در گاوصندوق همه حرفه‌ای هستند

با فیلمنامه کامل کار را شروع کردیم

مصطفی عزیزی نویسنده و تهیه‌کننده این مجموعه تلویزیونی درباره کم و کیف نگارش این مجموعه می‌گوید: «پیش از این قرار بود یک سوژه دیگری کار کنیم که بنا به دلایلی این اتفاق نیفتاد. بعد از آن جوانی به من مراجعه کرد و طرحی را ارائه داد. من طرح را مطالعه کردم و توجهم جلب شد. از آن پس همکاری من و امیر عربی، همان جوان خوش‌ذوق و مستعد در این حوزه آغاز شد. داستان گاوصندوق را مشترک نوشتیم و همه مراحل را در کنار هم طی کردیم که به نظر من همکاری بسیار خوب و به‌یاد ماندنی بود و فکر کنم در کارهای بعدی هم کنار هم بنشینیم و بنویسیم.»

همان‌طور که عزیزی اشاره می‌کند، کار کردن با یک تیم حرفه‌ای بخصوص بازیگران حرفه‌ای، کار دشواری است که البته در کنار این دشواری جذابیت‌های خود را نیز دارد، بویژه که بازیگرانی چون افشین هاشمی، سیامک صفری، حمید ابراهیمی و دیگر بازیگران هر کدام با بازی خوب خود مجموع تلاش عوامل را مقابل دوربین می‌برند و به نوعی معرف حاصل کار عوامل هستند. این تهیه‌کننده در ادامه به چگونگی گرد هم آمدن مجموع این عوامل می‌گوید: «زمانی که نوشتن فیلمنامه به پایان رسید درابتدا از مازیار میری خواستیم تا کارگردانی این مجموعه را به عهده بگیرد. متن را که خواند پذیرفت. از آن پس به اتفاق هم درباره این‌که چه کسانی برای بازی به جمع گاوصندوق بپیوندند بسیار بحث و گفتگو کردیم. آقای میری معتقد بود باید بازیگرانی باشند که هم توانایی اجرای متن را داشته باشند و هم کمتر دیده شده باشند. از همین رو به حضور بازیگران تئاتر رسیدیم. بازیگران تئاتر هنرمندان توانایی هستند که به راحتی نقش را می‌فهمند و بازی می‌کنند و از سوی دیگر، به دلیل بازی در تئاتر کمتر دیده شده‌اند. بنا را بر بازی بازیگران تئاتر گذاشتیم و به این ترتیب دوستان تئاتری به جمع ما پیوستند.»

این نویسنده در ادامه صحبت‌های خود موفقیت یک تیم را در درجه اول در وجود یک سناریوی خوب با شخصیت‌پردازی درست هریک از کاراکترها عنوان می‌کند و معتقد است که در «گاوصندوق» این اتفاق افتاده است. در واقع حضور هریک از بازیگران را مفید و بجا می‌داند. او در توضیح این مطلب چنین می‌گوید: «اگر بگویم به طور دقیق روی تک‌تک کاراکترها کار کردیم اغراق نکردم. در واقع بسیار تلاش شد که هیچ کاراکتری شبیه دیگری نشود و هرکدام حرف خود را بیان کنند. به همین دلیل است که هریک از کاراکترها سر جای خود هستند و هیچ‌یک برای پر کردن صحنه حضور ندارند؛ این در حالی است که در بسیاری از سریال‌های تلویزیونی شاهد هستیم که بازیگر برداشتی از متن می‌کند و به نوعی فی‌البداهه جلوی دوربین می‌آید. ولی هم من و هم مازیار اصرار داشتیم که همه کاراکترها طبق متن پیش بروند و این اتفاق هم افتاد. البته ناگفته نماند که تنها بازیگری که به متن اضافه می‌کرد، حمید ابراهیمی در نقش هوشنگ بود که آن هم طبق متن و نظر میری کم و زیاد می‌شد اما بقیه بازیگران کلمه به کلمه در چارچوب فیلمنامه پیش رفتند.»

یکی از مشکلاتی که معمولا گروه‌های سریال‌سازی با آن مواجه هستند، کمبود وقت برای به سرانجام رساندن کار است و این کمبود وقت نوعی عجله را به گروه تزریق می‌کند. در نتیجه گروه کار را روز پخش انجام می‌دهد، به این معنا که روز ضبط می‌کند و همان قسمت را شب به آنتن می‌رساند که این مساله نوعی ازهم‌گسیختگی و عجله‌کاری را به وجود می‌آورد و روی کار تمام عوامل گروه تاثیر می‌گذارد. اما عزیزی می‌گوید که سریال گاوصندوق از این آشفتگی به دور بوده است. این تهیه‌کننده درباره نحوه ضبط این سریال می‌گوید: «یکی از خصوصیات کار ما این بود که با سناریوی کامل کار را شروع کردیم؛ به این معنا که 29 قسمت از این مجموعه آماده بود و بعد کار ضبط شروع شد و در طول اجرا هم هیچ تغییری در متن به‌وجود نیامد و نکته دیگر این‌که پیش‌تولید کار را خیلی زود آغاز کردیم تا با مشکلی مواجه نشویم.»

همراهی کار تهیه و تولید با نویسندگی در یک مجموعه تلویزیونی کار معمولی نیست و اصولا کمتر تهیه‌کننده‌ای نویسندگی کار را به عهده می‌گیرد. در واقع کار تالیف همخوانی با تولید ندارد، اما آنچه در «گاوصندوق» اتفاق افتاد، تهیه و تولید و نویسندگی یک مجموعه توسط مصطفی عزیزی است. بر همین اساس، از این تهیه‌کننده و نویسنده درباره تجربه همزمان این 2 کار می‌پرسم و او هم در پایان صحبت‌های خود با بیانی طنز می‌گوید: «در یک کلمه به خاک سیاه نشستن است( !می‌خندد.) آقای میری همیشه به شوخی می‌گفت که این سوژه را فقط خودت می‌توانی تهیه کنی، چرا که کمتر تهیه‌کننده‌ای است که دست به چنین کاری بزند. چون تعدد بازیگر دارد و بعد هم تعدد و تنوع لوکیشن بالایی دارد و جمع کردن همه این فاکتورها در یک مجموعه تلویزیونی، حرکتی سخت و دشوار است. در واقع علاقه من به نویسندگی باعث شد که این کار را تهیه و تولید کنم. ناگفته نماند که در فضایی بسیار آرام و صمیمی این پروژه آغاز و انجام شد.»

دلتنگ گاوصندوق هستم

ایجاد فضای آرام و صمیمی چیزی است که معمولا هر تهیه‌کننده‌ای می‌گوید. اما آنچه نباید فراموش کرد میزان رضایت عوامل از کلیت کار است. سیامک صفری بازیگر پیشکسوت تئاتر که جز چند کار به طور محدود در تلویزیون بازی نکرده، در این مجموعه یکی از نقش‌های محوری با عنوان عباسی نزول‌خور را بازی می‌کند. این بازیگر در ابتدای صحبت‌های خود فضای آرام و دوستانه را یکی از خصوصیات بارز این کار عنوان کرد و گفت: «همکاری من با این گروه در فضایی بدون تنش، استرس و در شرایط خوب و دوستانه شکل گرفت.»

او در ادامه درباره عباسی توضیح می‌دهد: «نقش من در این سریال یک شخصیت تعریف‌شده است. عباسی آدمی است که سوءاستفاده مالی می‌کند و در زد و بندهای نزول و نزولخوری با بافت مخصوص خودش قرار دارد و به تنهایی دنبال فرصت مناسب برای به دست آوردن موقعیت می‌گردد. اتفاقی که در «گاوصندوق» برخلاف سایر سریال‌ها افتاده، وجود یک فیلمنامه خوب و شسته رفته است. یکی از دلایل اصلی که پذیرفتم سر این پروژه بروم، فیلمنامه خوب این مجموعه بود. به عقیده من هر پرسوناژ زبان خاص خودش را دارد و همین ویژگی گاوصندوق را جذاب و حتی غیرقابل مقایسه با سریال‌های معمولی که این روزها از تلویزیون پخش می‌شود می‌کند. همین امتیاز به هرحال برای بازیگر هم این حق را قائل می‌شد که به زبان خودش کاراکتر را تعریف کند. عباسی هم ادبیات خاص خودش را با تکیه‌کلام‌ها و نحوه حرف زدن خود بیان می‌کند. این درحالی است که این ادبیات از زبان هیچ‌یک از کاراکترها بخصوص کاراکتر هوشنگ که بسیار نزدیک به عباسی است دیده نمی‌شود. این رخداد مهم مرهون فیلمنامه خوب است که با دقت فراوان نوشته شده است.»

یکی از ویژگی‌هایی که مصطفی عزیزی روی آن تاکید بسیاری دارد، عوامل حرفه‌ای بخصوص حضور بازیگران تئاتر در یک مجموعه تلویزیونی است. سیامک صفری در خصوص حضور بازیگران تئاتر در این مجموعه می‌گوید: «من در گذشته در تلویزیون پرکار نبودم، اما آنچه در این کار برای من جالب بود، تیم تولید و فضای صمیمی کار بود. به همین دلیل در دوران کار در گاوصندوق خیلی جدی حضور پیدا کردم و برای آن وقت و انرژی زیادی گذاشتم. در کل احساس خوبی داشتم و این برای من کافی بود. در واقع، هر وقت که با گروه نبودم دلتنگ می‌شدم و این بخش عاطفی مهم و تاثیرگذار بود.»

او در پایان اضافه می‌کند: «اما به عقیده من کار در تلویزیون جذاب‌تر از تئاتر نیست، چراکه بازی در تئاتر قابل لمس‌تر است و به گمان من برای بازی در تلویزیون در درجه اول باید دید که با چه کارگردانی کار می‌کنی و پس از یک انتخاب درست، جذابیت‌های کار خودش را نشان می‌دهد.»

براساس طنز موقعیت، موسیقی ساختم

در به ثمر رسیدن یک مجموعه عوامل زیادی دخیل است که یکی از آن عوامل سایر همکاران در بخش‌های فنی، صدابرداری، تصویربرداری و... است، به عنوان نمونه، عنوان بندی گاوصندوق که کار آقای خمیسی است، با توجه به داستان خوب است و همین به دیده شدن کار کمک کرده است. اما از سوی دیگر، موسیقی مجموعه هم با توجه به داشتن رگه‌های طنز پلیسی از این قاعده مستثنی نیست؛ کارن همایونفر آهنگساز این مجموعه کار در این ژانر را تجربه‌ای تازه برای خود می‌داند: «در حوزه طنز خیلی کار نکردم و آخرین کار آهنگسازی من، مجموعه تاریخی نردبان آسمان بود که بسیار جدی بود. وقتی ساخت موسیقی برای این مجموعه به من سفارش داده شد، بی‌درنگ پذیرفتم؛ چراکه می‌خواستم فاصله اساسی با موسیقی جدی بگیرم، البته پیش از این با مازیار میری قرار کار در «کتاب قانون» را گذاشته بودم که بنابر دلایلی، آن همکاری صورت نگرفت. بنابراین این سریال فرصتی شد تا موسیقی کمدی را تجربه کنم.»

همایونفر در ادامه می‌گوید: «موسیقی این مجموعه در عین کمدی بودن به سمت طنز و لودگی نمی‌رود؛ چراکه کل مجموعه از اساس به سوی لودگی گرایش ندارد. بلکه نوعی طنز موقعیت به شکل ظریفی در آن دیده می‌شود و من براساس این گرایش به موسیقی گاوصندوق نگاه کردم.»

نکته قابل توجه در صحبت‌های این آهنگساز، اشاره او به موقعیت موسیقی در مجموعه تلویزیونی گاوصندوق است، اما همایونفر در ادامه به مساله دیگری اشاره می‌کند: «یکی از ویژگی‌های طنز موسیقی در این سریال، این است که موسیقی در این کار به هیچ عنوان مسخره نیست، به این معنا که سنگینی خود را حفظ کرده و در وادی طنز مطلق نیز نیفتاده. این در حالی است که موسیقی در سریال‌های مناسبتی و طنزهای نود شبی به لودگی و به سخره گرفتن سوژه تمایل دارد و موسیقی هم برای درشت نمایی و اغراق به کمک می‌آید.»

تئاتری بودن مجموع بازیگران در گاوصندوق نکته‌ای است که همه به آن اشاره می‌کنند و در این بین همایونفر هم حضور بازیگران را بی‌تاثیر در بالا بردن کیفیت موسیقی متن این مجموعه نمی‌داند: «انتخاب بازیگران از میان بازیگران تئاتر که هریک به نوبه خود وزنه‌ای در این هنر هستند، تصمیم بسیار خوبی بود. آنچه طنز این سریال را نسبت به کارهای طنز تلویزیونی متمایز کرده، همین است و خوشبختانه این انتخاب بجا در موسیقی متن این کارهم تاثیر خوبی گذاشته است.»

صحبت‌های آهنگساز که به اینجا رسید، از او خواستم در پایان درخصوص ویژگی‌های موسیقی گاوصندوق بگوید: «نخستین ویژگی موسیقی این مجموعه این است که توصیفی و برای شناخت بیشتر کاراکترها به کار نمی‌رود. بیشتر برای توصیف حالات کاراکتر است نه معرفی آن. این نکته‌ای بود که من از ابتدا در ساخت موسیقی برای این مجموعه درنظر داشتم. در واقع، سعی داشتم پیرو آنچه در فیلمنامه موجود است، حالات طنز در این مجموعه را توصیف کنم که خوشبختانه این اتفاق افتاد و کل مجموعه، به‌خصوص پس از صداگذاری مجدد، رنگ و لعاب دیگری به خود گرفت.»

شخصیت خاکستری هوشنگ

هوشنگ، کاراکتر بامزه و در عین حال بسیار هوشمند این مجموعه است که به راحتی حرف خود را می‌زند و پای پول که به میان می‌آید، یک تنه پای معامله می‌رود. حالا فرق نمی‌کند این معامله با چه کسی و برای چه چیزی صورت می‌گیرد در واقع او برای رسیدن به موقعیت خوب از هیچ عملی جز آدم‌کشی دریغ نمی‌کند. حمید ابراهیمی، بازیگری که اولین بار در سریال صاحبدلان در نقش عموی دینا دیده شد، در این مجموعه نقش هوشنگ را بازی می‌کند. این بازیگر خوش ذوق درخصوص کم و کیف کاراکتر هوشنگ گاوصندوق می‌گوید: «هوشنگ در عین مکار بودن، آدم تنهایی است و تنها هم زندگی می‌کند، اما همواره دوست دارد پیشرفت کند. او هر لحظه دنبال موقعیت مناسب برای به دست آوردن پول می‌گردد و درست به دلیل همین ویژگی‌ها است که با عباسی کار می‌کند و در مقابل عباسی هم آدم شیاد و نزول‌خواری است که به دنبال پول و موقعیت و همچنین دام گستردن برای آدم‌های ساده‌ای مثل غلامرضاست و همین ویژگی روی هوشنگ هم تاثیر گذاشته است.»

این بازیگر در ادامه به کم و کیف بازی خود در نقش هوشنگ و همچنین نگاه خود به کل مجموعه اشاره می‌کند و می‌گوید: «من همیشه به شخصیت‌هایی که بازی می‌کنم نه به دید منفی نگاه می‌کنم نه مثبت. کاراکترها را همیشه خاکستری می‌بینم و هوشنگ را هم همین‌طور می‌دیدم. یکی از خصوصیات بارز هوشنگ این است که برای آنچه حق خود می‌داند مبارزه می‌کند و مجموع این خصوصیات است که شخصیت هوشنگ را می‌سازد. من هم درست به خاطر همه این بالا و بلندی‌ها و فراز و نشیب‌هاست که بازی در این نقش را دوست دارم. در واقع پیچش‌های شخصیتی هوشنگ به من ایده و انگیزه برای بازی می‌دهد.»

حمید ابراهیمی در پاسخ به این سوال که وجود یک فیلمنامه محکم با همه شخصیت‌پردازی‌ها تا چه اندازه در پیشرفت کار مهم است می‌گوید: «علاوه بر همه ویژگی‌هایی که در فیلمنامه موجود است، ویژگی ‌هایی را هم خود بازیگر به نقش اضافه می‌کند و کار را کامل می‌کند. درواقع خود بازیگر از ویژگی‌ها و خلق و خوی شخصیتی خود چیزی به آن اضافه می‌کند و شخصیت‌های یک نوشته را با ایده‌پردازی جان می‌بخشد و زنده‌ می‌کند. من این خصوصیت را در همه بازی‌ها رعایت می‌کنم.»

او در ادامه اضافه می‌کند: «در تمامی نقش‌هایی که بازی می‌کنم، همیشه مواردی را به نقش اضافه می‌کنم. در مورد هوشنگ هم همین اتفاق افتاد. اصطلاحات و آهنگ‌هایی که می‌خوانم، مواردی است که خود من به نقش اضافه کرده‌ام تا شیرینی کافی را داشته باشد و مخاطب بهتر بتواند کاراکتر هوشنگ را بشناسد. البته ناگفته نماند که کار با گروه خوب بود و در طول مجموعه مشکل نداشتیم. گاوصندوق یکی از معدود کارهایی بود که همه با هم رابطه دوستانه‌ داشتند و همین مساله هم باعث شد تا با خیال راحت بازی کنیم و با آسودگی آنچه را که در چنته داریم جلوی دوربین ببریم.»

حمید ابراهیمی در ادامه به حضور بازیگران تئاتر در مجموعه تلویزیونی گاوصندوق اشاره کرد و گفت: «اولین تاثیر این حضور این است که نابازیگران حاضر در مجموعه با دیدن بازی بازیگران تئاتر تشویق می‌شوند و به وجد می‌آیند تا تمرین کنند و بیشتر یاد بگیرند. اما متاسفانه افرادی را در مجموعه‌های تلویزیونی می‌بینیم که به درد هر کاری می‌خورند جز بازیگری که اغلب با رابطه وارد کار می‌شوند و در ادامه مجله‌ها و روزنامه‌ها هم با چاپ عکس‌ها و پوسترهای آنها حمایت‌های بی‌جا می‌کنند.»

او در پایان صحبت‌های خود می‌گوید: «از سوی دیگر، حضور بازیگران تئاتر در یک مجموعه مانند مجموعه گاوصندوق، باعث می‌شود مخاطب فرق میان بازی خوب و بد را متوجه شود.»

پریسا ساسانی