هوشیاری در برابر انحراف

این اثر حاصل 10 سال تحقیق و پژوهش ایشان و مجموعه همکارانشان در موسسه و پژوهشگاه دارالحدیث است.

انتشار چنین مجموعه کامل و فاخری آن هم در آستانه فرا رسیدن محرم حسینی ، بهانه‌ای شد تا در گفتگویی مفصل با آیت‌الله محمدی‌ری‌شهری به طرح دیدگاه‌های ایشان نسبت به روند انتشار دانشنامه و همچنین زوایای گوناگون قیام عاشورا بپردازیم.

آیت‌الله ری‌شهری که ریاست دانشکده علوم حدیث، تولیت آستان حضرت عبدالعظیم(ع) و همچنین مسوولیت نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت را به عهده دارد در این گفتگو ضمن تشریح روند انتشار و پژوهش دانشنامه امام حسین(ع) معتقد است عاشورای حسینی ظرفیت فرهنگی بسیار بالایی دارد و بویژه می‌تواند روی نسل جوان تاثیر مثبتی داشته باشد.

وی همچنین هشدارهایی نسبت به تحریف فرهنگ عاشورا می‌دهد و از این که سراسر زندگی حضرت سید الشهدا (ع) در 10 روز محرم و کربلا خلاصه شده گلایه‌مند است. ایشان می‌گوید راهی که حسین (ع) در زندگی‌اش طی می‌کند تا به عاشورا برسد باید مورد تحلیل و پژوهش جدی تاریخی و دینی آن هم براساس منابع اصیل قرار گیرد.

ری‌شهری همچنین نسبت به این موضوع که عزاداری سیدالشهدا برای برخی تبدیل به معیشت شده نیز هشدار داد.

وی اکنون و پس از انتشار 2 دانشنامه امیرالمنین(ع) و امام حسین(ع) به همراه مجموعه همکارانشان در پی انتشار 2 دانشنامه دیگر دانشنامه فقه و دانشنامه حضرت مهدی (عج) است که در سال‌های آینده منتشر خواهند شد.

دانشنامه امام حسین (ع) در 14 مجلد به سعی و کوشش شما و همکارانتان در موسسه دارالحدیث رونمایی شد؛ اثری ارزشمند که حاصل سال‌ها پژوهش و تحقیق است. ابتدای گفتگو درباره روند آغاز، انجام تحقیقات و پژوهش‌ها و انتشار این اثر برای ما توضیحاتی بدهید؟

در مورد روند آغاز و انجام تحقیقات و پژوهش‌ها و انتشار دانشنامه امام حسین (ع) ما روشی داریم که در همه دانشنامه‌ها به کار گرفته می‌شود. اگر بخواهم به صورت خلاصه به آن اشاره کنم باید بگویم مرحله اول اختصاص به جمع‌آوری منابع و مواد اصلی تحقیق و پژوهش دارد که این مرحله از کار به کوشش پژوهشگران همکار صورت می‌گیرد و تمام منابعی که مرتبط با امام حسین(ع) و وجود مقدس ایشان است، جمع‌آوری می‌شود و همچنین از طریق کلید واژه‌ها به صورت کاملا مشخص دسته‌بندی می‌شود، اما در مرحله دوم اطلاعاتی که از این طریق جمع‌آوری شده است در 2 بخش تنظیم می‌شود. در بخش نخست، پژوهشگران همکار نکته مرتبط با هر موضوع را براساس سلیقه و نگاه خودش دسته‌بندی می‌کند و حاصل آن را برای تنظیم اولیه در اختیار مولف که بنده باشم قرار می‌دهد. مطالبی که جمع‌آوری شده را من با دیدگاه خودم ساماندهی می‌کنم و نواقص را می‌نویسم و مجدد به پژوهشگر همکار باز می‌گردانم تا با ادامه تحقیقات و یافته‌های جدید، ساماندهی جدیدی نیز صورت گیرد که در این مرحله تقریبا شکل کلی کتاب و اثر مشخص می‌شود.

پس از آن که شکل کلی اثر مشخص شد برای رفع نواقص موجود مجدد پژوهش و تحقیق در اختیار پژوهشگران همکار قرار می‌گیرد که چندبار این رفت و آمدها تکرار می‌شود تا شکل نهایی پژوهش تحقق پیدا کند و هنگامی که از نظر بنده کار تمام شد، اثر در اختیار 2 کارشناس قرار می‌گیرد تا مجموعه را ارزیابی کنند و پیشنهاد‌ها و انتقادهای خودشان را به صورت مکتوب در اختیار من قرار ‌دهند. من هم نکات یادآوری شده از سوی منتقدان را بررسی می‌کنم.

مرحله درآمدنویسی و تحلیل‌نویسی هم در پایان کار انجام می‌شود که همراه با تشکیل یک پرونده علمی است و نظر نهایی مولف خواهد بود.

شما در این طرح و پژوهش از چند پژوهشگر همکار بهره می‌بردید؟

همکاران پژوهشگر اصلی، 2 عزیزمان سید محمود طباطبایی‌نژاد و سید روح‌الله سیدطبایی بودند که بخش عمده‌ای از کار با زحمت و همکاری آنها انجام شد، اما دوستان و عزیزان دیگری هم بوده‌اند که به صورت فرعی و جانبی همکاری کرده‌اند و در کتاب هم در بخش پاورقی‌ها به نام هریک در بخش مربوط اشاره شده است.

مدت زمانی که برای این دانشنامه اختصاص دادید، حدودا چقدر بود؟

ما زمانی که دانشنامه حضرت امیرالمومنین(ع) را تمام کردیم و منتشر شد همزمان کار دانشنامه امام حسین(ع) را آغاز کردیم، یعنی حدود سال 79. پس تقریبا کار پژوهش و انتشار آن حدود 10 سال طول کشیده است.

اهداف اصلی و برجسته‌ای که در این دانشنامه مورد توجه شما و دیگر همکارانتان بوده است چه مواردی را شامل می‌شد؟

نخستین و اصلی‌ترین هدفی که دانشنامه دارد، بازنگری تاریخ عاشوراست همان طور که می‌دانید عاشورا ظرفیت گسترده‌ای بویژه از نظر فرهنگی دارد. همچنین جایگاه خاص این واقعه در جهان اسلام بویژه نزد پیروان اهل بیت علیهم السلام باعث شده تا موضوع نهضت حسینی به عنوان یکی از اصلی‌ترین مسائل مطرح در مکتب تشیع و حوزه‌های علمیه توسط توانمندترین کارشناسان و دانشمندان مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد.

این ویژگی‌ها سبب شده تا نخبگانی که آشنا به قرآن و حدیث هستند، منابع گوناگون را جمع‌آوری، جمع‌بندی و ارزیابی کنند و همچنین مطالب و گزارش‌های تاریخی از ابعاد گوناگون این حماسه سرشار از هدایت، عزت و سعادت را تبیین کنند.

اما نکته‌ای هم در این میان وجود دارد که باید با کمال تاسف عرض کنم تاکنون توجه لازم به این مساله از جانب حوزه‌های علمیه و شخصیت‌های بزرگ نشده است و البته معنای چنین سخنی این نیست که اصلا توجه نشده باشد، بلکه مجموعه فعالیت‌ها و پژوهش‌های صورت گرفته آن طور که شایسته نام و عظمت و بزرگی سیدالشهدا (ع) است، نبوده است.

آسیبی هم در این زمینه وجود دارد که همین جا باید به آن اشاره کنم و آن آسیب گره خوردن مراسم عزاداری سید الشهدا با اقتصاد و معیشت عده‌ای است که سبب شده در بسیاری از مجالس عزاداری امام حسین (ع) تحریک عواطف مردم جایگزین تبیین اهداف بلند نهضت حسینی شود.

البته توجه داشته باشید که هر 2 موضوع یعنی، هم برانگیختگی عاطفی، هم توجه به اهداف بلند مرتبه امام باید وجود داشته باشد، اما اکنون به شکلی پیش رفته‌ایم که یکی جای دیگری را گرفته است و باعث شده اصل و هدف قیام کمتر مورد توجه قرار گیرد. خود این موضوع تبعات زیادی دارد به عنوان مثال باعث می‌شود گزارش‌های ضعیف و بی‌ریشه که بُعد عاطفی آن پر رنگ است رواج پیدا کند و حتی برخی از آنها گاهی خلاف منزلت و جایگاه و شأن اهل بیت علیهم‌السلام است که متاسفانه رونق پیدا می‌کنند.

استاد شهید مطهری در اثر معروف «حماسه حسینی» تعبیر قشنگی دارد و می‌گوید این استدلال ماکیاولی است که هدف وسیله را توجیه می‌کند و راه را برای جعل و دروغ در مرثیه‌سرایی هموار می‌کند که ما اتفاقا در همین زمینه نمونه‌هایی از آن را در کتاب آورده‌ایم و مفصل است. اما در مجموع باید بگویم هدف اصلی این دانشنامه یک بازنگری تخصصی در تاریخ عاشورا بوده است که ما در حد وسع خودمان سعی کرده‌ایم به آن بپردازیم و نمی‌خواهم بگویم کاری که انجام شده کاری نهایی است. این را در مقدمه هم آورده‌ام. در جلسه رونمایی نیز اشاره شد این کاری است که در مدت 10 سال ما انجام داده‌ایم و کسانی که نقد دارند ممنون می‌شویم به ما پیشنهاد کرده، اثر را نقد کنند.

شما و همکارانتان در موسسه دارالحدیث و همچنین دانشکده علوم و حدیث چند سالی است به سمت دانشنامه‌نویسی حرکت کرده‌اید، از جمله همین دانشنامه امام حسین (ع) یا دانشنامه امیرالمومنین(ع) که پیشتر منتشر شد و همچنین دانشنامه حضرت بقیه‌الله (عج) و دانشنامه فقه که در دست پژوهش و انتشار است. چه ضرورتی در جامعه امروز وجود داشت و چه خلایی را احساس کردید که به این سمت حرکت کردید؟

ببینید دانشنامه‌نویسی یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای حفظ و گسترش فرهنگ و معارف اهل بیت (علیهم السلام) است. از سوی دیگر، پایه و اساس بسیاری از علوم دانشگاهی در حدیث وجود دارد و حدیث در واقع بزرگ‌ترین میراث گرانبهای خاندان رسالت در کنار قرآن است.

به اعتقاد بنده حتی اگر بخواهیم رشته علوم انسانی تقویت شود راهی جز مراجعه به معارف اهل بیت (علیهم السلام) نداریم و هر معرفت و شناختی که در زمینه علوم انسانی مورد نیاز دانشگاه‌ها باشد در سخنان نورانی اهل بیت (علیهم السلام) و قرآن موجود است.

اگر دانشنامه‌های حدیثی که توسط پژوهشگران آماده می‌شود رویکرد کاربردی در زمان ما داشته باشند قطعا می‌توانند دستاوردها و بهره‌وری‌های فراوانی برای جامعه و دانشگاه به ارمغان بیاورند.

در همین ارتباط باید چند خصوصیت را در نظر گرفت: نکته اول این است که حدیث در کنار قرآن باشد، یعنی وقتی حدیثی را مطرح می‌کنیم آیاتی که مرتبط با آن احادیث است در کنارش به مخاطب ارائه شود و این موضوع بسیار اهمیت دارد، چرا که نشان می‌دهد چگونه قرآن، سنت و عترت با هم پیوند دارند و قابل تفکیک نیستند.

یعنی دقیقا همان حدیث معروف ثقلین که پیامبر گرامی اسلام فرمود؟

بله. قرآن به ثقل اکبر و اهل‌بیت و عترت نیز به ثقل اصغر تعبیر شده است. در همان روایات نیز از عدم جدایی و همتا بودن این دو تا روز قیامت خبر داده شده است‌.

وقتی ما این کار را انجام دهیم و حدیث و آیات کلام‌الله مجید را کنار هم قرار دهیم، هم قابلیت بهره‌برداری از محتوای ارزشمند آنها بیشتر می‌شود و هم نسبت به صحت آن حدیث اطمینان پیدا می‌شود، چون قرآن که نیاز به سندیت ندارد و شکی در آن وجود ندارد.

نکته دیگر جامعیت است. جامع‌نگری یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پژوهش‌های دینی است. اگر پژوهشگر مطالعه وسیع و کامل نداشته باشد و از همه حرف‌ها و سخنان اهل بیت(ع) در یک موضوع اطلاع دقیق نداشته باشد، قطعا نمی‌تواند نظریه جامعی هم ارائه کند.

اما مساله دیگر که ما در دانشنامه امام حسین (ع) به عنوان یک ابتکار جدید انجام دادیم و پیش از آن سراغ نداشتیم موضوع‌بندی درختی است. به این شکل که احادیث که جمع‌آوری شده علاوه بر جامعیت به صورتی دسته‌بندی شود که یک سیر منطقی داشته باشد و از کل به جزء کنار هم قرار گیرد که هم خیلی ساده باشد و هم برای دسترسی و فهم دقیق معانی کمک زیادی می‌کند.

در این روش احادیثی که پراکنده هستند را ما به صورت درختی نشان داده‌ایم که چگونه با دیگر موضوع‌ها ارتباط دارند و به نوعی در یک خانواده قرار می‌گیرند.

در ارتباط با همین پراکندگی و جامعیت که اشاره کردید، به نظر می‌رسد وجود منابع فراوانی که مورد استفاده شما و همکارانتان قرار گرفته حجم دانشنامه را بسیار بالا برده، تا حدودی که شاید این دسترسی آسان بسادگی میسر نشود؟

ما حدود 600 منبع را استفاده کردیم و اتفاقا یکی از نکاتی که باید در ادامه همان بحث قبلی مورد اشاره قرار گیرد، مساله اختصار است. اگر ما می‌خواستیم در یک دانشنامه همه منابع را بیاوریم قطعا حجم کار بسیار فراتر از آنچه اکنون هست می‌شد. به بیان دیگر، یکی از ویژگی‌های مولف و پژوهشگر این است که بهترین و جامع‌ترین را گزینش ‌کند و بقیه منابع را در پاورقی به صورت کوتاه و به اختصار معرفی کند و به آنها ارجاع دهد.

البته در همین ارتباط، مساله مهم دیگری نیز وجود دارد و آن مبحث جمع‌بندی است که پژوهشگر باید بتواند دیدگاه اسلام و اهل بیت(علیهم‌السلام) را به صورت دقیق و کامل بررسی کند و با ایجاد یک پرونده علمی یک جمعبندی مناسب در نهایت ارائه کند.

با توجه به نکاتی که شما گفتید نتیجه می‌گیریم دانشنامه‌نویسی کاملا رشته‌ای تخصصی است که در موسسه و دانشکده علوم و حدیث به صورت جدی مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر شما موضوع علوم انسانی را طرح کردید. تا چه اندازه ارتباط میان پژوهشگاه و دانشکده علوم و حدیث با دیگر رشته‌ها و تحقیقات آنها امروز برقرار شده است و خروجی‌های علمی شما مورد استفاده دانشجویان دیگر رشته‌ها بویژه رشته‌های علوم انسانی قرار می‌گیرد؟

همان طور که گفتید دانشنامه‌نویسی کاری تخصصی است و این کار تخصصی هم به ملزوماتی نیاز دارد.

در دانشکده علوم حدیث روی رشته‌های مختلف سرمایه‌گذاری می‌شود تا از این راه، رشته‌های علوم انسانی در دانشگاه‌ها که مورد توجه ویژه رهبر معظم انقلاب است تغذیه شود، چرا که اگر می‌خواهیم رشته‌ها و دانش علوم انسانی واقعا اسلامی شود و از شرایط فعلی که واقعا تاسف بار است خارج شود، ما هیچ راهی جزء استمداد و ارجاع به اهل بیت (علیهم‌السلام)، قرآن و حدیث نداریم.

اصلا یکی از اهداف دانشکده حدیث این است که دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ما را تغذیه کند. برای نمونه باید عرض کنم الان با دانشگاه علوم پزشکی تفاهم نامه داریم و قرارداد همکاری‌های جدی امضا کرده ایم که در رشته اخلاق پزشکی،مسائل فقه اسلامی پزشکی و احادیث مرتبط با آن که برای پیشگیری و درمان هستند به صورت علمی مورد استفاده و بهره‌گیری قرار گیرند و دستاوردهای آن نیز در اختیار دانشگاه علوم پزشکی قرار بگیرد.

اگر موافق هستید یک مقدار از بحث دانشنامه نویسی فاصله بگیریم و به اهمیت ترویج و شناساندن مکتب واقعی شیعه و حماسه امام حسین (ع) به جامعه و بخصوص نسل جوان کشور که در مقابل هجمه‌های فرهنگی دشمن و آسیب‌های مختلف اجتماعی قرار دارند بپردازیم و دیدگاه‌های شما را در این ارتباط جویا شویم؟

تاریخ عاشورا ظرفیت بی بدیلی در هدایت انسان‌ها و سازندگی جامعه آرمانی دارد، جامعه‌ای مبتنی بر ارزش‌های اسلامی.

با توجه به همین موضوع است که راز این حدیث نبوی هم باز می‌شود که در حساس‌ترین نقطه عرش الهی از امام حسین (ع) به عنوان چراغ هدایت و کشتی نجات یاد شده است.

البته همه اهل بیت این ویژگی را دارند و هریک چراغ هدایت برای بشریت هستند، اما ظرفیت فرهنگی تاریخ عاشورا سبب شده به این نام و به این عنوان در عرش الهی به ثبت برسد.

حال آنچه مطرح می‌شود، بهره‌گیری صحیح از این ظرفیت بالای فرهنگی است که می‌تواند نه تنها ایران و تشیع، بلکه جهان را از بن بست‌های اجتماعی، سیاسی و.. نجات دهد.

شناساندن مکتب واقعی و نهضت والای حسینی قطعا یکی از ابزارهای مهم و اصلی بخصوص برای نسل جوان و مقابله با دشمن و هجمه‌های فرهنگی است.

در همین ارتباط به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین وظیفه‌ها لزوم بازنگری در روایت واقعه عاشورا و پاکسازی مطالب انحرافی و بی‌اساس از این حماسه و رخداد بی نظیر تاریخ تشیع و اسلام است.

بله. اصولا یکی از اهداف اصلی ما هم در دانشنامه امام حسین(ع) همین بوده است. متاسفانه امروز با گسترش خرافات، شاهد سوءاستفاده‌هایی از حادثه عاشورا هستیم.

یکی از همین موارد مظلوم و مغفول ماندن بخش‌های دیگر زندگی حضرت سیدالشهداست، چون زندگی امام حسین(ع) که فقط در 10 روز محرم و تاسوعا و عاشورا خلاصه نمی‌شود. باید توجه داشته باشیم که حضرت سیدالشهدا(ع) سراسر زندگی‌اش قابل الگوبرداری است و اصلا بایدر رفت مطالعه و تحقیق و پژوهش کرد و دید چه شد که آن حضرت به اینجا رسید.

فکر می‌کنم نگاه تجزیه‌ای به زندگی امام حسین(ع) هم به نوعی تحریف تاریخ امام و زندگی پر برکت ایشان است. گویا که کل زندگی امام فقط شهادت اوست و در کربلا خلاصه شده است.

آنچه در این زمینه به ما می‌تواند کمک کند نگاه به زندگی امام حسین(ع) از زاویه‌های مختلف تاریخی، کلامی، فقهی و حدیثی است و اتفاقا یکی از بحث‌های مهم این دانشنامه که در مقدمه هم به آن اشاره شده، کتاب‌شناسی امام حسین (ع) است. در دانشنامه نشان دادیم کدام منبع قابل استناد است و کدام منبع در صحت آن تردید وجود دارد. اصلا یک بخش مهم نقد و بررسی منابع دینی و تاریخی مرتبط با عاشورا و نهضت حسینی است. همچنین در بخش ویژه‌ای مقتل‌ها را کاملا مطرح کردیم که بسیار مفصل است.

اما به عنوان پرسش پایانی، با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی که در آن به سر می‌بریم، قیام حضرت سید الشهدا(ع) و عاشورای حسینی چه پیام و درس مهمی برای سیاستمداران و مردم ایران در شرایط فعلی دارد؟

تاریخ عاشورا در واقع درس‌های اخلاقی، سیاسی و اجتماعی بسیار ارزنده و مهمی نه تنها برای امت اسلامی که برای همه آزادیخواهان راستین در سراسر جهان دارد؛ ولی بزرگ‌ترین و مهم‌ترین پیام عاشورا هشدار نسبت به استحاله فرهنگی و سیاسی یک جامعه ارزش مدار است که بویژه برای ملت ایران بسیار اهمیت دارد، چون که این مردم با الهام از فرهنگ عاشورا و رهبری یکی از فرزندان راستین امام حسین (ع) یعنی حضرت امام (ره)، انقلابی را بر پایه ارزش‌های اسلامی و آرمان‌های اهل‌بیت(علیهم‌السلام) پدید آوردند و عاشورا برای چنین مردمی فوق‌العاده مهم، عبرت آموز و بیدارکننده است.

این که چگونه می‌شود یک جامعه فرهنگی و سیاسی در صدر اسلام استحاله فرهنگی و سیاسی شود، اصلا در پی چه حادثه‌ای به فاصله 50 سال پس از رحلت پیامبر خدا (ص) جامعه اسلامی آنقدر منحرف شد که فرزند پیامبر و بزرگ‌ترین شخصیت اخلاقی، سیاسی و علمی آن دوران همراه خانواده و شماری از نزدیکانش به دست مردمی که خودشان را مسلمان می‌دانستند و پیرو پیامبر و اهل نماز و روزه بودند و بی‌واسطه یا یک واسطه فضائل امام حسین (ع) را از زبان پیغمبر شنیده بودند، به فجیع‌ترین شکل ممکن به شهادت می‌رسد. این حادثه و پیام آن واقعا برای امروز ما بسیار مهم است.

فکر می‌کنم در اینجا باید به نقش خواص و نخبگان اشاره کرد که همواره در دگرگونی جوامع نقش بنیادی داشته و دارند. در طول تاریخ تا امروز نخبگان، موثرترین نقش را در تحولات داشته‌اند، اما اسلام پیروی چشم و گوش بسته از آنها را نهی می‌کند و در واقع خیانت شماری از خواص و پیروی کورکورانه عوام از آنها در طول نیم قرن زمینه‌ساز حادثه کربلا شد.

به همین دلیل، توده مردم در کنار خواص و نخبگان در زیارت عاشورا مورد لعن و نفرین قرار می‌گیرند: و لعن الله امه دفعتکم عن مقامکم و ازالتکم عن مراتبکم التی رتبکم الله فیها

بنابراین بزرگ‌ترین پیام عاشورا به نخبگان جوامع اسلامی هشدار نسبت به خطر دنیاطلبی و قدرت‌طلبی است و به ملت‌های جهان هشیاری در برابر انحراف خواص و نخبگان است که اگر خواص از آن مسیر اصلی منحرف شدند، عامه دنبال آنها نروند.

ان‌شاءالله ملت سرافراز ایران بویژه نخبگان آنها که با پیروی از مکتب عاشورا، نظام اسلامی مبتنی بر آرمان‌های اهل بیت(علیهم‌السلام) را به پیروزی رساندند به خواست خدا این انقلاب را زمینه ساز انقلاب جهانی حضرت مهدی قرار می‌دهند و بیش از هر ملت دیگری به درس سرنوشت ساز نهضت حسینی توجه خواهند کرد.

زندگی و آثار آیت‌الله محمدی ری شهری

آیت‌الله محمد محمدی‌نیک، مشهور به «ری‌شهری» آبان سال 1325 در شهرری و در خانوده‌ای متدین به دنیا آمد. وی پس از تحصیلات ابتدایی، سال 1339 وارد حوزه علمیه شهرری (مدرسه برهان) شد و سال 1340 برای ادامه تحصیل به قم رفت و تا پیروزی انقلاب اسلامی، مدارج تحصیل را تا سطوح عالی در حوزه علمیه قم طی کرد.

وی از ابتدای نهضت اسلامی، بویژه تحت تاثیر جریان 15 خرداد 1342 با اهداف و دیدگاه‌های حضرت امام (ره) آشنا شد و 20 تیر 1344 از سوی ساواک مشهد دستگیر و به زندان محکوم شد. ری‌شهری همچنین سال 1356 به دلیل آن که علیه رژیم شاه در حسینیه اصفهانی‌های آبادان، سخنرانی کرده بود، ساواک منبر رفتن او را ممنوع کرد.

ری‌شهری پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سمت حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب اسلامی دزفول، بهبهان، گچساران، بروجرد، رشت و گنبدکاووس خدمت کرد و سپس به منظور حفظ و اصلاح نیروهای مسلح و نیز مقابله با توطئه‌های ضد انقلاب در این رکن مهم، اواسط سال 1358 به ریاست دادگاه انقلاب ارتش منصوب شد. وی با توجه به شرایطی که قانون اساسی برای تصدی وزارت اطلاعات معین کرده بود (بویژه شرط اجتهاد)، نخستین وزیراطلاعات جمهوری اسلامی ایران بود که با کسب آرای اکثریت قاطع نمایندگان مجلس شورای اسلامی، سال 1363 به این سمت منصوب شد. ایشان سال 1369 به فرمان رهبر انقلاب به تولیت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم الحسنی (علیه السلام) منصوب شد. وی در انتخابات دومین دوره مجلس خبرگان رهبری، به عنوان داوطلب منفرد شرکت کرد و از سوی مردم استان تهران برگزیده شد، همچنین در سومین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری، کاندیداتوری او از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز و سایر گروه‌های سیاسی مورد حمایت قرار گرفت و با را‡ی مردم بار دیگر به نمایندگی این مجلس انتخاب شد. ایشان در سال 1370 به سمت نماینده رهبر معظم انقلاب و سرپرست حجاج منصوب شد که این مسوولیت هنوز ادامه دارد. از وی تاکنون بیش از 30 کتاب پژوهشی در59 جلد منتشر شده است که از آن جمله می‌توان به کتاب‌های: خاطرات سیاسی، آگاهی و مسوولیت، رهبری در اسلام، الصلاه` فی الکتاب و السنه، حج و عمره در قرآن و حدیث و اهل بیت در قرآن و حدیث، کلید حفظ قرآن، دانشنامه امیرالمومنین بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، الگوی مصرف در حدیث و قرآن اشاره کرد.

سرمایه‌ای نفیس

دانشنامه امام حسین(ع) در 14 جلد جدیدترین اثر تالیفی آیت‌الله محمدی ری‌شهری است که ابعاد مختلف زندگی امام حسین(ع) را از ولادت تا شهادت، با بهره‌گیری از قرآن و حدیث مورد بررسی قرار می‌دهد. این دانشنامه در 15 بخش اصلی و 138 فصل همراه با ترجمه فارسی تدوین شده است. زندگانی امام حسین(ع)، 400 بیان و تحلیل درباره موضوعات مرتبط، پاسخ به شبهات و نمایاندن تحریفات، همچنین ترسیم 5 نقشه ابتکاری خط سیر کاروان حسینی(ع) از ویژگی‌های دانشنامه امام حسین(ع) است.

این مجموعه 14 جلدی 4191 نقل در 6612 صفحه به 2 زبان فارسی عربی را دربر دارد و 15 بخش اصلی دانشنامه امام حسین(ع) عبارت است از: زندگی خانواده سیدالشهدا(ع)، فضیلت‌ها و ویژگی‌های امام حسین(ع)، دلایل امامت امام حسین(ع) و فرزندانش، امام حسین(ع) پس از پیامبر اکرم(ص) تا شهادت پدر، امام حسین(ع) پس از شهادت پدر تا قیام عاشورا، خبر دادن پیشاپیش از شهادت امام حسین(ع)، خروج امام حسین(ع) از مدینه تا رسیدن به کربلا، رسیدن امام حسین(ع) به کربلا تا شهادت ایشان، وقایع پس از شهادت امام حسین(ع)، بازتاب شهادت امام حسین(ع) و فرجام کسانی که در کشتن او و یارانش نقش داشتند، عزاداری و گریه برای امام حسین(ع)، نمونه مرثیه‌هایی که در سوگ امام حسین(ع) و یارانش سروده شده، زیارت امام حسین(ع)، مزار امام حسین(ع) و حکمت‌های رسیده از امام حسین(ع).

آیت‌الله العظمی صافی‌گلپایگانی درباره این اثر گفتند: این دانشنامه سرمایه نفیسی است که در اختیار امت اسلام قرار گرفته است.

آیت‌الله صافی گلپایگانی با بیان این‌که مکتب امام حسین، بهترین راه تربیت جامعه است، دانشنامه امام حسین(ع) را شایسته تقدیر برشمردند.

ایشان ضمن تقدیر از تالیف دانشنامه 14 جلدی امام حسین(ع) تصریح کردند: مکتب امام حسین(ع) مکتب عالی است که به روی بشریت، جهان اسلام و تشیع باز شده، و اگر در این مکتب تربیت شویم، می‌توانیم بگوییم معارف الهی را فرا گرفته‌ایم.

دکتر علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در حاشیه مراسم رونمایی از دانشنامه امام حسین (ع) با اشاره به این‌که تألیف این دانشنامه ازکارهای ارزشمند در ارتباط با نهضت عاشورا است گفت: زندگی امامان و نهضت عاشورا، تأثیر ماندگاری بر جامعه ما خواهد داشت.

سینا علی‌محمدی