آیا چین با سیاست‌های ضدایرانی آمریکا همراه می‌شود؟

رئیس‌جمهور آمریکا در حضور خبرنگاران از همکاری با چین در مورد برنامه هسته‌ای ایران سخن گفته و اعلام کرده کشورش با چین در قبال موضوع هسته‌ای ایران به توافق رسیده است.

اوباما در نشست خبری مشترک با هو جین تائو، همتای چینی خود گفت: ایالات متحده و چین برای مقابله با تهدید ناشی از مسلح شدن ایران به تسلیحات اتمی با یکدیگر همکاری خواهند کرد.

وی افزود: اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد در رویارویی با چنین چشم‌اندازی با یکدیگر وحدت نظر دارند.

اوباما به لحن تهدیدآمیزش یک نکته دیگر هم اضافه کرد و آن این بود که با چین توافق کردیم تا در صورتی که ایران از ارائه اطلاعات بیشتر در خصوص برنامه هسته‌ای خود طفره برود، با پیامدهایی روبه‌رو شود.

وی درباره ماهیت این عواقب توضیح بیشتری نداد، اما با توجه به موضع اعلام شده ایالات متحده در این زمینه، احتمالا منظور او وضع تحریم‌های گسترده‌تر بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران است.

در این نشست خبری، اما رئیس‌جمهور چین موضع دیگری داشت، او خواستار حل و فصل اختلاف شورای امنیت و ایران بر سر برنامه‌های هسته‌ای تهران شد و افزود: «مهم است که این تعارض از راه مذاکره مرتفع شود.» جمع بین رویکرد منفی اوباما درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران و رویکرد مثبت هو جین تائو در این باره در بیانیه مشترک دو طرف خود را نشان داد، آنجا که هر دو از حق ایران در برخورداری از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای حمایت کردند.

آنها در این بیانیه در عین حال از ایران خواستند به شکلی سازنده با گروه 1+5 تعامل و به طور کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کند.

این موضع پس از آن از جانب روسای جمهور آمریکا و چین بروز کرد که محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در آخرین گزارش خود درباره ایران، همکاری سازنده و کامل تهران با بازرسان آژانس را تایید کرد؛ اما مانند همیشه در گزارش خود روی تیره‌ای هم داشت و در آن اما و اگرهایی را مطرح کرد که می‌تواند مستمسک خوبی برای فشار به ایران باشد.

جلب حمایت روسیه و چین

به نظر می‌رسد پیش از چین، آمریکا در زمینه تشدید تحریم‌ها علیه تهران با روسیه به توافق‌هایی دست یافته‌ و از این رو درصدد است تا از این روش به عنوان الگو در گفتگو با چین نیز بهره‌برداری کند. موضع منفی مقامات روسی در قبال نیروگاه بوشهر آن هم یک روز پس از مذاکرات اوباما با مدودف و یا تعلل روس‌ها در ارسال موشک‌های پدافندی300S به ایران شاید از یک لحاظ نتیجه مذاکرات اوباما با مقامات روس بوده باشد، بویژه این که روس‌ها همیشه اهل معامله بوده‌اند و در این مسیر فرقی نمی‌کند ایران را بفروشد یا اکراین را.

به نظر می‌رسد اوباما از همان دیپلماسی که در مسکو به کار برد در پکن هم استفاده کرده تا بتواند اهرم‌های مقاومت ایران را در شورای امنیت تضعیف کند.

در حالی‌که کشورهای غربی عضو گروه 1+5 از تشدید تحریم‌ بین‌المللی علیه این کشور حمایت کرده‌اند، چین و روسیه معمولا مواضع معتدل‌تری در برخورد با ایران داشته‌اند در حالی که تصویب قطعنامه‌های جدید علیه ایران در شورای امنیت، مستلزم موافقت اکثریت اعضا و عدم مخالفت روسیه و چین به عنوان اعضای دائم این شورا خواهد بود، بویژه آن که همواره غربی‌ها از آن بیم داشته‌اند که مبادا این دو کشور قطعنامه علیه ایران را وتو کنند.

بررسی موضعگیری‌ها و عملکرد اوباما موید این واقعیت است که وی درسفر به چین، می‌کوشید پکن را با تحریم علیه ایران همراه سازد. پکن دارای روابط گسترده اقتصادی و سیاسی با جمهوری اسلامی است و تحریم اقتصادی ایران می‌تواند این روابط را محدود و خدشه‌دار کند.

چینی‌ها بارها در مجامع مختلف اعلام کرده‌اند، تمایلی به حمایت از تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران ندارند و برعکس این تحریم‌ها را تهدیدی برای روابط با این دو کشور می‌دانند اما اینک با بازی جدید روسیه در برابر ایران مواجه شده‌اند.

با توجه به نقش ایران در تامین نفت وارداتی چین و از این لحاظ در اختیار داشتن مقام دوم بعد از عربستان سعودی و همچنین بازار مصرف بزرگ محصولات چینی در ایران، پکن مایل است روابط دوستانه خود را با دولت ایران محفوظ نگاه دارد.

اما امکان افزایش فشارهای مستقیم و غیرمستقیم جامعه جهانی و در خطر قرار گرفتن سایر بازارهای صادراتی و حفظ مناسبات خارجی چین، در صورت عدم همکاری کافی در شورای امنیت علیه ایران، می‌تواند به عنوان یک عامل موثر در محاسبات پکن مورد توجه قرار گیرد.

در سیاست چین در قبال پرونده هسته‌ای ایران ملاحظاتی اساسی وجود دارد که مقامات آن کشور براساس آن تصمیم‌گیری می‌کنند. از یک سو چین مایل است تا به روابط بلندمدت خویش با ایران به عنوان یک قدرت منطقه‌ای مشرف بر خلیج فارس و دریای خزر و همچنین به عنوان منبعی مهم برای تأمین انرژی خویش در آینده ارج ‌نهد و از سوی دیگر چین در تعامل گسترده تجاری و بازرگانی با آمریکا و اروپاست و نمی‌خواهد که در مسیر رسیدگی به پرونده هسته‌ای ایران به روابط مزبور لطمه‌ای وارد شود.

در عین حال موضعگیری روس‌ها، چینی‌ها را مجبور به نرمش در قبال واشنگتن می‌کند. توجه به موضعگیری‌های اخیر مقامات و کارشناسان روس، بخوبی نشان می‌دهد که آنها در پی طراحی استراتژی جدیدی درباره ایران هستند. موافقت تلویحی روسیه با تصویب قطعنامه تنبیهی تازه‌ای علیه ایران، چین را در شورای امنیت منزوی می‌سازد که چین مایل به این انزوا نیست.

با وجود این، انتظار می‌رود رهبران پکن همچنان نظرهای خاص خود را تا دریافت امتیاز متقابل از آمریکا پیگیری کنند.

وجود موضوعات حقوق بشری، تنش‌های اقتصادی و تجاری میان چین و آمریکا، ادعای چین بر تبت و مساله تایوان از جمله موضوعاتی است که چین می‌تواند در معامله با آمریکا از آن بهره گیرد.