ترمیم اعضای آسیب‌دیده با سلولهای بنیادی

اخیرا تلاش‌های زیادی برای استفاده از سلول‌های بنیادی برای ترمیم ضایعات بدن، ساخت اعضای پیوندی و ... صورت می‌گیرد و همواره در خبرها دستاوردهای جدیدی پیش روی شما قرار می‌گیرند. اخیرا درمان جدیدی براساس دارویی به نام موزوبیل ادعا کرده است که می‌تواند سلول‌های بنیادی فرد را تحت کنترل درآورد و آنها را جهت ترمیم بدن خود شخص به کار گیرد.

کد خبر: ۳۰۶۹۲۰

سارا رانکین و همکارانش در دانشگاه ایمپریال لندن عنوان کردند که ترکیب موزوبیل و فاکتورهای رشد طبیعی می‌تواند انواع ویژه‌ای از سلول‌های بنیادی را از مغز استخوان موش آزاد کرده و وارد جریان خون کند.

این کشف از آن جهت اهمیت دارد که درمانی مناسب برای بیماران را امکان‌پذیر می‌سازد. برای مثال این بیماران می‌توانند از این دارو برای تحریک رشد و آزادسازی سلول‌های بنیادی ویژه جهت ترمیم بافت قلب بعد از سکته قلبی استفاده کنند. چنین درمان‌هایی فاقد مشکلات اخلاقی درمان‌هایی چون استخراج سلول‌های بنیادی از جنین انسان هستند.

البته هنوز این روش درمانی تمام انواع سلول‌ها را دربرنمی‌گیرد و به جایی نرسیده است که نیاز به پژوهش روی سلول‌های بنیادی جنین را برطرف کند.

درمان‌هایی که بر پایه تحریک مغز استخوان برای تولید سلول‌های بنیادی استوارند هم‌اکنون به طور گسترده برای درمان لوکمی و سایر انواع سرطان خون به کار می‌روند. با تحریک فاکتور رشد طبیعی به نام فاکتور تحریک‌کننده کلونی گرانولوسیت)GCSF( ، ‌ مغز استخوان سلول‌های بنیادی خونساز )HSCS( تولید می‌کند که قادرند به همه انواع سلول‌های خونی تبدیل شوند. این سلول‌ها را می‌توان در عرض چند هفته استخراج کرد و برای قرار دادن در مغز استخوان پس از شیمی‌درمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده کرد تا بتوان سلول‌های خونی که توسط داروهای ضدسرطان از بین رفته‌اند را بازیابی کرد.

هم‌اکنون تیم رانکین نشان داده است که می‌‌توان مغز استخوان موش را به تولید دو گروه دیگر از سلول‌های بنیادی ترغیب کرد، سلول‌های بنیادی مزانشیمی )MSCS( و سلول‌های سازنده اندوتلیان )EPCS( که موجب شده‌اند طیف گسترده‌تری از آسیب‌ها و بیماری‌ها قابل درمان شوند. رانکین می‌گوید ما فقط آنچه که به طور طبیعی اتفاق می‌افتد را سرعت می‌بخشیم و ما نشان داده‌ایم که می‌توانیم انواع مختلفی از سلول‌های بنیادی به صورت انتخابی را جابه‌جا کنیم. MSCها تبدیل به ماهیچه و استخوان می‌شوند و توانایی ترمیم بافت قلب به دنبال سکته قلبی یا افزایش سرعت ترمیم استخوان‌‌ها و رباط‌های شکسته را دارند. آنها همچنین باعث کاهش التهاب می‌شوند و به همین جهت می‌توان از آنها برای درمان بیماری‌های خود ایمنی استفاده کرد. EPCها عروق خونی را ترمیم می‌کنند و باعث رگ‌سازی می‌شوند، بنابراین قادرند خونرسانی بافت‌هایی که از سکته مغزی یا قلبی آسیب دیده‌اند را مجددا برقرار کنند.

درمان‌هایی که بر پایه تحریک مغز استخوان برای تولید سلول‌های بنیادی استوارند هم‌اکنون به طور گسترده برای درمان انواع سرطان به کار می‌روند

رانکین و همکارانش نشان دادند که می‌توانند مغز استخوان موش را تحریک کنند تا مقادیر زیادی از هر دو نوع سلول را به طور همزمان در پاسخ به موزوبیل و یک ماده طبیعی به نام فاکتور رشد‌ اندوتلیان عروقی )VEGF( تولید کند. تیم رانکین بااستفاده ازGSCF و موزوبیل در موش‌ها نشان داد که به صورت یک قاعده کلی درمان‌های دارویی را می‌توان به‌گونه ای تنظیم کرد که یا باعث تولید سلول‌های بنیادی خونی شوند یا آنهایی را که موجب تولید ماهیچه‌،‌ استخوان و رگ‌خونی می‌شوند را تولید کنند.

البته هنوز این مرحله از تحقیقات روی انسان آزمایش نشده است. تولیدکنندگان موزوبیل توانسته‌اند مجوز FDA را برای فروش محصول خود به همراه GCSF برای درمان لنفوم دریافت کنند،‌ تولیدکنندگان موزوبیل عنوان کرده‌اند که به دنبال راه‌های دیگر استفاده از موزوبیل هستند.

سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا روش درمانی جدید می‌تواند باعث راحت‌تر شدن کار سایر درمان‌های وابسته به سلول‌های بنیادی شود؟ بیشتر این درمان‌ها براساس استخراج و افزایش تعداد سلول‌های بنیادی ویژه‌ای پایه‌ریزی شده‌اند که هفته‌ها به طول می‌انجامد و از نظر تکنیکی دشوارند. با تجویز موزوبیل و فاکتور‌های رشد با هم، بیماران می‌توانند به طور بالقوه نسخه‌های اضافی از سلول‌های مشابه در بدن خود بسازند.

تحقیقات همچنان ادامه دارد

720 مطالعه در حال انجام و جدید توسط انیستیتو بین‌المللی سلامت ایالات متحده در حال پیشبرد است که در طول درمان سلول‌های بنیادی بیماران در خارج از بدن توانمندسازی می‌شوند. در بیشتر موارد این داروهای جدید را می‌توان به جای انواع قدیمی مورد استفاده قرار داد.

این روش مسائل اخلاقی که انواع دیگر درمان‌های سلول بنیادی در پی دارند را ندارد و بسیار ارزان‌تر است. اما این روش را نمی‌توان برای همه انواع بیماری‌ها به کار بست و به همین جهت نباید کارهای تحقیقاتی در زمینه‌های دیگر که هزینه بیشتری طلب می‌کند را متوقف کرد. به عنوان مثال هیچ سلول بنیادی مغزاستخوانی شناخته نشده است که بتواند سلول‌های عصبی یا مغزی را بسازد. این سلول‌ها را فقط می‌توان با کمک سلول‌های بنیادی جنینی ساخت و یا به کمک سلول‌های بنیادی چندگانه که توسط ژن‌هایی که سلول‌های پوستی و سایر انواع سلول‌ را در وضعیت مشابهی با سلول‌های جنینی قرار می‌دهند ایجاد کرد.

بعضی دیگر از دانشمندان نیز موافقند که تحقیقات در زمینه سلول‌های بنیادی جنینی نباید متوقف شوند چرا که به عنوان مثال سلول‌های بنیادی مغز استخوان نمی‌توانند سلول‌های انسولین‌ساز را برای درمان دیابت تولید کنند.

شواهد به چاپ نرسیده‌ای وجود دارد کهEPC های ناشی از موزوبیل می‌توانند به ترمیم ماهیچه قلب پس از سکته قلبی کمک کنند، نتایج این تحقیق که در سال 2003 بیان شد نشان می‌دهد که قلب موش‌های تحت درمان زودتر بهبودی یافتند و بافت برجای مانده از زخم کمتری پس از گذشت یک ماه باقی می‌ماند.

به نظر رانکین تحقیقات بیشتری روی حیوانات باید انجام شود تا نوبت به انسان‌ها برسد. البته او می‌گوید که همه ابزار لازم برای این کار به صورت تجاری در دسترس است و هر کس که بخواهد می‌تواند برای انجام امور تحقیقاتی از آنها استفاده کند. به نظر او در 10 ‌5 سال آینده باید منتظر نتایج امیدوارکننده‌تری باشیم.