پرویز مشکاتیان؛ خالق نواهای جاویدان

وی هچنین علاوه بر ارائه چند اثر دیگر با خوانندگانی چون علی جهاندار، ایرج بسطامی، علیرضا افتخاری، حمیدرضا نوربخش و علی رستمیان، کتاب‌هایی نیز در زمینه آموزش سنتور و موسیقی ایرانی تالیف کرده‌ است که از میان آنها می‌توان به «بیداد: دونوازی سنتور»، «پیروزی: چهارگاه»، «گل‌آوا: قطعاتی برای سنتور» و «20 قطعه برای سنتور» اشاره کرد.

کیوان ساکت با اشاره به این‌که در هرچند سال، یک نوازنده شیوه‌اش را فراگیر می‌کند و دیگران را پیرو خود می‌سازد، می‌افزاید: در 30 سال گذشته سبک سنتورنوازی مشکاتیان تبدیل به یک الگو شده بود و بویژه جوانان آن را می‌پسندیدند و دنبال می‌کردند. درواقع او بعد از فرامرز پایور توانست شیوه شخصی‌اش را عمومیت ببخشد.

این نوازنده تار با تاکید بر این‌که آشنایی عمیق مشکاتیان با ادبیات فارسی، بر نوازندگی و آهنگسازی‌اش نیز تاثیر گذاشته بود، ادامه می‌دهد: وی اعتقاد داشت که موسیقی ایرانی زمانی جایگاهی رفیع می‌یابد که براساس شعر فارسی پدید آمده باشد و از همین روی در قطعات بی‌کلامش هم می‌توانیم زمزمه و ردپای سروده‌های شاعران کلاسیک و معاصر ایران را بیابیم.

هوشنگ جاوید هم در توضیح ریشه‌های سبک شخصی مشکاتیان در نوازندگی و آهنگسازی می‌گوید: یکی از ویژگی‌های کار مشکاتیان این بود که می‌توانست بخوبی موسیقی ردیف و دستگاهی را با شاخصه‌های آثار محلی تلفیق کند و تجربه‌ای نو بیافریند. برای مثال در شور مرکب بخوبی از موسیقی منطقه کردستان بهره گرفت و یا در کارهایی که با شجریان انجام داد، به سراغ ملودی‌های موسیقی محلی خراسان رفت.

این پژوهشگر عرصه موسیقی می‌افزاید: همچنین مشکاتیان در «بر آستان جانان» از ملودی‌های ترانه‌های کوچه‌باغی تهران استفاده کرد و این اثر او را باید بواقع پلی میان موسیقی نواحی و موسیقی ردیف و دستگاهی محسوب کرد.

داوود گنجه‌ای، دیگر هنرمندی است که در رثای مشکاتیان می‌گوید: او ملودی‌پردازی یگانه و بی‌همتا بود و هر اثرش نشان‌دهنده توانایی و ذوق سرشارش برای خلق نوعی از موسیقی ایرانی است که می‌تواند با مخاطبان زیادی ارتباط برقرار کند.

این نوازنده و آهنگساز در ادامه توضیح می‌دهد: ملودی‌ها و ریتم‌هایی که مشکاتیان می‌ساخت، بسیار حماسی و بهجت‌آور بود و در آنها حسی خاص موج می‌زد. این رویکرد در سازهایی هم که به کار می‌گرفت، دیده می‌شد و از این رو کارش تا حد زیادی از موسیقی درونگرا دور می‌شد.

پرویز مشکاتیان هنرمندی نوگرا بود که به درکی عمیق از ریشه‌های فرهنگ موسیقایی ایران رسیده بود و به همین خاطر آثار جاودانه‌ای خلق کرد که در تاریخ موسیقی ایران ماندگار خواهد بود.