قرای سبعه نامی که تکرار نمی‌شود

به گزارش ایرنا، در آثار تاریخی و جغرافیایی عصر قاجاریه،" خور و بیابانک " را " جندق و بیابانک "می نامیدند.

از روزگاران گذشته تاکنون این ولایت نامهای متفاوتی داشته است به طوریکه " قرای سبعه " یکی از این نامها است که امروزه کمتر از آن سخن به میان می آید.

" محمد حسن خان ضیع الدوله " در اثر خود با عنوان " مرآت البلدان " ، جندق و بیابانک را " قرای سبعه " می خواند و به ذکر نواحی " ایراج " ، " جندق " ، " فرخی " ، " خور " ، " بیاذه " ، " اردیب " و " مهرجان " اشاره می کند.
" ابن خردادبه " ، " اسطخری " و " مقدسی " نیز این ناحیه را با نام " سه ده " یاد می کنند.

پرداختن به احوال و تاریخ این نواحی نیاز به زمان بسیاری دارد لذا در این گزارش به شرح مختصری از این مناطق خواهیم پرداخت.

جندق:

شهر " جندق " در حاشیه جنوبی کویر نمک واقع شده است.

این شهر با ایجاد قلعه ای در آن پدید آمده و بنا به روایت مورخین ، بنای قلعه جندق مربوط به دوره ساسانی است زیرا زمانی زندان انوشیروان عادل بوده و مردم جندق نیز بر این عقیده استوار هستند.

جندق در زبان و گویش خوری " گنده " اطلاق می شود و مردمان جندق را " گندشی " می نامند.

استاد " عبدالکریم حکمت یغمایی " در کتاب مشهور خود با نام " بر ساحل کویر نمک " می نویسد: "جندق صورت عری واژه " گنده " است و به احتمال زیاد قلعه جندق پادگانی در گذرگاه کویر بوده و در زمان ساسانیان هر یکان سرباز را " گند " و فرمانده آن را " گند سالار " می نامیدند.

وی در ادامه آورده است:حرف "ش" که پیش از یای نسبت در گندشی آمده به دلیل آن است که در گذشته پارسی زبانان در پاره ای از موارد " ه " را به " ش " بدل کرده اند .

بیشتر منطقه جندق و بیابانک در گذشته دور، دریایی مواج بوده و در بلندای آن مکانی برای زندگی و تنها امید ساکنان این تمدن کهن وجود کشتی بزرگی بوده است که مسیر جندق و بیابانک را می پیموده است.

ایراج:

از " ایراج " در متون قرون سوم و چهارم هجری با نام " ارا " و " ارابه " یاد شده است و مردمان خوری به آن " ایرا " می گویند.

ایراج دارای قلعه ای قدیمی است که بر روی ارتفاعی در روستا واقع شده و در سال 1327 هجری قمری در درگیری بین قوای دولتی با " رمضان خان باصری " بخشی از آن آسیب دید.

رمضان خان در سال 1336 هجری قمری از فارس وارد خور و بیابانک شده بود.

از دیگر آثار تاریخی ایراج می توان به " سرو کهن " اشاره کرد که دارای ارتفاعی بیش از 50 متر و عمری حدود یک هزار سال است.

" بقعه خضرنبی " نیز یکی دیگر از آثار تاریخی این منطقه است.

بیاذه:

این روستا در جنوبی ترین کرانه کویر نمک با فاصله 55 کیلومتری از خور آرمیده است.

در متون جغرافیایی قرن چهارم و پنجم هجری قمری از " بیاذه " با نام های " بیاذق "، " بیادق " و " بیدق " یاد کرده‌اند.

" ناصر خسرو قبادیانی " در سال 444 هجری قمری در سفر خود هنگام بازدید از روستاهای جنوبی کویر نمک به " گرمه " می رسد و از آنجا به بیاذه رهسپار می شود.

او در خاطرات خود به ذکر " پیاده " اشاره می کند.

لهجه مردمان ساکن در بیاذه بیشتر شبیه به لهجه کرمانی هاست.

قلعه تاریخی این روستا که بنای آن به دوران ساسانیان می رسد قدمتی دیرینه دارد و در ردیف دژهای استوار ایران محسوب می شود.

این نمونه با ارزش تاریخی و گردشگری از هنر، فرهنگ و معماری گذشته ایرانیان حکایت دارد و حفاظت بیشتری را می طلبد.

در بیاذه هفت دروازه و هفت محله با نامهای متفاوت وجود دارد.

اردیب:

نام این روستا مخفف " اردیبهشت " است و ایرانیان در این ماه نیکوترین روز را برای رفتن به آتشکده ها جهت نیایش انتخاب می کردند و " اردی " تمثیلی از درستی و پاکی آتش مقدس بوده است.

" امیر اسماعیل خان عرب عامری " یکی از حکام جندق و بیابانک ، دیوانخانه اردیب را مقر فرمانروایی خود قرار داده بود.

گرمه:

این روستا در 30 کیلومتری جنوب خور قرار دارد و ناصر خسرو در سفرنامه خود نامی از آن برده است.

مردمان گرمه دارای زبان قدیمی هستند و خور را " هسب " می گویند.

قلعه، قبرستان کشته ها، امامزادگان و استودان گبرها از جمله آثار تاریخی روستای گرمه محسوب می شوند.

مهرجان:

مهرجان از دیگر روستاهایی است که در فاصله 33 کیلومتری جنوب شرقی خور و بیابانک واقع شده است و در زبان و گویش خوری از آن به نام " مهرگون " یاد می شود.

مهرگان ،‌ بزرگترین جشن ایران باستان پس از ایام نوروز بوده است.

" یاقوت حموی " در کتاب " معجم البلدان " از مهرجان به عنوان دهی بزرگ و خراب بین راه اصفهان و طبس یاد کرده است.

در مهرجان سنگ نوشته های تاریخی مربوط به قرن هشتم و نهم هجری قمری وجود دارد.

یکی از زیارتگاه های اهالی مهرجان ، " گنبد شمس الدین " عارف و صوفی بیابانکی متعلق به قرن هشتم هجری قمری است که بر مزارش ضریحی از جنس چوب قدیمی به چشم می خورد.

فرخی:

روستای فرخی در فاصله 17 کیلومتری غرب خور واقع شده است و مردمان آنجا بیشتر همانند مردمان خور سخن می گویند.

خوری ها در گویش خود به فرخی " فروی " و به اهالی آنجا " فرویگی " می گویند.

مسجد جامع این روستا از جمله آثاری است که به دستور " حاج سید میرزا جندقی " مجتهد و قاضی نامور جندق و بیابانک در سال 1256 هجری قمری بنا شده است.

این روستا در میان دیگر مناطق خور وبیابانک در گذشته به دارالامان شهرت داشته باشد که حریم آن شعاع سه کیلومتری بوده و کسانی که از حاکمان جور در امان نبودند خود را به فرخی و به نزد قاضی که شخصی دارای احترام بود می رساندند و او نیز آنان را پناه می داد.

شهرستان خورو بیابانک با 17 هزار نفر جمعیت در شرق اصفهان واقع شده است.