مریخ را درخشان و باشکوه ببینید

خورشید تازه غروب کرده است در هوای تاریک روشن شامگاهی و در زمینه آبی تیره آسمان ، ستاره درخشانی بر فراز افق شرقی خودنمایی می کند. هرچه از افق بیشتر فاصله می گیرد ، نورش خیره کننده تر می شود

کد خبر: ۲۸۳۱۱

، چنان که تمامی اخترهای پرنور آسمان در برابرش رنگ می بازند. رنگ زرد مایل به سرخ آن حتی در آسمان شهرهای بزرگ نیز بخوبی دیده می شود. مریخ در این شبها به نزدیکترین فاصله خود از زمین رسیده است و در غیاب ماه و سیارات درخشان زهره و مشتری ، پرنورترین جرم آسمان شب است . در حال حاضر درخشندگی آن 7بار بیشتر از درخشان ترین ستاره آسمان شب ، شباهنگ است . این وضعیت در حالی روی می دهد که در بیشتر اوقات سال ، این سیاره همچون ستاره ای نه چندان پرنور در آسمان دیده می شود و فقط طی چند ماه حول و حوش مقابله اش با زمین ، اینچنین پرنور می شود؛ البته اندازه ظاهری این سیاره نیز آن چنان بزرگ می شود که با تلسکوپ های کوچک هم می توان برخی از بزرگترین عوارض سطحی سیاره را مانند کلاهک های یخ زده و سفید قطبی و دشتهای تیره و روشن سطح آن را تشخیص داد. چهارشنبه پنجم شهریور ماه این سیاره به نزدیکترین فاصله اش از زمین رسید؛ 55میلیون و 758هزار کیلومتر و پنجشنبه شب ، ششم شهریور، حدود ساعت 22، مریخ در مقابله با زمین بود مقابله ، وضعیتی در مدار سیارات است که زمین میان آن سیاره و خورشید قرار می گیرد و نزدیکترین وضعیت سیاره به زمین حاصل می شود. بی گمان چنین وضعیتی را می توان درباره سیاراتی مشاهده کرد که مدارشان در خارج مدار زمین به دور خورشید واقع شده باشد. مریخ هم نزدیکترین سیارات بیرونی به زمین است . به هنگام مقابله ، موقعیت سیاره در آسمان 180درجه با موقعیت خورشید تفاوت دارد. به طوری که با غروب خورشید، سیاره طلوع می کند، سراسر شب در آسمان حضور دارد و با طلوع خورشید، غروب می کند. مقابله ها بهترین زمان برای رصد سیارات بیرونی اند، زیرا علاوه بر این که روشنایی آنها در آسمان بیشتر می شود، نزدیکی شان به زمین موجب می شود قرص ظاهری آنها بزرگتر شود. این مورد در رصد مریخ بسیار حائز اهمیت است ، زیرا در زمانهای دیگر با تلسکوپ های آماتوری نمی توان بجز یک قرص سرخ کوچک چیز دیگری تشخیص داد. مریخ هر 26ماه یکبار به مقابله می رسد و بهترین زمان رصد آن ، چند ماه پیش و پس از مقابله اش است ؛ اما اگر مقابله های مریخ هر 2سال یکبار تکرار می شود ، پس هیاهوی بسیار زیادی که مدتهاست بر سر مقابله شهریور 1382 به راه افتاده است ، چیست؛ پاسخ را می توان در مدار بیضوی این سیاره جستجو کرد. مدار مریخ نیز مانند دیگر سیارات منظومه شمسی اندکی بیضوی است ؛ البته میزان کشیدگی یا بیضوی بودن مدار مریخ از دیگر سیارات منظومه شمسی غیر از پلوتو بیشتر است به همین دلیل فاصله مریخ از مدار زمین در حالت اوج مداری (دورترین فاصله از خورشید) و حضیض مداری (نزدیکترین فاصله از خورشید) حدود 40میلیون کیلومتر اختلاف دارد. بدین ترتیب ، مقابله ای که در حضیض مداری مریخ روی می دهد با مقابله ای که در اوج مداری روی می دهد بسیار بسیار متفاوت است . جالب است بدانید مقابله ششم شهریور ماه 1382 درست یک روز پیش از حضیض مداری مریخ اتفاق می افتد. این موقعیت مداری ، فاصله مریخ را با زمین به حداقل رسانده است ، به طوری که در طول یک بازه 60هزار ساله (که در مقابله سال 1666 هجری شمسی - 2287 میلادی به پایان می رسد) ، مریخ از همیشه نزدیکتر شده است ؛ البته واقعیت این است که میان مقابله امسال با مقابله های دیگری که نزدیک به حضیض مریخ روی داد، مانند (1924) 1303 و 1350هجری شمسی (1971) ، اختلاف چندانی وجود ندارد. حتی تفاوت در بزرگی قرص مریخ میان مقابله امسال و مقابله های منتخب چند دهه پیش آنقدر ناچیز است که با تلسکوپ های آماتوری قابل تشخیص نیست . پس این طور نیست که مریخ پس از 60هزار سال به چنین وضعیت رصدی مطلوبی رسیده باشد و رصد گران و منجمان دوران گذشته ، هرگز نتوانسته باشند آنچه ما در این شبها از مریخ مشاهده می کنیم ، ببینند. اما نکته مهم این است که ما مریخ را با یک رکورد تاریخی از نظر نزدیکی به زمین مشاهده می کنیم که در طول شکل گیری تمدن بشری هرگز رخ نداده است . هزاران هزار علاقه مند به رصد آسمان شب در گوشه و کنار جهان ، تلسکوپ های خود را به سوی مریخ نشانه رفته اند و عوارض سطحی این سیاره را از دور زیر نظر دارند؛ اما با این تلسکوپ های آماتوری در این شبها چه چیز می توان در مریخ دید؛ مریخ ، سیاره ای است که نصف زمین قطر دارد و در نزدیکترین وضعیت خود به سیاره ، 140بار دورتر از ماه است . از این رو حتی هنگام مقابله با زمین هم به اندازه یکی از دهانه های متوسط سطح ماه دیده می شود. اندازه قطر ظاهری قرص مریخ در مقابله امسال حداکثر به 1/25 ثانیه قوس می رسد. برای آن که تصوری از این اندازه داشته باشید، یک سکه 10تومانی را در نظر بگیرید که از فاصله حدود 150متری دیده می شود. اندازه قرص این سکه معادل 25ثانیه قوس است . از سوی دیگر، حداکثر توان تفکیک چشم انسان یک دقیقه قوس است ، حدود 3برابر اندازه ظاهری قرص مریخ ؛ بنابراین با چشم غیرمسلح یا دوربین های دو چشمی کوچک ، چیزی غیر از یک نقطه درخشان سرخرنگ از مریخ دیده نمی شود؛ اما حتی با کوچکترین تلسکوپ ها می توان بزرگترین عوارض سطحی مریخی را مشاهده کرد، البته شرایط جوی باید مساعد باشد و از بزرگنمایی مناسب تلسکوپ استفاده شود. در زمانهای دور از مقابله ، فقط یک قرص روشن کوچک را می توان از پشت چنین تلسکوپ هایی مشاهده کرد. برای آن که تصور بهتری از نزدیکی مریخ هنگام مقابله به دست آورید، فضاپیمایی را در نظر بگیرید که از سطح مریخ ، پیامهایی را به زمین می فرستد. این پیامها با سرعت نور حرکت می کنند ، یعنی 300هزار کیلومتر در ثانیه . در بهترین مقابله ها ، حداقل 3دقیقه طول می کشد تا پیام به زمین برسد ، اما وقتی زمین در یک سوی خورشید و مریخ در سوی دیگرش باشد (مقارنه مریخ) ممکن است ارسال پیامها تا 24دقیقه نیز طول بکشد. با توجه به اندازه کوچک قرص مریخ ، حتی هنگام مقابله ، نمی توان کوهها و دره های مریخ را آن طور که فضاپیماها به تصویر کشیده اند دید؛ اما بزرگترین عوارض بخوبی قابل تشخیص اند که خود بی اندازه هیجان انگیز است ، زیرا با تلسکوپهای زمینی نمی توان عوارض سطحی هیچ سیاره دیگری را به جز مریخ مشاهده کرد زهره ، پوشیده از ابرهای همیشگی دی اکسیدکربن است . عطارد ، کوچک و بسیار نزدیک به خورشید است . مشتری و 3سیاره پس از آن هم همگی گازی اند و فقط می توان جو پرآشوب آنها را مشاهده کرد. پلوتو هم آنقدر دور و کوچک است که هنوز که هنوز است ، هیچ تصویری از سطح آن تهیه نشده است . واضح ترین بخش سطح مریخ در این شبها، کلاهک یخ زده قطب جنوب این سیاره است که به صورت یک لکه سفید کوچک و بارز در جنوب سیاره مشاهده می شود. محور چرخش مریخ نیز همانند زمین از حالت قایم به صفحه مداری ، اندکی متمایل است . (زاویه تمایل محور زمین 5/23 درجه است و در مریخ 25درجه) به همین دلیل در حال حاضر نیمکره جنوبی مریخ به ما متمایل است و عوارض آن بهتر دیده می شود. سطح کلاهک جنوبی مریخ بیشتر از یخهای اکسید کربن (یخ خشک) تشکیل شده است و پهنای آن به 4هزار کیلومتر می رسد ؛ البته این شبها کلاهک جنوبی مریخ کوچکتر شده است ، زیرا فصل بهار در نیمکره جنوبی مریخ آغاز شده است و با گرم شدن تدریجی منطقه ، کلاهک قطبی جنوبی مریخ نیز در حال کوچکتر شدن است . رصدگران بسیاری از سراسر زمین ، طی شبهای متوالی این تغییرات را با تلسکوپ های خود دنبال می کنند. عارضه چشمگیر دیگر، دشت پهناور مثلثی شکل تیره رنگی است که سیرتیس بزرگ نام دارد. (Syrtis Major) و نخستین عارضه شناخته شده روی سطح مریخ است . جیووانی کاسینی ، اخترشناس ایتالیایی ، در سال 1666 میلادی این عارضه را در شبهای متوالی رصد کرد و در نهایت ، پی برد که مریخ نیز مانند زمین هر 24ساعت یک بار به دور خود می چرخد. این نخستین شباهتی بود که میان سیاره سرخ و سیاره مادری انسان شناسایی شد تا نخستین جرقه های امکان وجود حیات و موجودات زنده در مریخ در ذهن بشر به وجود آید. دشتهای دیگری نیز روی مریخ دیده می شود که اگر بخواهید آنها را شناسایی کنید، به نقشه ای از سطح مریخ نیاز خواهید داشت . اگر به پایگاه اینترنتی ماهنامه نجوم به نشانی www.nojum.ir سری بزنید ، در بخش مقاله ویژه «مریخ در مقابله» به نرم افزار کوچک و جذابی دسترسی پیدا می کنید که تاریخ مورد نظر و اختلاف زمان رسمی کشور را نسبت به گرینویچ دریافت می کند و نقشه عوارض قابل مشاهده بر سطح مریخ را در آن زمان نشان می دهد. مقاله ای که در این بخش قرار دارد ، به کارهای متنوعی اشاره شده است که علاقه مندان به انجام کارهای پژوهشی نجوم آماتوری می توانند با رصد مریخ در این شبها صورت دهند. از سوی دیگر، بزودی زمان طوفان های بزرگ غبار در مریخ آغاز می شود که رصد آنها نیز بسیار هیجان انگیز است . سطح مریخ و جو آن تا ارتفاع 30کیلومتری آکنده از غباری از جنس اکسید آهن است که همین ، موجب سرخی این سیاره شده است . معمولا با نزدیک شدن سیاره به خورشید (حضیض مداری) طوفان های غبار آغاز می شوند و اکنون هم فصل پیدایش آنهاست . بزرگترین طوفان های غبار مریخی می توانند سراسر سیاره را از دید ما پنهان کنند ، به طوری که مجددا فقط یک قرص نارنجی رنگ باقی بماند. مریخ ، سیاره ای کوچک است که شگفتی های بسیاری را در خود جای داده است . بلندترین کوه منظومه شمسی ، آتشفشان المپوس ، با ارتفاع حدود 25کیلومتر (3برابر قله اورست) در این سیاره واقع شده است . مساحتی که این کوه می پوشاند معادل سطح استان خراسان است . بزرگترین دره شناخته شده در منظومه شمسی ، مارینر، همچون شکافی بر سطح این سیاره کشیده شده است . طول این دره 4هزار کیلومتر است ، یعنی 10بار بزرگتر از گراند کانیون معروف در ایالات متحده ، ژرفای دره مارینر به طور متوسط 8کیلومتر است که معادل ارتفاع کوه اورست از سطح دریاست . شکی وجود ندارد که در مریخ ، زمانی آب جریان داشته است . رودها و دریاچه های خشک شده مریخ را فضاپیماهایی که به دور این سیاره در چرخش بوده و هستند، به تصویر کشیده اند. بدین ترتیب ، آیا مریخ زمانی زیستگاه نوعی حیات ، حتی به صورت ابتدایی و تک سلولی بوده است؛ تمام این شگفتی ها موجب شده است تا مریخ کانون توجه دانشمندان علوم سیاره ای باشد. ماموریت های فضایی ای که زمستان امسال در مریخ آغاز می شوند، ممکن است پاسخگوی چنین پرسشهایی باشد و راهگشای ماموریت های بعدی و سرانجام سفر انسان به سیاره سرخ ؛ همسایه ای که در این شبها باشکوه و درخشان است.

مریخ مملو از آب است
اهالی ناشناخته مریخ روی زمین