تیراژ میلیونی؛ رویایی مطلوب اما غیرقابل تحقق

او در آخرین نشست مطبوعاتی‌اش که پس از جلسه هیات نظارت بر مطبوعات برگزار شد، انتشار یک روزنامه با تیراژ بالا به جای چند روزنامه با تیراژ پایین را به عنوان یکی از راهکار‌های دستیابی به این مهم عنوان کرد.

رامین طی روزهای اخیر و در سفر به شهر قم هم از تیراژ میلیونی سخن گفت و از قم به عنوان شهری نام برد که ظرفیت راه‌اندازی روزنامه‌ای با تیراژ میلیونی را دارد. این در حالی است که تعداد روزنامه‌هایی با تیراژ چند میلیون در دنیا نیز به تعدادانگشتان دست هم نمی‌رسد. حال آیا نظر معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد در مورد تیراژ میلیونی نشریات در فضای فعلی ایران قابل تحقق هست؟

آیا مخاطب میلیونی برای نشریات داریم

جواد آرین‌منش، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی چنین عقیده‌ای ندارد. او می‌گوید: وقتی هنوز آمار واقعی شمارگان روزنامه‌ها از سوی مدیران مسوول اعلام نمی‌شود، چطور می‌توان در مورد تیراژ ده هزارتایی یا میلیونی تحلیل درستی داشت.

به عقیده این نماینده مجلس آنچه مسلم است این است که تیراژ روزنامه‌ها و نشریات فعلی شایسته نظام مقدس جمهوری اسلامی نیست، این امر حتی در مقایسه با استاندارد متوسط مطبوعات در دنیا ‌ هر 10 نفر یک نشریه فاصله زیادی دارد.

آرین‌منش می‌افزاید: مشکل ما تنها تیراژ نیست بلکه مسوولان فرهنگی ما باید به این فکر باشند که وقتی حرف از تیراژ میلیونی به میان می‌آورند آیا ما به همان تعداد روزنامه‌خوان نیز داریم؟

او معتقد است که تکثر فی‌نفسه در حوزه فرهنگ امر نامطلوبی نیست و این‌ که تعداد روزنامه‌هایمان زیاد باشد و هر روزنامه نمایندگی افکار و گرایش‌های خاصی را در جامعه داشته باشد، نمی‌تواند موضوع بدی باشد؛ زیرا این امر نشان‌دهنده وجود سلایق مختلف در کنار تکثر اندیشه‌های مختلف است و نمی‌توان با این امر مخالفتی داشت.

مطلوب اما دور از انتظار

از سوی دیگر پرویز اسماعیلی، مدیرعامل خبرگزاری مهر در واکنش به سخنان معاون مطبوعاتی ارشاد می‌گوید اصل این‌ که کسی در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به روزنامه‌ای با تیراژ میلیونی فکر کند، تصور مطلوبی است. اما این‌که این سخن تا چه حد با وضعیت فعلی مطبوعات و کلا جغرافیای رسانه‌ای کشور و یا ظرفیت‌های ارتباطی ما منطبق است جای بحث و نقد فراوان دارد.

به گفته اسماعیلی وقتی تیراژ کل روزنامه‌ها حدود یک و نیم میلیون نسخه یعنی یک‌پنجم حداقل استاندارد‌های یونسکو برای کشورهای در حال توسعه است یا وقتی تامین اجتماعی خبرنگار منوط به رابطه شغلی او با کارفرماست، سخن گفتن از انتشار روزنامه میلیونی پذیرفتنی نیست. او در این مورد مثال‌های دیگری را مطرح می‌کند و ادامه می‌دهد: وقتی هزینه تولید روزنامه در ایران بیشتر از اروپا و قیمت تک‌فروشی آن کمتر از تمام همسایگان حتی افغانستان است و حتی وقتی قریب به اتفاق مطبوعات ما بنگاه سیاسی‌اند و نه بنگاه اقتصادی یا آن که هنوز یک تشکل صنفی و غیرسیاسی قدرتمند برای خبرنگاران نداریم، نمی‌توانیم از تیراژ میلیونی روزنامه‌ها سخن بگوییم.

اسماعیلی تصریح می‌کند: اگر قرار باشد که میان یکصد روزنامه با تیراژ جمعا 10 میلیون و یا داشتن 2 روزنامه با تیراژ 5 میلیون یکی را انتخاب کنیم، من مدافع اولی هستم و آن را برای نظام شایسته‌تر می‌دانم. زیرا واقعیت آن است که جامعه امروز ما در حالت اول، رشد پایدار و عمیق‌تری خواهد یافت.

وی در پایان می‌گوید: توصیه اینجانب این است که اکنون حفظ همین مخاطبان رسانه‌های موجود و تدبیر و مراقبت از عدم ریزش آنها به سوی رسانه‌های مغرض و بیگانه برسخن گفتن از راه‌اندازی روزنامه میلیونی ارجح است.

اثر‌گذاری را نباید فراموش کرد

مهدی فضایلی، روزنامه‌نگار و کارشناس رسانه نیز معتقد است: گرچه موضوع شمارگان روزنامه یکی از موضوعات مهمی است که سال‌هاست ذهن اهالی این صنف را به خود مشغول داشته، اما در کنار موضوع تعداد مخاطبان، بحث اثر‌گذاری رسانه‌ها هم وجود دارد که شاید در این میان فراموش شده است.

وی می‌گوید شاید یک رسانه کم‌تیراژ اما اثرگذار بتواند تاثیری بسیار زیاد بر روی جامعه مخاطبان خویش بگذارد و به صرف این‌که رسانه‌ای تیراژ کمی دارد، نمی‌توان گفت که ضرورتی برای انتشارش وجود ندارد.

فضایلی می‌افزاید: ادغام روزنامه‌های هم‌طیف برای انتشار روزنامه‌ای چند میلیونی شاید چندان واقع‌بینانه نباشد، زیرا انگیزه خیلی از کسانی را که سراغ انتشار روزنامه‌ها و یا خواندن آن می‌روند، نمی‌توان با انتشار یک روزنامه واحد کنار هم تجمیع کرد. او برای این امر مثالی را نیز بیان می‌کند که براساس آن تعدد انتشار روزنامه‌ها برای یک جریان خاص سیاسی می‌تواند مهم‌تر از انتشار یک روزنامه با تیراژ چند میلیون نسخه در روز برای همان جریان باشد.