شور و شوق را در فرزندانتان زنده کنید

بچه‌ها همه به یک اندازه توانایی ندارند. بعضی‌ها قوی‌تر و بعضی‌ها ضعیف‌تر هستند. هریک از کودکان به نسبت توان خود اگر تلاش کنند، کارشان قابل تقدیر است. اما اگر کودکان ضعیف‌تر تشویق نشوند، مثل گل‌های ضعیفی که در زیر سایه نهال‌های قدبلندتر قدرت رشد را پیدا نمی‌کنند، ضعیف و کم‌توان باقی می‌مانند.

به اعتقاد مشاوران تربیتی، تشویق یکی از تدابیر مهمی است که در بازسازی رفتار فرزندان می‌توان از آن استفاده کرد.

علی رضایی، مشاور تربیتی اعتقاد دارد: «‌تشویق موجب تقویت روحی فرزندان می‌شود و نیروی تازه‌ای به آنها می‌بخشد تا بتوانند با اعتماد به‌نفس و پشت گرمی بیشتر کارهای خوب و مورد ذوق و علاقه خود را دنبال کنند و به اهمیت آنها بیش از پیش پی ببرند.»

تشویق می‌تواند استعدادهای درونی کودکان را رشد دهد و به آنها انگیزه تلاش بیشتر بدهد.

این مشاور تربیتی می‌افزاید: «به این ترتیب، کودک به سمت هدف مطلوب هدایت می‌شود و تشویق برای او مثل یک موتور محرکه عمل می‌کند و رابطه خانواده و فرزند را بهبود می‌بخشد.»

ساجده مرتضوی، بانویی 34 ساله است که یک پسر کوچک دارد. او در مورد تشویق فرزند 5 ساله خود می‌گوید: «برای این‌که او خیلی چیزهایی را یاد بگیرد از داستان استفاده می‌کنم و یک شخصیت ثابت برای داستان‌هایی که تعریف می‌کنم دارم.

حسنی پسر کوچولویی است که همسن و سال اوست. اگر کارهای خوبی بکند تشویق می‌شود و آرش هم دلش می‌خواهد مثل او رفتار کند و گاه می‌گوید که‌ مامان من هم مثل حسنی پسر زرنگی شده‌ام و من اورا مثل مادر حسنی تشویق می‌کنم.

گاهی که کار بدی می‌کند خودش می‌آید و به من می‌گوید که‌ مامان اگر حسنی آبنبات دوستش را یواشکی برمی‌داشت، چی می‌شد و من شیوه درست رفتار را در قالب یک داستان برایش تعریف می‌کنم. من با این شیوه خیلی خوب جواب گرفته‌ام.»

اما نباید فراموش کرد که تشویق نابجا مضر و زیانبار است. شنیده‌اید که در یک ضرب‌المثل معروف، تخم‌مرغ دزد به خاطر تشویق‌های نابجای مادرش شتر دزد شد.

علی رضایی، مشاور تربیتی در مورد تشویق و شیوه‌های آن در مدرسه می‌گوید:‌ «دانش‌آموزانی که تشویق نمی‌شوند، اغلب دچار شکست روحی می‌شوند و اعتماد به‌نفس خود را از دست می‌دهند و خود را پست و حقیر می‌شمارند و جرا‡ت دست زدن به کار خوب را در خود نمی‌یابند.» براین که تشویق عمل بسیار پسندیده‌ای است جای تردید نیست؛ اما مهم‌تر از تشویق، نوع و نحوه تشویق است که باید والدین و اولیا مدرسه در نظر بگیرند و الا ممکن است بازتاب منفی هم داشته باشد.

او می‌افزاید:‌ «تشویق باید دقیقاً به عنوان وسیله‌ای برای ایجاد و تقویت رفتارهای مثبت به کار رود و کودکان بخوبی بدانند برای چه تشویق می‌شوند و چه باید بکنند تا مورد تشویق قرار بگیرند. همچنین تشویق خوب آن است که در حضور جمع صورت گیرد، نه فقط در خفا و پنهانی.»

رشوه ندهید

علی رضایی، مشاور تربیتی با اشاره به یکی از دانش‌آموزان و پدر او که مورد مشاوره قرار گرفته بودند می‌گوید:‌ «گاه تشویق بیجا و بیش از حد می‌تواند کودک را به یک جایزه بگیر حرفه‌ای بدل سازد.» او امین را مثال می‌زند که در 13 سالگی به این نقطه رسیده بود که هر وقت پول یا جایزه می‌خواست یک کار مثبت می‌کرد و در غیر این صورت فعالیتی انجام نمی‌داد. این مشاور تربیتی توصیه می‌کند:‌ «تشویق نباید به شکل رشوه درآید و اعمال کودک به پاداش وابسته شود و والدین نباید او را پر توقع و طلبکار بار بیاورند.» تشویق و تحسین بیش از حد، کودک را به خودبینی مبتلا می‌کند و مانع پیشرفت خودبه‌خودی کودک می‌شود.

او به والدین توصیه می‌کند: «تشویق باید گاه به گاه و در برابر کارهای ممتاز باشد، نه به صورت دائم و برای هر کاری که وظیفه شخص است. چون در غیر این صورت تاثیر و ارزش خود را از دست خواهد داد. نباید کودک را با دیگران مقایسه کرد. الگو گرفتن از شخص ممتاز باید به صورت انتخابی باشد نه این‌که کودکان را مدام با شخص پیشرو مقایسه کنیم. این کار نتیجه عکس می‌دهد. تشویق اگر بیشتر یا کمتر از حد انتظار کودک باشد نتیجه منفی می‌دهد.»

برای تشویق باید رفتار کودک مورد تحسین قرار گیرد نه شخصیت او. تحسین را با علاقه بی‌قید و شرط بیامیزید. همیشه به قولتان عمل کنید و به پاداش‌هایتان تنوع ببخشید. بهتر است تشویق را بلافاصله بعد از کار خوب کودک انجام دهید.

ماندانا ملاعلی