در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ضرورت حضور خانوادهها در کنار بیماران مبتلا به ایدز
راهی که تنها نمیشود طی کرد
اول زنش فهمید، بعد مادرش، بعد همکاران اداره و دوستان. چند وقت ماندند، بعد یکییکی رفتند. دور و برش خالی شد. کسی باور نمیکرد بچه، قبل از بیمار شدن او به دنیا آمده و سالم است. حتی زنش هم باور نکرد. مدتها با این فکر گذشت که ببینند کی، کجا و چطور این ویروس لعنتی به سراغش آمده؟ مدتهای زیادی هم صرف دعوا و قهر شد. آخر هم کسی نفهمید که آن بار که مجبور شده بود عمل جراحی کند بیمار شده یا وقتی که در سفری، خیال جوانی کردن به سرش زده بود. بیماری سراغش آمده بود و او بیشتر از اینکه از مردن بترسد از تنها ماندن نگران بود.
ویروس HIV مرز و کشور و شهر و محله نمیشناسد و میتواند همه را به یک نسبت مبتلا کند. چون بیماری تا مدتهای طولانی علامت ندارد، ممکن است خیلی از کشورها و شهرها با اینکه تعداد زیادی افراد آلوده دارند، از وجود آنها بیخبر باشند و یادمان نرود که کشور، شهر و محله ما هم از این قاعده مستثنا نیست. ایدز، ارتباط تنگاتنگی با اعتیاد و آسیبهای دیگر اجتماعی و عدم پایبندی اخلاقی دارد و این عوامل با ارزشهای مذهبی، اجتماعی و فرهنگی بسیاری از جوامع در تضاد است. به همین دلیل است که افراد مبتلا یا مشکوک، طرد میشوند، گناهکار شناخته میشوند و علاوه بر محرومیت از تحصیل و اشتغال، از تشکیل خانواده هم باز میمانند.
ایدز یک بیماری عفونی است که هرکسی را میتواند مبتلا کند. اگر کسی هم به دلیل رفتارهای غیراخلاقی مبتلا شده، ابتلا به ایدز نیست که باعث بدنامی او میشود، پس نباید تصور شود هر کس ایدز دارد، خطاکار و مجرم است. متاسفانه با اینکه در بسیاری از کشورها، خانواده مهمترین جزو جامعه است و در بسیاری از این کشورها، فرد بیمار در خانواده مورد توجه خاص قرار میگیرد تا برای بهبود هر چه سریعتر و بازگشت به زندگی عادی حمایت شود، درباره ایدز هنوز این حمایت به اندازه کافی وجود ندارد و در بسیاری از موارد، این افراد از سوی خانواده و جامعه مورد بیمهری قرار میگیرند، تا آنجا که ممکن است از تماس آنها با اطرافیان و نزدیکان مثل همسر و فرزندان جلوگیری شود. البته شدت تبعیض و طرد افراد با روش ابتلای آنها نیز ارتباط دارد و این موضوع دستاورد ناآگاهی از راههای انتقال ایدز است.
فقط گلبولهای سفید
راههای انتقال ایدز شناخته شده است. عامل بیماری، یعنی ویروسHIV ، فقط در گلبول سفید زنده میماند و این گلبولها هم فقط در خون و بعضی ترشحات مانند ترشحات جنسی قرار دارند. تنها راه انتقال ایدز را که مشخص، قطعی و حتمی است اشتراک خونی، اشتراک جنسی و از طریق مادر به کودک است. پس بیماری از راه دیگری نمیتواند منتقل شود و اگر خون یا ترشحات آلوده فرد بیمار با خون یا مخاط بدن افراد سالم تماس پیدا نکند، هیچ خطری برای انتقال بیماری وجود ندارد. اما اینکه بیماری ایدز به این سرعت در جهان در حال پیشرفت است، بیشتر مربوط به این است که با خصوصیترین رفتارهای انسان سر و کار دارد و افراد آلوده علامت ندارند و میتوانند بیماری را به دیگران منتقل کنند.
به دلیل هزینه بالا و وجود دوره پنجره یعنی دورهای که ممکن است ویروس در بدن باشد و مشخص نشود آزمایش همگانی توصیه نمیشود. چون همیشه احتمال وجود عدهای افراد آلوده که تشخیص داده نشدهاند، در جامعه هست، جداسازی افراد شناخته شده نهتنها باعث مصونیت بقیه نمیشود، بلکه باعث میشود افراد مشکوک برای اقدامات تشخیصی پیشقدم نشوند و بیماری خود را مخفی نگه دارند. بنابراین به جای شناسایی و جداسازی افراد آلوده، بهتر است تصور کنیم تمام افراد جامعه ممکن است آلوده باشند و از تماس با خون و ترشحات هر کسی پرهیز شود.
از قضا، ننگ و بدنامی ناشی از ایدز، یکی از دلایل عمده شیوع سریع بیماری در جامعه است، زیرا افراد آلوده از ترس بدنامی، بیماری خود را آشکار نمیکنند و در نتیجه، هم به خودشان آسیبهای جدی میزنند و هم عامل پنهان آلودگی در جامعه باقی میمانند.
راهی که به بیماری نمیرسد
شناختن راههایی که از طریق آنها، عفونتHIV منتقل نمیشود، بسیار مهم است، چون باعث میشود افراد نگرانیهای بیمورد خود را در مورد ابتلا به عفونت HIV کنار بگذارند. خلاف تصور غلط بسیاری، این عفونت از طریق تماسهای معمول مثل دست دادن، بغل کردن و در آغوش گرفتن، عطسه و سرفه، تماس در اتوبوس یا قطار و در وسایل نقلیه منتقل نمیشود. بعلاوه، HIV از طریق نیش حشرات یا تماس با حیوانات هم منتقل نمیشود. HIV در بدن حشرات قادر به زندگی نیست و بنابراین بر اثر گزش حشرات مانند پشه، فرد به عفونت HIV مبتلا نخواهد شد. با پوشیدن لباس در فروشگاهها، لمس دستگیره در، پول یا دیگر اشیایی که افراد مبتلا به آن دست بزنند هم عفونت HIV منتقل نمیشود. استفاده شریکی از تلفن، وسایل حمام، توالتهای عمومی، نوشیدن آب از شیر آب یا شنا در استخری که افراد مبتلا به نیز در آن شنا کردهاند هم باعث مبتلا شدن فرد نمیشود و این نکته بویژه در خصوص افرادی که با مبتلایان به این بیماری زندگی میکنند، اهمیت زیادی دارد. این افراد همچنین مشکلی در تنفس هوای آلوده، خون بیمار و غذای او دارند و حتی به طور مشترک غذا خوردن، استفاده از لوازم آشپزخانه یکدیگر وسایل آرایش و حتی مسواک هم تاکنون باعث ابتلا افراد به عفونت HIV نشده است.
اما یک نکته را نباید از یاد برد که بدترین عامل انتقال این بیماری، ترس است؛ به این معنی که اگر رویکرد منفی جامعه نسبت به آن ادامه داشته باشد، افراد مبتلا و مشکوک هرگز بیماری خود را آشکار نخواهند کرد و این یعنی زندگی در منطقه خطر.
شکستن دیوار سکوت
افراد مبتلا به HIV مثبت، بسیار آسیبپذیرند. اینان نیازمند حمایتهای روحی و روانی مناسب از طرف خانواده و جامعهاند. حمایت از افراد آلوده و بیمار، نهتنها به عنوان یک فرد بیمار و نیازمند اهمیت دارد، بلکه با کاهش احتمال رفتارهای پرخطر آنها باعث تضمین سلامت جامعه هم خواهد شد. به این افراد باید در زمینه تامین مسکن و اشتغال و... کمک کرد تا بتوانند با داشتن یک زندگی سالم، از رفتارهای نادرست دور بمانند.
در بسیاری از کشورها موفق شدهاند افراد خانواده را به حمایت از مبتلایان ترغیب کنند و بیماران را در فعالیتهای روزمره مشارکت دهند. اگر بیمار را در خانواده بپذیریم و با او برخورد و رفتار صحیحی داشته باشیم، افرادی که مشکوک به بیماری هستند، برای تشخیص و درمان بهتر و سریعتر مراجعه میکنند و در نتیجه بیماران بیشتری شناسایی میشوند و ویروس، بهتر در جامعه کنترل میشود. اما اگر برخورد جامعه و خانواده با بیماران، منفی باشد و آنها را منزوی کنیم، حالت زیرزمینی و مخفی به خود میگیرد و قسمت عمده بیماری در جامعه پنهان خواهد ماند و طبیعی است که روز به روز آمار بیماران مبتلا به ایدز بیشترخواهد شد.
حفظ روحیه در درمان و پیشگیری از ایدز در بیمار و خانوادهاش نقش اساسی دارد. روحیه فرد میتواند در سیر ویروس تاثیرگذار باشد و آن را کنترل کند. از طرفی در پیشگیری هم موثر است، چون وقتی بیمار پذیرش شود و اختلالات روانی پیدا نکند، خود او مقید به پیشگیری از انتقال به دیگران خواهد شد. در غیر این صورت، روحیه انتقامجویانه پیدا میکند و باعث انتقال ویروس به دیگران خواهد شد.
به همین دلیل است که در بررسی سازمان جهانی بهداشت در سال 2001 میلادی، آمده است: «طرد کردن افراد آلوده از سوی خانواده و جامعه باعث محرومیت آنها از فعالیتهای اجتماعی و کاری و محرومیت از حقوق اولیه بشری میشود.» در این بررسی مشخص شده است که این مساله کم و بیش در تمام کشورها وجود دارد و مشکلات فراوانی برای مبتلایان و افراد آلوده در خانه، مدرسه، محیط کار، سفر و حتی دریافت خدمات بهداشتی درمانی به دنبال داشته است. به باور این سازمان، رفتار نادرست خانواده و جامعه با بیماران مبتلا به ایدز، باعث ایجاد احساس گناه، افسردگی، خود کمبینی، حقارت و انزوای آنها میشود.
در مجمع عمومی سازمان ملل هم اولین قدم برای مبارزه علیه ایدز، شکستن دیوار سکوت و انگ زدن، پذیرش افراد آلوده و بیماران ایدزی در جمع خانواده و حضورشان در جامعه اعلام شده است. حالا دیگر بسیاری از آدمها پذیرفتهاند که مساله ایدز همان اندازه که یک مشکل بهداشتی است، یک مشکل اجتماعی نیز هست و کنترل اپیدمی ایدز در جهان، همبستگی و حمایت از افراد و خانواده قربانیان را میطلبد.
کنارم بمان!
افراد HIV مثبت بسیار آسیبپذیرند و نیازمند حمایتهای روحی و روانی مناسب از طرف خانواده و جامعه هستند. حمایت از افراد آلوده و بیمار، نهتنها به عنوان یک فرد بیمار و نیازمند حایز اهمیت است، بلکه با کاهش احتمال رفتارهای پرخطر آنها باعث تضمین سلامت جامعه هم خواهد شد. حمایت خانواده از افراد HIV مثبت بسیار مهم است و آنها میتوانند در ابعاد مختلف به این بیماران کمک کنند. اما از آنجا که نام این بیماری با ترسهای بزرگی همراه است، قبل از هرچیز خانواده و نزدیکان این افراد باید تحت مشاوره قرار بگیرند. نخست باید دانست که تنها همسر افراد آلوده و کودکان متولد از مادران آلوده، نیازمند انجام آزمایشهای تشخیصی هستند و لزومی ندارد سایر افراد خانواده مورد آزمایش قرار بگیرند و تنها در صورت رضایت فرد آلوده به ویروس، بقیه خانواده باید مشاوره شوند. خوب است خانوادهها بدانند که تمام اطلاعات بیماران و خانواده آنها محرمانه نگهداری میشود.
جدا شدن همسر افراد آلوده فقط به خاطر آلودگی همسر اصلا توصیه نمیشود. یک زوج میتوانند بدون هیچ واهمهای به زندگی مشترکشان ادامه دهند، فقط به شرط آن که در هر بار تماس جنسی از وسایل پیشگیرانه لازم استفاده کنند. فقط باید توجه داشت که همسر بیمار، باید حداقل هر 3 ماه یکبار آزمایش بدهد.
اگر بیمار را در خانواده بپذیریم و با او برخورد و رفتار صحیحی داشته باشیم، افرادی که مشکوک به بیماری هستند، برای تشخیص و درمان بهتر و سریعتر مراجعه میکنند
از آنجا که افراد آلوده به HIV نیازمند مشاورههای تخصصی، معاینات بالینی و آزمایشهای تشخیصی هستند و باید در مراکز مخصوص پرونده تشکیل دهند، برای ادامه روند درمان و کنترل بیماریشان، همراهی خانواده میتواند کمک مهمی باشد. همانقدر که انجام منظم این مشاورهها و آزمایشها به سلامت روحی و جسمی آنها کمک میکند و باعث میشود یک زندگی خوب و عادی داشته باشند، بیتوجهی و طرد خانواده میتواند انگیزههای آنها را در ادامه این روند از بین ببرد و خطرساز شود. بعلاوه، مهمترین شیوهای که در سراسر دنیا برای کنترل ایدز در جامعه اتخاذ شده، حمایت از افراد آلوده و خانوادههای آنها و فرزندان به جا مانده از والدین آلوده است.
حق کار و درس خواندن
در برخورد با بیماران مبتلا به ایدز، نباید فراموش کنیم که بسیاری از آنها ناخواسته گرفتار شدهاند و بخصوص کودکان، حتی ارادهای در مراقبت از خود و دور ماندن از خطر نداشتهاند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) میگوید: «متأسفانه کودکان مبتلا به ایدز یا کودکانی که در خانواده آنها عضوی مبتلاست، به خاطر خود یا اولیایشان انگ میخورند، در حالی که محروم کردن یک کودک از آموزش و تحصیل به این دلیل، نادیده گرفتن حقوق اولیه اوست، از همین رو در برخی کشورها دانشآموزان مبتلا به ایدز بعد از مشاورهای که با اولیا و مسوولان مدرسه صورت گرفت، مورد پذیرش واقع شدند. تاکنون هیچ گزارشی مبنی بر سرایت HIV از کودکان مبتلا به دیگر همکلاسان فرد بر اثر تماسهای غیرجنسی به دست نیامده است.
کارمندانی که مبتلا به عفونت ایدز هستند، هرگز با تماسهای غیرجنسی باعث ابتلای افراد دیگر نخواهند شد. به همین دلیل سازمان بینالمللی کار (ILO) اعلام کرده که پیامد طرد کردن مبتلایان به ایدز و بهکار نگرفتن آنها در مشاغل مختلف نهتنها از مشارکت عدهای از نیروهای جوان و کارآمد در رشد اقتصادی جامعه جلوگیری میکند، بلکه باعث میشود این افراد از کسب درآمد برای امرار معاش خود و خانوادهشان محروم بمانند و در نتیجه با فقر و تنگدستی، مشکلاتشان بیشتر شود. افراد HIV مثبت، مثل دیگران از حقوق اجتماعی برخوردارند و هیچ قانونی برای محروم شدن آنها از حقوق اجتماعی مثل اشتغال، تحصیل و... وجود ندارد.
بیماران و خانوادهها بخوانند
افراد آلوده به HIV بیش از دیگر افراد جامعه در معرض خطر ابتلا به بیماریهای مختلف مثل سل و سایر عفونتها هستند. اگر آنها منظم تحتنظر پزشک باشند، اغلب این بیماریها با دارو بهبود مییابد؛ در غیر این صورت همین بیماریهای ساده میتواند برای خود و اطرافیانشان بسیار خطرناک باشد. به همین دلیل است که آموزش برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری ابتدا برای خود خانوادهها و سپس برای افراد دیگر اجتماع لازم است. این نکتهها، نکتههای اولیه در پیشگیری از ایذر هستند:
- استفاده از کاندوم برای محافظت فرد از انتقال آلودگی، نه به عنوان وسیله پیشگیری از بارداری، ضروری است. این افراد باید طریقه صحیح استفاده از این وسیله را از مراکز بهداشتی درمانی یاد بگیرند و اگر هنگام استفاده آسیب دید، برای دریافت داروهای پیشگیری به مراکز مشاوره و مراقبت HIV مراجعه کنند. همزمان با استفاده از این وسیله، برای پیشگیری از بارداری، از یک وسیله مطمئن دیگر هم استفاده شود.
- عفونتهای دیگر دستگاه تناسلی، مثل زخم، التهاب و... خطر انتقال ویروس را بیشتر میکند، پس افراد باید برای درمان سایر عفونتهای دستگاه تناسلی اقدام کنند.
- استفاده از وسایل شخصی یا یکبار مصرف در آرایشگاهها و وسایل استریل و تمیز در جراحیهای سنتی، یکی از راههای مهم کنترل ایدز است.
- استفاده از تیغ مشترک، وسایل تزریق و جراحی غیراستریل در آزمایشگاهها و هنگام اعمال جراحی سنتی مثل حجامت، میتواند باعث انتقال بسیاری از عفونتها، ازجمله ایدز شود؛ بخصوص اگر آلوده به خون هم شده باشد.
- همه پزشکان، دندانپزشکان و مراکز بهداشتی درمانی موظفند از وسایل تزریق یکبار مصرف استفاده کنند و سایر وسایل جراحی و دندانپزشکی را قبل از استفاده برای هر فرد استریل کنند. همه افراد جامعه هم برای حفظ سلامتشان باید از این قانون مطلع باشند و اگر اقدامی خلاف آن انجام شد، همان لحظه اعتراض کنند و بخواهند برایشان از وسایل یک بار مصرف و استریل استفاده شود.
توصیههای کوتاه برای حمایت از بیمار در خانواده
- اگر فرد مبتلا به ایدز در خانه دارید، علاقه خود را به او حفظ و ابراز کنید.
- او را مانند گذشته در فعالیتهای خانوادگی شرکت دهید.
- وقتی در مورد خود و احساساتش صحبت میکند، به حرفهای او گوش کنید.
- در فعالیتهای روزمره مثل خرید، نظافت و گردش به او کمک کنید.
- محرم راز او باشید و بیماری او را برای دیگران فاش نکنید.
- جایگزینی «شرم» با «همبستگی و همیاری» و «ترس با امید» را تجربه کنید.
به خانوادهام بگویم یا نگویم؟
افشا کردن مساله برای شما و خانوادهتان میتواند ناراحت کننده باشد. البته هیچ زمان درست یا غلطی برای مطلع کردن والدین، خواهر و برادرتان از اینکه مبتلا به HIV هستید، وجود ندارد. بعضیها خیلی زود این مساله را به دیگران میگویند، بعضیها بعد از گذشت سالها و برخی دیگر هیچ وقت به خانوادههایشان نمیگویند. شما بهتر از همه میدانید که آنان چه زمانی میخواهند این موضوع را بدانند و چه وقت و چگونه این موضوع را به آنان بگویید. اما اگر شرایط مهیا باشد، شاید دانستن آنها به شما کمک کند روند بیماریاتان را راحتتر طی کنید.
به دوستانم بگویم یا نگویم؟
اینکه وقتی پریشان، سر در گم وعصبانی هستید یا نیاز دارید با کسی حرف بزنید، دوست نزدیکی داشته باشید که بتوانید به او اعتماد کنید، خیلی خوب است. شاید دوستی داشته باشید که بتوانید به او اعتماد کنید و بگویید که مبتلا به HIV هستید و از او درخواست حمایت کنید، اما باید درباره این موضوع فکر کنید. به دلیل گفتن این موضوع به دوست یا دوستانتان فکر کنید. تأثیر احتمالی گفتن این موضوع را بر رابطه دوستیاتان در نظر بگیرید. در مورد اینکه آنها بعد از مطلع شدن چه واکنشی نشان خواهند داد و همینطور در مورد اینکه اگر آنها از منبعی غیر از خودتان از این موضوع آگاه شوند، چه عکسالعملی نشان میدهند، فکر کنید. دوستانتان ممکن است در جمعهای دوستانه در مورد شما صحبت کنند. به طور واضح به آنها بگویید اطلاعات شما را برای کسی فاش نکنند.
به همسرم بگویم یا نگویم؟
اگر در گفتگو درباره دادن آزمایشHIV با همسرتان وقت زیادی صرف کردهاید، ممکن است بدانید عکسالعمل او چیست. اگر در این زمینه صحبت نکردهاید، پس در مورد امکانپذیر بودن مطلع کردن او از وضعیت بیماریتان و اینکه واکنش او چگونه خواهد بود، فکر کنید. وضعیت HIV شما رابطه انکارناپذیری با سلامتی او دارد. همسرتان ممکن است شگفتانگیزترین منبع عشق و حمایت برایتان باشد. رک و صریح بودن در گفتن مبتلا بودن به HIV میتواند به طور کلی به نفع سلامت شما باشد. بررسیها نشان داده افرادی که به نزدیکانشان بگویند مبتلا به ایدز هستند، از سیستم ایمنی قویتری برخوردارند. البته در نظر داشته باشید اعلام کردن این موضوع میتواند به رابطه تان استرس وارد کند.
در محل کار بگویم یا نگویم؟
در اغلب موارد لزومی ندارد که لازم باشد کارفرما بداند شما مبتلا به ایدز هستید، حتی اگر نیاز به ساعت مرخصی استعلاجی داشته باشید، هیچ نیازی نیست که کارفرمای شما بداند علت آن HIV است.
نعیمه دوستدار
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
