ترکمنستان
نگاهی به آرامگاه ابوالفضل سرخسی
آرامگاه ابوالفضل سرخسی در دشتی که روزگاری به عنوان شاهراه اصلی جاده ابریشم بود و هم اکنون نیز شاهراه اصلی ترانزیت ریلی و جاده ای بین آسیای مرکزی به اروپا و آسیاست، در کنار شهرسرخس ترکمنستان واقع شده است.
این عارف نامدار که در طول زندگی خود شاگردان بسیاری را تربیت کرد و حتی جوانی به نام " ابوسعید ابوالخیر" را از مدرسه به خانقاه کشانید، شاید تصور نمی کرد که در روزگاران بعد از او آرامگاه و حتی خانقاهش در غربت به تمام معنا در کشوری به نام ترکمنستان قرار گیرد.
ظاهرا، محققان و اندیشمندان ایرانی نیز برای حفاظت یا مرمت و همچنین پاسداشت این عارف شیعی سده چهارم هجری قمری، همایش علمی یا هم اندیشی برای معرفی وی به جهان اسلام برگزار نکرده اند.
منابع تاریخی از آرا، نحوه سیر و سلوک ، زندگی و آثار ابوالفضل سرخسی کمتر سخن به میان آورده اند، با این حال ، بر اساس سیر وسلوک زندگانی شاگردان وی وهمچنین ارادات ویژه آن ها به استاد خود، می توان وی را فردی عارف و صاحب کرامات دانست.
تاریخ نویسان علت نبود اطلاعات از آرا واندیشه ، نحوه سیر و سلوک زندگی این عارف را سوزاندن آثار وی پس از مرگش عنوان می کنند.
اگر نام و آرامگاه این عارف نامی تاکنون باقی مانده شاید به خاطر یکی از شاگردانش به نام " ابوسعید ابوالخیر" است که آرامگاه وی نیز در حدود 100کیلومتری شمال شرقی آرامگاه استادش (ابوالفضل سرخسی) در " میهنه " که ترکمن ها از آن به عنوان " منه بابا " یاد می کنند، واقع شده است.
آرامگاه ابوسعید ابوالخیر نیز تعریف چندانی همانند آرامگاه استادش ندارد و بخش های زیای از نمای داخلی این آرامگاه از بین رفته وخطوط داخلی آن نیز در حال فرو ریختن است.
در بازدید از آرامگاه های مذکور، به نظر می رسد کسانی که اقدام به مرمت و بازسازی بخش کوچکی از نمای داخلی آن ها کردند ، به علت عدم آشنایی به معماری دوران ابوالفضل سرخسی یا ابوسعید ابوالخیر آن ویژگی تاریخی را نتوانسته اند حفظ کنند .
به نوشته تاریخ نویسان ، ارتباط ابوسعید با ابوالفضل سرخسی سبب شده است که برخی اطلاعات درباره زندگی وی به دست آید.
به نوشته " محمد بن منوریکی " از مورخان قرن پنجم هجری قمری ابوالفضل سرخسی مرید " ابونصر سراج " بوده و از علوم ظاهر رایج در عصر خود آگاهی کامل داشته است.
براساس نوشته های مورخان ، ابوسعید همواره برای حل مشکلات و تفسیر واقعات خود از میهنه تا سرخس به دیدار او می رفته است.
ابوسعید تا پایان عمر بر مزار او حاضر می شده و حتی مریدانش را که قصد گزاردن حج داشتهاند را به زیارت خاک ابوالفضل و طواف مزار وی سفارش می کرده است.
مولف کتاب فرهنگ جغرافیای تاریخی ترکمنستان می نویسد: ابوالفضل سرخسی در سرخس خانقاهی داشت که مامن بزرگان عارف در سرزمین خراسان بوده است.
یک محقق ترکمن که به زبان فارسی مسلط است، در گفت و گو با ایرنا از تخریب تدریجی آرامگاه ابوالفضل سرخسی بشدت ابراز نگرانی کرد.
"جمعه آتایف" گفت: هم اکنون باقیمانده آثار خطی آرامگاه ابوالفضل سرخسی نیز به تدریج در حال نابودی است و برای جلوگیری آن باید بین محققان و باستانشناسان دو کشور ایران و ترکمنستان تعامل کاری صورت گیرد.
وی که سالانه چندین نوبت از این آرامگاه دیدن می کند، افزود: مردم محل به عظمت و شخصیت این عارف نامدار واقف نیستند و تنها به هنگام نذر و نیاز خود به این محل آمده و خواسته های خود را از این پیر عارف می طلبند.
او افزود: خطوط کوفی برجا مانده در این آرامگاه از نظر تاریخی بسیار ارزشمند است، ولی متاسفانه به علت کم توجهی در حال از بین رفتن می باشد.
این محقق ترکمن معتقد است: باستانشنان و معماران ایرانی به دلیل داشتن تخصص ویژه می توانند این آرامگاه را مرمت و احیا کنند.
او قبور خارج از آرامگاه را نیز از نظر نوشتاری بر روی سنگ های قبر آن بسیار ارشمند توصیف و تصریح کرد که در سال های گذشته برخی از این سنگ قبرها نابود شده است.
رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در ترکمنستان مرداد ماه امسال پیشنهاد برگزاری همایش " ابوالفضل سرخسی" را به دولت ترکمنستان داده بود که ظاهرا با این پیشنهاد مخالفت شده است.
به نظر می رسد، به علت اهمیت تاریخی آرامگاه ابوالفضل سرخی نیاز به تلاش مسوولان فرهنگی جمهوری اسلامی برای مرمت و بازسازی آن از طریق دولت ترکمنستان است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
