وقتی دقیقه‌ها اختلا‌ف دارند

اختلاف دقیقه‌ای

محسن پرویز معاون فرهنگی وزارت ارشاد در آخرین اظهار نظرش که در آستانه هفته کتاب هم مطرح شد میزان سرانه مطالعه در کشور را 18 دقیقه دانست.

البته پرویز تاکید داشت که این بررسی بدون احتساب مطالعه کتاب‌های درسی و موظفی دانشجویان، دانش‌آموزان، کتاب‌های ادعیه و قرآنی و همچنین مطالعات در فضای وب است.

مهندس منصور واعظی دبیر نهاد کتابخانه‌های عمومی نیز در ارتباط با سرانه مطالعه و سخنان پرویز به جام‌جم می‌گوید: پیرامون میزان مطالعه مردم، ما کار پژوهشی و دقیق انجام داده‌ایم و این 18 دقیقه که طرح شده است مربوط به مطالعه کتب غیر درسی است، ضمن این که 44 دقیقه هم مردم روزنامه مطالعه می‌کنند و میزان مطالعه نشریات مختلف هم حدود 9 دقیقه است و مجموع اینها 71 دقیقه در روز می‌شود.

واعظی همچنین درباره لحاظ شدن مطالعه قرآن، ادعیه و متون دینی در این آمار می‌افزاید: این که آیا مطالعه قرآن کریم و متون دینی هم جزو آمار ما قرار گرفته است، بستگی به خود مردم و پاسخ‌دهندگان به پژوهش ما داشته است که آیا خواندن متون دینی را جزو مطالعه محسوب می‌کردند یا خیر.

90 دقیقه برای پایتخت‌نشینان

از سوی دیگر دکتر رضوی طوسی، رئیس مرکز افکارسنجی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به جام‌جم می‌گوید: یکی از کارهایی که در هفته کتاب قصد داریم انجام دهیم پژوهش کامل درباره سرانه مطالعه کتاب است، اما آخرین پژوهش میدانی که ما در ارتباط با سرانه مطالعه انجام دادیم مربوط به شهروندان مناطق 22 گانه تهران بود که بر اساس آن تهرانی‌ها به طور میانگین 90 دقیقه در روز مطالعه می‌کنند که 78 دقیقه آن در اوقات فراغت انجام می‌شود و 12 دقیقه هم با محل کار یا تحصیل و... مرتبط است.

وی با اشاره به بخش دیگر این پژوهش ادامه می‌دهد: مردم تهران به طور میانگین در ماه 4239 تومان کتاب می‌خرند که به ترتیب موضوعات مذهبی، علمی، علوم اجتماعی، زبان و ادبیات بیشترین کتاب‌هایی هستند که مورد استقبال تهرانی‌ها قرار گرفته است.

آمارها کاذبند

اما سیدعلی حسینی، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی که به نوعی فعال‌ترین نماینده مجلس در حوزه کتاب و نشر محسوب می‌شود، در گفتگو با جام‌جم معتقد است: کمیسیون فرهنگی نسبت به میزان سرانه مطالعه بسیار حساس است و جلسه مهمی را هم در این ارتباط خواهیم داشت.

او که نماینده مجلس در نهاد کتابخانه‌های عمومی هم هست، در پاسخ به این پرسش که آمار اعلام شده از سوی وزارت ارشاد و نهاد کتابخانه‌های عمومی تا چه اندازه صحت دارد، می‌گوید: این آمارها به نوعی هم درست است هم دقیق نیست فکر می‌کنم 18 دقیقه در روز آماری کاذب است و البته این که کتابخانه ملی مطرح کرد تنها 2 دقیقه مردم مطالعه می‌کنند هم چندان واقعی و منطقی نیست.

وی می‌افزاید: پژوهش درباره سرانه مطالعه باید بسیار دقیق انجام شود چراکه متغیرهای فراوانی در این زمینه وجود دارد که در یک تحقیق و پژوهش باید مورد توجه قرار گیرد به عنوان مثال در ماه مبارک رمضان گرایش مردم به مطالعه متون دینی و مذهبی رشد چشمگیری پیدا می‌کند.

وقتی از ژاپنی‌ها هم پیشی می‌گیریم

دکتر حبیب‌الله عظیمی، معاون کتابخانه ملی هم در گفتگو با جام‌جم تا حدودی در صحت این آمارها تردید می‌کند و می‌گوید: یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها که در تعیین سرانه مطالعه مورد توجه قرار می‌گیرد، تعداد عناوین کتاب و شمارگان آنهاست. بر اساس آماری که خانه کتاب اعلام کرده سال گذشته 54 هزار عنوان کتاب منتشر شده است که به نسبت آمار خوبی است، اما وقتی متوسط شمارگان کتاب پایین و حدود 2 تا 3 هزار نسخه است و اگر آن را به نسبت جمعیت آنالیز کنیم و همچنین در مقایسه با آنچه که در جامعه می‌بینیم قضاوت کنیم، درمی‌یابیم که سطح و سرانه مطالعه کمتر از آن چیزی است که مطرح می‌شود.

وی می‌افزاید: اعلام آمار مطالعه به میزان 90 دقیقه یا 71 دقیقه در حالی است که بنا بر اعلام رسمی و جهانی ژاپنی‌ها بر اساس پژوهش‌های دقیق و استاندارد با 90 دقیقه رکوردار جهان هستند و در دیگر کشورهای توسعه یافته مانند انگلیس هم سرانه مطالعه 55 دقیقه است یا در آمریکا که تنها 7 دقیقه است.

معاون کتابخانه ملی درباره پایین بودن سرانه مطالعه کتاب هم دلایل فراوانی دارد و می‌گوید: قیمت بالای کتاب، توزیع و پخش نامناسب و نبود کتابفروشی‌های تخصصی و معتبر، اطلاع‌رسانی نامناسب، فقدان کتاب به عنوان یک کالای ضروری در سبد خرید خانواده‌ها که به فرهنگ عمومی ما باز می‌گردد و... از جمله دلایلی است که بر میزان سرانه مطالعه کتاب در کشور تاثیر منفی می‌گذارند.

اختلاف روش و پراکندگی دقیقه‌ها

با توجه به دیدگاه‌های نه چندان همسو و مشابه‌ای که در این گزارش به آنها اشاره شد به نظر می‌رسد مهم‌ترین نکته فقدان یک روش و الگوی واحد، استاندارد و جامع برای رسیدن به میزان سرانه مطالعه است به‌گونه‌ای که نهاد کتابخانه‌های عمومی بر تحقیق میدانی تاکید می‌کند، پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات به صورت منزل به منزل پیش می‌رود، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس به متغیرهای فراوان مانند تعطیلی‌های مراکز آموزشی و یا مناسبت‌های مذهبی اشاره می‌کند و کتابخانه ملی هم آمار کتاب‌های منتشر شده و عناوین و شمارگان را تاثیرگذار می‌داند.

با توجه به این نکته باید گفت بدون رسیدن به یک وحدت رویه که تمام جوانب را در بگیرد نمی‌توان به میزان دقیق و واقعی مطالعه مردم پی برد و از سوی دیگر تنها با داشتن یک رقم و دقیقه واقعی و آنالیز کامل اطلاعات به دست آمده می‌توان برای توسعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی و بالا بردن سطح مطالعه مردم برنامه‌ریزی کرد.