در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
آتشسوزیهای مکرر ادامه دارد
بازار تهران ؛ آتش زیرخاکستر
اگر از آن دسته شهروندانی هستید که تردد در محدوده بازار بزرگ و قدیمی تهران جزو گزینههای اصلی شما برای خرید است و وقتی پا به بازار بزرگ تهران میگذارید آنچنان اجناس رنگارنگ راسته بازار زرگرها، پارچهفروشان، چینیفروشها، فرش فروشها و.... شما را مجذوب خود میکند که حوالی غروب هم بسختی میتوانید از آنجا دل بکنید، لازم است یک اخطار کوچک به شما بدهیم و آن، اینکه: «بازار تهران دیگر امن نیست.»
این تنها ادعای ما خبرنگاران که گاه به بزرگنمایی مسائل متهم میشویم نیست بلکه مسوولان سازمان آتشنشانی که نیروهایشان جان را کف دستشان میگذارند و سالانه چند حریق بزرگ و سنگین را در محدوده 110 هکتاری بازار خاموش میکنند، بر این مساله صحه میگذارند.
چند هفته پیش یکی از چهار سوقهای بازار بزرگ تهران طعمه حریق شد، این آتش از یک مغازه پتوفروشی آغاز شده بود.
ماهها پیش از این بازار زرگرهای تهران دچار حریق شد و تعدادی از مغازههای زرگری در آتش سوخت و خساراتی به آنها وارد شد که به دلیل تعطیل بودن اکثر مغازهها، این حادثه خسارت جانی در پی نداشت.
بازار تهران طی ماههای اخیر برای چندمین بار دچار آتشسوزی شد تا بار دیگر این زنگ هشدار را به صدا درآورد که به داد بازار تهران برسید. بازاری که همه میدانند در برابر حریق چقدر بیدفاع است اما همچنان تعلل و کاستی ها برای ارتقای سطح ایمنی بازاری که قلب تپنده تاریخ و اقتصاد کشور است، ادامه دارد.
شعلههای آتش از مغازهای به مغازه دیگر سرایت کرد. اموال و سرمایه دهها نفر از بازاریان در میان شعلههای سرکش آتش دود شد، بیش از 9 مامور آتشنشانی راهی بیمارستان شدند، چند ایستگاه آتشنشانی همه توانشان را برای مهار آتش در پرخطرترین نقطه تهران به کار گرفتند تا شاید بازار تاریخی تهران را یکبار دیگر نجات دهند.
در همه سالهای گذشته کارشناسان و مدیران شهری نسبت به خطرخیز بودن بازار تهران هشدار دادهاند. آتشنشانان میگویند هر زمان که زنگ خطر برای مهار آتشسوزی منطقه بازار به صدا درمیآید، تنمان میلرزد. در کوچههای تنگ و باریک آن که هر کدام دهها انبار را در خود جای دادهاند و مملو از اجناسی هستند که هر یک برای به آتش کشیدن یک شهر کافی است، آتشنشانها جانشان را کف دستهایشان میگذارند و میدوند برای مهار آتش.
طی سالهای گذشته آتشسوزی در بازار بزرگ تهران کم نبوده است. درواقع آنقدر آتشسوزیهای کوچک در بازار رخ داده که دیگر شمارش آن برای مسوولان آتشنشانی آسان نیست، اما در این میان نفوذ شعلههای آتش به سرای حاج حسن و سوختن حداقل 500 مترمربع از فضای باز و یک صد باب مغازه بازار، زنگ خطر دیگری برای تهران بود که به گفته رئیس سازمان آتشنشانی نزدیک به 5 میلیارد تومان خسارت بر جای گذاشت.
خساراتی که بغیر جنبه مالی، ضربه سنگینتری را به بدنه تاریخی بازار وارد کرد.
در این میان، کاهش فواصل زمانی وقوع حریق در بخشهای مختلف بازار تهران خود موجب تشدید نگرانیها شده به طوری که در آخرین بار بازار تهران طی 10 روز 2بار طعمه حریق شد و هر بار نیز خسارتهای کلانی از یکسو به بدنه بازار و از سوی دیگر به سرمایه کسبهای که سالهاست در بازار به کسب و کار مشغولند، وارد کرده است.
مجموعه بازار در ضلع جنوبی خیابان 15خرداد و حد فاصل آن با خیابانهای مولوی، خیام و ری در بافت قدیمی و تاریخی شهر واقع شده و همانند گذشته مهمترین مرکز تجاری و بازرگانی است.
در این مجموعه بازار کفاشها، زرگران، پارچهفروشها، فرشفروشها و دیگر اصناف فعالیت میکنند که هر یک از اهمیت ویژهای برخوردار هستند.
همه چیز برای حادثه مهیاست
به گفته برخی کسبه بازار، سرای بوعلی در بازار فرش فروشها، سرای مفید، سرای بازرگان در بازار پارچه فروشها، پله نوروزخان در بازار لوازمالتحریر و بازار سلطان در بازار خرازها از عمده نقاط بحرانی بازار به شمار میروند.
در این میان کسب و کار سنتی حجرهداران بازار و وجود کالاهای قابل اشتعال در بیرون حجرهها همچون انباشت صدها تخته فرش، مواد اولیه کفش از جمله تینر و چسب، وجود کاغذ، پارچه، انبار پتو و... هر آن امکان رخداد فاجعهای بزرگ را در بازار رقم میزند.
کوچهها و معابر باریک مهمترین معضل محدوده بازار است. بخشهایی از بازار به حدی تنگ و بویژه بیبهره از نور و روشنایی به میزان کافی است که گاه حتی رفت و آمد دو نفر بسختی امکانپذیر است. تردد بیحساب و کتاب کارگران روزمزدی که با چرخ دستی در این کوچهها به حمل بار مشغولند نیز معضل بزرگ دیگری برای تردد عابران پیاده در بازار تهران است.
مجموعه عواملی همچون بافت قدیمی و متراکم، کوچه پس کوچههای تنگ و باریک به همراه انبوه جمعیت در حال تردد محدوده بازار تهران و بساط گستری دستفروشان در طول مسیر و از همه مهمتر نبود ایمنی کافی در بازارتهران دست به دست هم میدهند تا در صورت بروز حادثهای هرچند کوچک و جزئی نیروهای آتشنشان برای اطفای حریق سرعت عمل نداشته باشند و در زمانی کوتاه، آتش به سایر نقاط گسترش پیدا کرده، موجب بروز خسارات متعدد شود.
از سوی دیگر، مسالهای که به بروز خسارتهای میلیاردی ناشی از حریق در بازار تهران دامن میزند، وجود تنها یک ایستگاه آتشنشانی در بازاری به وسعت 110 هکتار است که در چنین شرایطی، بعید به نظر میرسد آتشنشانان ظرف مدت 3 دقیقه به محل حریق برسند.
البته در صورتی که حریق گسترده تر باشد، ایستگاه آتشنشانی مستقر در محدوده بازار از ایستگاههای اطراف درخواست کمک میکند اما تا زمان رسیدن نیروهای آتشنشان کمکی از سایر ایستگاهها، زمان بسیاری از دست میرود و همین مساله به افزایش خسارت مالی دامن میزند.
نتیجه چنین وضعیتی آن است که در آخرین حادثه آتشسوزی بازار تهران که چند هفته پیش رخ داد 5/2 ساعت طول کشید تا نیروهای آتشنشان حریق محدوده بازار را خاموش کنند در حالی که در این میان، تعدادی از ماموران آتشنشانی خود دچار حادثه شدند و خسارت 50 میلیارد ریالی به محدوده طعمه حریق و مغازهها و کاسبان وارد شد.
وقوع حریقهای متعدد طی سالهای اخیر و بویژه 3 حریق تقریبا بزرگ و قابل توجه از ابتدای امسال تاکنون در محدوده بازار بزرگ تهران، دلیل مهمی است بر اینکه کاسبان بازار سالهاست، سرمایه و کسب و کار خود حتی جانشان را در خطر احساس میکنند.
کاسبان بازار : ایمنی جانی و مالی نداریم
یکی از کاسبان بازار پوشاک در گفتگو با «جامجم» با تاکید بر اینکه ایمن نبودن بازار تهران سالهاست کار برای کاسبان آن را با ریسک بالا همراه کرده است ، میگوید: کسبه بازار سالهاست با جمله «الهی به امید تو» به سرکار میآیند و توکل به خدا باعث شده که سرمایه زندگی، کسب و کار و حتی جانشان با کار در این مخروبه حفظ شود.
رحیمی، نبود گاز را مشکل اصلی بازار تهران میداند و میگوید: روزانه چند صد هزار عابر در محدوده بازار تردد میکنند و صدها مغازهدار سالهاست محل کارشان اینجاست و هر روز را با نگرانی و دغدغه فراوان به دلیل نبود ایمنی سرمایه و کسب و کارشان به شب میرسانند اما تاکنون هیچ اقدامی ازسوی مسوولان برای ایمنی بازار تهران و رفع دغدغهها و نگرانی کسبه در این زمینه صورت نگرفته است.
مدیرعامل سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران از جمله مسوولانی است که بارها نسبت به ایمن نبودن بازار تهران هشدار داده و وضعیت آن را به آتش زیر خاکستر تشبیه کرده است.
محمدرضا حاجیبیگی با تاکید بر اینکه هر لحظه امکان رخداد حادثه و بحران در بازار وجود دارد، معتقد است: سیمکشیها، استفاده نامعقول از برق، معابر باریک، رعایت نکردن مسائل ایمنی، ترددهای زیاد و سنگین، نداشتن فرهنگ مناسب ایمنی از مشکلات اساسی در بازار است.
وی به بازاریان هشدار میدهد حتی اگر برای هر مغازه یک آتشنشان هم در نظر گرفته شود تا زمانی که فرهنگ ایمنی در بازار وجود نداشته باشد، حریق باز هم به اموال آنها خواهد رسید و بازار تاریخی را نابود خواهدکرد.
به گفته حاجیبیگی، هماکنون در صورت بروز حادثه، ایستگاه 7 آتشنشانی که داخل بازار است و بعد ایستگاههای کمکی یک و 4 اعزام میشوند.
رئیس سازمان آتشنشانی با بیان این که برای تامین ایمنی بازار، سازمان به 3 ایستگاه آتشنشانی نیاز دارد که در حال حاضر برای توسعه یک ایستگاه هم در این منطقه دعواست، ادامه میدهد: متاسفانه ماموران آتشنشان در وضعیت نابسامانی در ایستگاه بازار به سر میبرند، این در حالی است که پروژه توسعه ایستگاه بازار با توجه به اهمیت این منطقه هنوز متوقف است.
حاجیبیگی اضافه میکند: متاسفانه برخی مقاومتها و نبود همکاریها، پروژه توسعه ایستگاه آتشنشانی بازار را با مشکل مواجه کرده و در حالی که بازار از حساسترین مناطق برای سازمان است، اما منافع شخصی و اظهارنظرهای غیرکارشناسانه مانع از تکمیل این طرح شده؛ به طوری که برای ادامه این طرح هنوز منتظر رای دادگاه هستیم و نمیدانیم این موضوع چه زمانی برطرف خواهد شد.
وی در حالی که بر لزوم گسترش ایستگاه آتشنشانی بازار تاکید میکند و با بیان این که کوچکترین بیاحتیاطی در بازار میتواند به نابودی آن بینجامد، میگوید: در حال حاضر 10 دستگاه خودروی آتشنشانی برای بازار خریداری شده، اما مکانی برای استقرار آن وجود ندارد، ضمن این که اگر میگویند و ادعا میکنند که زمین ایستگاه بازار متعلق به حریم امامزاده زید است، آن حریم خود نیاز به ایمنی دارد و اگر بازار تهران فاقد آتشنشانی باشد، در صورت بروز حادثه چه کسی رسیدگی خواهد کرد؟
حاجی بیگی با تاکید بر این که ما نمیگوییم بازار را ایمن میکنیم، اما میتوانیم پیشگیریهای لازم را انجام دهیم، از توزیع بروشورهایی شامل نکات ایمنی و توصیههای سازمان آتشنشانی برای جلوگیری از بروز حادثه و بخصوص حریق بین کسبه و بازاریان و شهروندانی که در بازار تردد میکنند، خبر میدهد.
وی توضیح میدهد؛ به طور مثال به بازاریان توصیه شده به نکات ایمنی توجه کنند و هر کدام خاموشکننده دستی داشته باشند تا بتوانند در مواقع حریق، کمکرسانی کنند.
تنها ایستگاه آتشنشانی بازار در خطر
شهردار منطقه 12 تهران با ابراز نگرانی از مشکلاتی که برای تنها ایستگاه آتشنشانی محدوده بازار از سوی سازمان اوقاف ایجاد شده است، میگوید: ایستگاه فعلی آتشنشانی در منطقه بازار تنها ایستگاه این محدوده است که 40 سال پیش، احداث شده و هماکنون سازمان اوقاف مدعی است که زمین این ایستگاه متعلق به آنهاست و باید هرچه سریعتر تخلیه شود که همین مساله نیز یکی از مشکلات موجود است که سازمانها و دستگاههایی که باید در بحث ایمنی بازار با شهرداری تهران همکاری کنند، متاسفانه نهتنها تعامل و همکاری لازم را در این زمینه ندارند بلکه در بسیاری مواقع مانعتراشی نیز میکنند.
کرمی از نیاز محدوده بازار به 4 ایستگاه آتشنشانی میگوید و معتقد است: اداره اوقاف در محدوده بازار، زمینهایی دارد که به صورت مخروبه درآمده و میتواند با اجاره دادن این زمینها به شهرداری برای احداث ایستگاه آتشنشانی به ارتقای ایمنی بازار کمک کند.
اما نکته مهمی که نباید در پروژه بازار نادیده گرفته شود، اهمیت تعامل و همکاری میان دستگاههای تاثیرگذار و مرتبط از جمله ادارات آب، برق، گاز و بویژه سازمان میراث فرهنگی با مجموعه شهرداری در اجرای این طرح است.
کرمی کابلهای برقی را که هنوز از روی دیوارها آویزان است و اداره برق منطقه با وجود نامهنگاریها و تشکیل جلسات متعدد مشترک در این زمینه هنوز اقدامی انجام نداده، بخش دیگری از مشکلات موجود میداند و میگوید: شیرهای آب نیز زیرزمین مدفون است و بارها از اداره آب و فاضلاب منطقه خواستهایم، هر چه سریعتر فکری برای سیستم و لولههای آب انجام دهند؛ اما مسوولان این بخش نداشتن بودجه را بهانه کرده و از انجام این وظیفه شانه خالی میکنند.
انبارهای حادثهآفرین در کمین
کرمی معتقد است: بازار، محدودهای تاریخی است که باید به ویترینی برای فروش اجناس تبدیل شود؛ در حالی که هماکنون کسبه بازار این محدوده را به انبار و فروش تبدیل کردهاند و به همین دلیل اگر انبارها از بازار خارج شود و مغازهها صرفا ویترین فروش شوند، 70درصد خطراتی که امروز بازار را تهدید میکند از بین خواهد رفت.
شهردار منطقه 12 به آتشسوزی اخیر بازار اشاره میکند و میگوید: در این حادثه، انبوهی از پتو در یک سرا و در محوطه باز نگهداری شده و آتش گرفته بود؛ در حالی که هیچ راه عبور و مروری نیز برای مهار آتش و امدادرسانی وجود نداشت.
کرمی با بیان این که شهرداری و آتشنشانی در طول 30 سال گذشته، بیشترین خسارت از نظر نیروی انسانی را هنگام مهار آتشسوزیهای محدوده بازار متحمل شدهاند؛ به طوری که در حادثه آتشسوزی اخیر، 7 نفر از نیروهای آتشنشانی دچار آسیب جدی شدند و از طریق اورژانس مورد مداوا قرار گرفتند.
وی بر ضرورت اجرای طرح پالایشی در مشاغل بازار تاکید میکند و میگوید: بر این اساس، باید شغلهایی که با محدوده بازار سازگاری ندارند و حضور آنها خطرآفرین است، مانند انبارهای پنبه و پارچه از بازار خارج شوند که در طرح تفضیلی بازار باید این کار اجرایی شود.
نبود مدیریت واحد؛ مشکل دائمی
به نظر میرسد این فقط ترافیک تهران نیست که از نبود مدیریت واحد رنج میکشد، زیرا گلایههای شهردار منطقه 12 از ناهماهنگی میان دستگاهها و سازمانهای مرتبط و مسوول با پروژه بازار بیانگر این است که پروژه بازار تهران نیز نیازمند مدیریتی جامع است تا همه دستگاهها تحت فرماندهی یک مجموعه واحد قرار گیرند و از آن، حرفشنوی داشته باشند.
کرمی معتقد است: در حال حاضر حدود 50 درصد هزینههای تامین ایمنی بازار تهران از سوی خود کسبه و بازاریان آن تامین میشود و مشکل اصلی نبود هماهنگی لازم میان سازمانهای مرتبط و مسوول با یکدیگر است که روند اجرای پروژه را با کندی مواجه کرده است.
وی با تاکید بر این که هیچ اصراری مبنی بر این که این مدیریت واحد صرفا از سوی شهرداری تهران باشد، نیست؛ میگوید که شهرداری تهران آماده است در صورت تشکیل مدیریت واحدی که همه دستگاهها و ادارات مرتبط در پروژه بازار از جمله آب، برق، گاز، شهرداری، میراث فرهنگی و... تحت نظارت و هماهنگی این مجموعه واحد قرار بگیرند، تعامل لازم را با این مدیریت واحد برقرار کند تا بحث ایمنی بازار هر چه سریعتر به سرانجام برسد.
شهردار منطقه 12 در پاسخ به این سوال که آیا میتوان به کسبه و بازاریان و مردمی که در بازار تردد میکنند، اطمینان داد که ایمنی بازار به طور کامل تا پایان سال تامین شود، تصریح میکند: در صورت همکاری و مشارکت خود بازاریان و کسبه برای خارج کردن انبارهای مواد خطرآفرین از محدوده بازار از یکسو و همکاری و تعامل موثر و هماهنگ سایر دستگاهها و ادارات مسوول با شهرداری تهران میتوان این اطمینان را داد که ایمنی بازار تا پایان سال تامین شود، اما در صورت نبود همکاری بین دستگاههای مسوول، باید انتظار داشت پروژه ساماندهی و ایمنی بازار تهران که قدمتی 50 ساله دارد، همچنان با همان مشکلات همیشگی و بدون رسیدن به نتایج مطلوب تداوم یابد.
دیگر مدتهاست شنیدن خبر وقوع آتشسوزی در بازار به موضوعی عادی تبدیل شده، نیروهای آتشنشان ایستگاه آتشنشانی بازار نیز دیگر عادت کردهاند که هر لحظه در آمادهباش کامل باشند تا به محض اعلام خبر وقوع آتشسوزی در فلان راسته یا چهارسوق بازار جانشان را کف دستشان بگذارند و با عبور از کوچههای پر پیچ و خم و تنگ و تاریک بازار، خود را به محل حریق برسانند و در این میان، چند نفری از نیروها نیز به دلیل شرایط سخت محدوده بازار برای اطفای حریق دچار آسیبهای جدی شوند.
دیروز بازار زرگرها، امروز بازار پتوفروشها و فردا معلوم نیست کدام راسته و چهارسوق بازار قرار است طعمه حریق شود؟
افزایش 30 درصدی وقوع حریق طی 10 سال اخیر در محدوده بازار تهران گویای این واقعیت است که بازار تهران تا چه حد در برابر حریق بی دفاع است و در این میان، همچنان کوتاهیها و سنگاندازیها برای ارتقای ایمنی بازاری که قلب تپنده تاریخ و اقتصاد کشور است، ادامه دارد تا آتشسوزیهای مکرر همچنان سریال دنبالهدار بازار 200 ساله تهران باشد!
طرح تفضیلی بازار در بلاتکلیفی
با این که طی دهه 80 حوادث آتشسوزی در بازار تهران با افزایش 30درصدی مواجه بوده است؛ بهرغم هشدارهای مسوولان سازمان آتشنشانی و رخداد حوادث متعدد و پرخطر همچنان مشخص نیست پروژه ساماندهی بازار پیر شهر تهران چرا از سرعت اجرایی لازم برخوردار نیست؛ به طوری که با گذشت نزدیک به 3 سال از اقداماتی که شهرداری تهران در زمینه بازسازی فضای بازار و ارتقای ایمنی آن آغاز کرده، این پروژه تاکنون کمتر از 20 درصد پیشرفت داشته است. این در حالی است که هنوز از اجرای مصوبه شورای اسلامی شهر تهران مبنی بر خروج انبارهای مواد شیمیایی و سایر انبارهای خطرآفرین همچون انبارهای پارچه و پتو در منطقه بازار که بیشترین حریقها نیز به این دلیل در این محدوده رخ میدهند، خبری نیست.
شهردار منطقه 12 در گفتگو با «جامجم» ضمن اشاره به طرح تفضیلی که کارهای مطالعاتی آن از 5 سال گذشته برای منطقه بازار آماده شده و هماکنون برای بررسی و تصویب نهایی به کمیسیون ماده 5 ارسال شده است، از مخالفت و مانعتراشی سازمان میراث فرهنگی با این طرح انتقاد میکند و میگوید: متاسفانه سازمان میراث فرهنگی به دلایل نامعلوم و به اعتقاد بنده بدون کارشناسی با این طرح مخالف کرده و معتقد است در این طرح باید سکونت نیز باشد؛ در حالی که معلوم نیست با وضعیت فعلی بازار تهران چگونه میتوان در این محدوده جایی برای سکونت در نظر گرفت.
کرمی با اشاره به اقداماتی که طی 3 سال اخیر در جهت بازسازی بازار با هدف ارتقای ایمنی بازار تهران انجام شده است، میگوید: بر این اساس از 3سال گذشته با مشارکت خود کسبه و بازاریان، بازسازی بدنه بازار از بازار عباسآباد با بازسازی و مرمت بدنه و سقف آغاز شد و از آنجا به چند راسته دیگر بازار مانند بازار ایلچی، لوتی صالح... نیز توسعه پیدا کرد.
پوران محمدی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
