویم از مدل‌سازی‌های رایانه‌ای نیز استفاده کردیم. این مدل‌سازی‌ها نشان دادند که انتشار گازهایی همچون سولفور به اتمسفر زمین پس از این فعالیت‌های شدید آتشفشانی تأثیر بسیار کم و البته زودگذری بر زمین و حیات آن داشته است و هیچ‌گاه نمی‌توان تصور کرد با انقراض نسلی بزرگ همراه بوده است.