افزایش‌ قیمت ‌بلیت ‌سینما،‌خوب ‌یا بد؟

قیمت بلیت در سینمای دنیا چگونه تعیین می‌شود؟تعیین قیمت بلیت سینما در همه کشورهای دنیا تابعی از درآمد سرانه مردم آن کشور است و هرچه درآمد مردم در آن کشورها بالاتر باشد، قیمت بلیت بالاتر می‌رود. درآمد سرانه هر کشور نیز با فرمول مشخصی تعیین می‌شود. برای محاسبه درآمد سرانه، تولید ناخالص داخلی کشور را بر جمعیت آن کشور تقسیم کرده و عدد به دست آمده را با عنوان درآمد سرانه آن کشور اعلام می‌کنند. در کشورهای توسعه‌یافته قیمت بلیت سینما بین 8 تا 10 دلار است؛ اما مقایسه این قیمت در کشورهای مختلف، اطلاعات جالبی را به ما می‌دهد. مثلا در کشور امارات عربی متحده و شهر دبی که در نزدیکی ما قرار دارد، قیمت بلیت سینما بین 7 تا 8 دلار است. رایزنی فرهنگی سفارت ترکیه در ایران درباره قیمت بلیت سینما در ترکیه به خبرنگار ما گفت میانگین قیمت در این کشور 10 دلار است. یکی از دوستانم در کشور آلمان هم اطلاعات جالبی درباره وضعیت بلیت سینماها در این کشور ارائه می‌کند و می‌گوید: در کشور آلمان هر روز سینماها تخفیف‌های خاصی برای تماشاگران دارند؛ مثلا برای بچه‌ها در سئانس‌های خاصی تخفیف وجود دارد. برای دانشجویان، دانش‌آموزان و بیکارها هم سینماها تخفیف قائل می‌شوند. جمعه، شنبه و یکشنبه هم قیمت بلیت تا ساعت پانزده، شانزده تخفیف دارد و پس از آن باید قیمت عادی پرداخت شود. در آلمان بچه‌ها تا قبل از ساعت هفت بعد از ظهر، بابت هر بلیت 5/4 یورو می‌گیرند. البته در سالن‌های بزرگ قیمت کمی بیشتر است. اما قیمت بلیت به نوع سینما هم بستگی دارد. برای مثال در مجموعه سینماهای چند سالنه در طول هفته، قیمت بلیت برای ردیف‌های معمولی بین 5 تا 7 یوروست. به دانشجویان معمولا تخفیف بین یک تا 5/ 1 یورو داده می‌شود. ردیف‌های لژ و روزهای تعطیل و آخرهفته و زمان بالای 2 ساعت فیلم هم باعث افزایش قیمت بلیت می‌شود. برای مثال اگر کسی یکشنبه به تماشای فیلمی 140 دقیقه‌ای برود و برای لژ بلیت بخرد، باید بین 8.5 تا 9 یورو پول بلیت بدهد. قیمت بلیت در سینماهای هنری هم حدود 5 یورو است. فیلم‌ها به نسبت کیفیت قیمت‌گذاری نمی‌شوند و قیمت به نوع سینما و امکانات آن بستگی دارد.

اما وضعیت در کشور فرانسه به گونه دیگری است. در این کشور قیمت بلیت هشت یورو است. این قیمت در شش هفت سال اخیر تغییری نکرده است، البته تورمی هم در کار نبوده است. به دانشجویان در قبال دریافت 15 یورو، کارت‌هایی داده می‌شود که می‌توانند با آن به دیدن همه تئاترها و فیلم‌ها و کنسرت‌ها بروند و 4 یورو بپردازند. تئاتر در فرانسه 20 یورو است. با این کارت حتی می‌توان به سونا و مراکز ورزشی هم رفت. بلیت سینما با این کارت 4 یوروست.

در کشور هندوستان هم بلیت سینما، شهر به شهر تغییر می‌کند، اما از 25 تا 30 روپیه نوسان دارد. هر روپیه به پول ایران 200 تومان است و حداقل قیمت بلیت 5000 هزار تومان است که شامل سینماهای خیلی کوچک می‌شود. در سینماهای خیلی بزرگ هند، قسمت‌های مختلف مانند بالکن، ردیف‌های جلو و عقب متفاوت است و در این شرایط قیمت بلیت از 50 تا 75 تا 200 روپیه متفاوت است. قیمت بلیت در بیروت هم بین 5 تا 7 دلار است. در آمریکا قیمت بلیت 7 دلار است که در یک سال اخیر افزایش پیدا کرده و به 8 دلار رسیده است. البته در سینماهای مدرن مولتی پلکس قیمت‌ها دو سه دلار گران تر و حدود 12 دلار است. در سینمای آی مکس که فیلم روی پرده عظیم نمایش داده می‌شود نیز قیمت‌ها نسبت به دیگر سینماها 5 دلار گران‌تر است. در کشور انگلستان قیمت بلیت سینما بین 3 تا 7 پوند است و هر فیلمی بستگی به سالنی که در آن نمایش داده می‌شود، گران‌تر یا ارزان‌تر است. برای دانشجویان و دانش‌آموزان تخفیف وجود دارد. صبح‌ها هم به تماشاگران تخفیف داده می‌شود و برای نوزادان زیر 18 ماهه نیازی به رزور بلیت نیست و اگر آنها با پدر و مادر خود به دیدن فیلمی بروند، تماشای فیلم برای آنها مجانی تمام می‌شود.

اما در سینمای ایران معمولا سیستم سازمان دهی شده‌ای برای تخفیف به مخاطبان وجود ندارد. افرادی هم که تمایل دارند فیلم‌ها را ارزان تر از قیمت واقعی آن تماشا کنند فقط یک روز در هفته و آن هم روزهای سه شنبه فرصت دارند تا به سینماها مراجعه کنند. این مساله برخلاف روال عادی سینمای دنیاست که تلاش می‌کند با پرداخت برخی رایانه‌ها محیط سینما را با حضور مردم پر رونق کند؛ البته در این زمینه طرح‌هایی وجود داشته که هیچ گاه جنبه عملی به خود نگرفته است.

سینماهای شهرستان چگونه است؟

تعیین قیمت بلیت در شهرستان‌ها نیز از سوی اداره کل ارشاد صورت می‌گیرد، اما در این زمینه روسای اتحادیه سینماداران نظر تعیین‌کننده‌ای دارند. به گفته علی سرتیپی، مدیر شرکت فیلمیران، حداقل قیمت بلیت در سینماهای شهرستان 1000 تومان است. البته تا پیش از عید سینماهای شهرستان‌ها بلیت 800 تومانی هم داشته‌اند. حتی در 2 سینمای تبریز با نام‌های انقلاب و آزادی قیمت بلیت 500 تومان بوده است.

برای اطلاع از قیمت بلیت در دیگر شهرستان‌ها با نورپور، مدیر انجمن سینماداران اصفهان تماس می‌گیرم. او می‌گوید: در شهر اصفهان هیچ سینمایی حق بالابردن قیمت بلیت را ندارد و در این شهر قیمت بلیت سینماهای ممتاز همچنان 2000 تومان و سینماهای درجه یک 1500 تومان خواهد بود. این قیمت‌ها نیز با نظر ارشاد تعیین می‌شود.

یکی از نکات مهم در زمینه پراکندگی سالن‌های سینما، تمرکز اغلب آنها در شهرهای بزرگ است. این مساله نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش درآمدهای سینمای ایران از مرحله اکران دارد. طبق اطلاعاتی که سمیه غافلی خبرنگار «جام‌جم» در اهواز در اختیارم قرار می‌دهد، استان خوزستان 23 شهرستان و 50 شهر دارد که از میان آنها تنها 10سالن سینما در این استان فعال است. چهار سالن سینما در اهواز است و شامل سینماهای ساحل، آفریقا، بهمن و مجتمع هلال احمر می‌شود. در سایر شهرها نیز تنها دزفول، آبادان، ماهشهر، بندر امام و شوشتر صاحب سینما هستند. این استان 4 میلیون و 200 هزار نفر جمعیت دارد که 60 درصد آنها قشر جوان این استان هستند. تصور کنید اگر در همین استان خوزستان سینماها به شکل درستی توزیع شوند، این صنعت در این استان تا چه اندازه می‌تواند سودآور باشد؟

سینماداری، فعالیتی گران و پر هزینه

در سینمای ایران 50 درصد از فروش فیلم به سینمادار می‌رسد.10 درصد از فروش نصیب شرکت‌های پخش‌کننده فیلم می‌شود و 40 درصد نیز به تهیه‌کننده فیلم تعلق می‌گیرد. فیلم‌های بسیار اندکی هستند که به رقم فروش قابل توجهی می‌رسند که بتواند برای سینمادار خوشحال‌کننده باشد. سینماداری در ایران فعالیتی گران و پر هزینه است. شاید این مساله یکی از دلایل گران شدن بلیت سینماها باشد. محمدرضا صابری، سخنگوی انجمن سینماداران هزینه متوسط نگهداری ضعیف ترین سینماها در تهران را ماهانه 5 میلیون تومان ذکر می‌کند. امیرحسین علم‌الهدی، مدیر پردیس زندگی هم درخصوص هزینه‌های نگهداری پردیس‌های سینمایی که این روزها در چند نقطه تهران فعال است می‌گوید: پردیس‌های سینمایی هزینه نگهداری بالایی دارد و این مساله یکی از دلایل بالا رفتن قیمت این سالن‌هاست. پردیس‌هایی مثل آزادی، ملت و زندگی به دلیل تنوع خدماتی که به مشتری ارائه می‌کنند، بین 30 تا 50 میلیون تومان در ماه هزینه نگهداری دارند. این هزینه شامل: سالن،خدمات، شارژ ماهانه آب و برق و دستمزد ماهانه می‌شود و این پردیس‌ها باید حداقل در ماه بیش از 150 میلیون تومان فروش داشته باشند تا فعالیت آنها به صرفه باشد. اما بیشتر پردیس‌ها به این رقم دست پیدا نمی‌کنند و فعالیت آنها با ضرر و زیان همراه است. البته تمام پردیس‌ها ـ به جز پردیس زندگی که متعلق به بخش خصوصی است ـ زیر نظر شهرداری فعالیت می‌کنند.

نکته جالب توجه این است که در ایران حمایت‌های دولتی فقط محدود به بخش «تولید» است. در حال حاضر بخش عمده‌ای از سینماهای قدیمی در محدوده‌ای قرار گرفته‌اند که مخاطبانی مانند خانواده‌ها تمایلی برای حضور در آن مناطق برای فیلم دیدن ندارند. صاحبان چنین سینماهایی امکان تغییر کاربری سینمای خود را ندارند و اگر بخواهند مثلا در جایی حوالی خیابان لاله‌زار در سینمای خود تغییر کاربری ایجاد کنند، ابتدا باید در جایی دیگر سینما بسازند تا بتوانند این سینما را از رده خارج کنند. البته حدود 2 سال است که موسسه سینما ـ شهر تا 50 درصد هزینه بازسازی سینما شامل خرید آپارات، سیستم نمایش، تغییر سیستم صدا، تعویض صندلی سالن و مواردی از این دست را به صاحبان سینماها کمک بلاعوض می‌کند، اما همیشه تامین 50 درصد دیگر برای سینماداران کار ساده‌ای نیست.

در سینمای ایران جمله معروفی وجود دارد که می‌گوید معمولا هیچ‌کدام از تهیه‌کنندگان از ساخت فیلم‌های سینمایی ضرر نمی‌کنند و سازندگان اغلب فیلم‌ها در همان مرحله تولید به سود دست پیدا می‌کنند. این سود هم معمولا از راه‌های مختلفی به دست می‌آید. مثلا ممکن است تهیه کننده‌ای فیلمی را با دو برابر هزینه واقعی برای یک سازمان تولید کند یا این‌که امکانات مختلفی از نهادهای گوناگون بگیرد و با آن فیلم را تولید کند. فروش حق نمایش فیلم به شبکه ویدئویی و دیگر سازمان‌ها نیز از راه‌های سودآوری است که برخی از تهیه‌کنندگان در آن تخصص دارند. مجموع این مسائل سبب می‌شود برخی تهیه‌کنندگان در زمان تولید فیلم خود آنقدر بی‌انگیزه شوند که حتی تمایلی به دادن خبر یا انتشار عکس‌هایی از فیلم خود با هدف تبلیغ و معرفی آن به مخاطبان احتمالی هم نداشته باشند. طبیعی است وقتی تمام حمایت‌های دولت از صنعت سینما محدود به بخش تولید می‌شود، بخش نمایش که سینما و سالن مظهر آن است، برای ادامه بقاء مجبور است درآمد خود را در مقابل افزایش هزینه‌ها بالا ببرد و به راه‌حل افزایش بهای بلیت سینما متوسل شود. این افزایش قیمت هم ممکن است به مرور مخاطب را از حضور در سینما منصرف کند و در نهایت کار به جایی برسد که با افزایش پی در پی بلیت سینما، این هنر به عنوان هنری لوکس به مخاطب معرفی شود، اما در مقابل این بهای بالا، خدمات و محصول مناسب به مخاطب داده نشود.

البته سینمای ایران می‌تواند حمایت‌های خود را در مرحله نمایش شامل حال فیلم‌ها کند و مثلا برای فیلم‌های فرهنگی و فاخر که این روزها ساخت آن دغدغه روز و شب مدیران سینمایی شده، بلیت ارزان‌تری اختصاص دهد تا تهیه‌کننده نیز به اکران فیلم ترغیب شود. از طرفی می‌توان برای مخاطبان سینما امکانی را فراهم کرد تا آن دسته از مخاطبانی که در طول یک ماه مثلا دو بار به تماشای فیلمی سینمایی می‌روند، نسبت به افرادی که ممکن است سالی یک‌بار به سینما بروند، تخفیف‌های قابل ملاحظه‌ای داشته باشند.

قیمت شناور، راه‌حلی برای جلوگیری از ریزش مخاطب

شاید برای شما بارها پیش آمده که محصولی واحد را با قیمت‌ و از نقاط مختلف شهر خریداری کنید. طبیعی است رستورانی که در شمال شهر فعالیت دارد، نمی‌تواند قیمت پیتزا را با همان قیمت رستورانی در جنوب تهران با مشتری خود حساب کند. به نظر می‌رسد این شیوه می‌تواند یکی از بهترین راه‌حل‌ها برای جلوگیری از افزایش بهای بلیت سینما باشد. یکی از نکات مبهمدر تعیین قیمت بلیت فیلم‌های سینمایی این است که معمولا این بها براساس نوع سالن مشخص می‌شود نه کیفیت فیلم. در نتیجه چنین شرایطی، فیلم‌های کم‌هزینه و پر هزینه هر دو با یک قیمت روانه اکران می‌شوند که به نظر می‌رسد باید در این مساله تجدید نظر کرد. البته قیمت‌های تعیین شده «سقف قیمت» است. یعنی سینماهای ممتاز می‌توانند بلیت خود را تا 2000 تومان بفروشند و این سینماها و دیگر سالن‌ها می‌توانند طی توافق با صاحب فیلم، بلیت خود را به قیمت کمتری هم بفروشند. مدیر پردیس زندگی، یکی از منتقدان تعیین قیمت یکسان برای سینماها است. او می‌گوید: برای تعیین قیمت بلیت سینما باید پارامترهای مختلفی را مانند موقعیت سینما از نظر جغرافیایی و پراکندگی جمعیت در آن منطقه در نظر گرفت. برخی سینماها با مساله هزینه مواجه نیستند و می‌توانند بلیت 5 تا 6000 تومانی هم بفروشند، اما سینمایی که مثلا در میدان انقلاب قرار گرفته، کشش بلیت 3000 تومانی را ندارد. برخی از مناطق تا 6 هزار تومان هم کشش افزایش بها دارند. این‌که دولت بخواهد تمامی سالن‌های سینما را زیر یک چتر قرار بدهد، کار درستی نیست. در حال حاضر بهای بلیت یک سینمای تک سالنه با قیمت یک سالن در پردیس‌های سینمایی یکسان است، اما قیمت پردیس‌ها باید با توجه به خدماتی که ارائه می‌کنند، بالاتر باشد. به نظرم می‌توان در سالن‌های سینمایی برای جایی که دید خوب و مبلمان بهتری دارد، بلیت را تا 6000 تومان هم فروخت و برای جاهایی که چندان مطلوب نیست، بلیت 1000 هزار تومانی فروخت تا افراد با هر درآمدی بتوانند فیلم ببینند. اینشیوه که در بیشتر کشورهای جهان به کار گرفته می‌شود پیش از انقلاب در ایران وجود داشت و تماشاگران بابت صندلی‌های لژ پول بیشتری می‌دادند، اما اکنون این وضعیت از بین رفته و قیمت بلیت کسی که نزدیک پرده است با فردی که در ردیف آخر نشسته فرق نمی‌کند. از طرفی قیمت باید در سئانس‌های مختلف شناور باشد. در پردیس زندگی قبل از ساعت 18 بهای بلیت 2000 تومان است. بعد از ساعت 18 به 3000 تومان می‌رسد، دلیلش هم این است که افرادی که بعد از ساعت 18 به سینما می‌آیند برای گذراندن اوقات فراغت می‌آیند، اما کسانی که قبل از ساعت 6 عصر می‌آیند ممکن است افرادی با سطح درآمد پایین‌تر باشند و برای همین سینما برای آنها می‌تواند ارزان تر باشد.»

سینما کارت، طرحی که کامل نشد

ایده صدور کارت برای مخاطبان فیلم‌های سینمایی در دوره‌های مختلف از سوی مدیران سینمایی دنبال شده و هر بار سرنوشت جالبی پیدا کرده است. جالب است بدانید که هم‌اکنون مکانیزم دقیقی برای تعیین میزان فروش بلیت سینما و تعداد مخاطبانی که به تماشای فیلم می‌روند وجود ندارد، سینماها هر شب آماری را درباره فروش فیلم اعلام می‌کنند که این آمار در دفاتر پخش جمع زده و به رسانه‌ها اعلام می‌شود. بنیاد سینمایی فارابی هم یکی از مراجع اعلام آمار فروش است. همیشه هم بر سر اعلام این آمار و میزان درستی و نادرستی آن اختلاف نظر وجود دارد. معاونت سینمایی در سال‌های گذشته تلاش کرد تا با مکانیزه کردن سیستم فروش به شرایطی دست پیدا کند که بر مبنای آن آمار دقیق تماشاگران یک فیلم مشخص شود، اما این طرح هیچ گاه به شکل کاملی اجرا نشد. «سینما کارت» یکی از ابزارهایی بود که با هدف رسیدن به این نقطه طراحی شد.

این کارت در دوره‌ای به روزنامه‌نگاران نیز داده شد، اما هیچ‌گاه اجرا نشد تا بتوان از آن برای تماشای فیلم‌ها استفاده کرد. قرار بود با این کارت ــ که به شکل کارت‌های اعتباری صادر می‌شد ــ بابت تماشای هر فیلم 20 درصد تخفیف در نظر گرفته شود. امکان رزرو بلیت تمامی سینماهای طرف قرارداد به صورت اینترنتی در تهران و شهرستان‌ها، امکان تهیه حضوری بلیت از تمامی سینماهای طرف قرارداد و پرداخت به وسیله سینما کارت، امکان استفاده از تسهیلات ویژه وزارت ارشاد، مکان تهیه بلیت جشنواره فیلم فجر با تخفیف ویژه، امکان تهیه بلیت جشنواره فیلم فجر در مراکز خاص، امکان برداشت در تمامی پایانه‌های طرف قرارداد بانک وATM ‌های عضو شتاب و... برخی از امکاناتی بود که قرار بود با داشتن این کارت در اختیار کاربران قرار گیرد اما در نهایت استفاده از این کارت محدود به خرید بلیت تلفنی از یکی از سینماهای تهران شد و هیچ گاه برای کاربران چنین کارت‌هایی این امکان فراهم نشد که بتوانند به شکل همیشگی و مانند روال موجود در برخی کنسرت‌های موسیقی، ردیف و شماره صندلی خود را خریداری کنند.

با جستجوی خبرها در اینترنت به اخبار متفاوتی از سینما کارت برمی‌خوریم. مثلا سال 1382 معاونت سینمایی وزارت ارشاد اعلام کرد، کارت اعتباری سینما با نام سینما کارت برای نخستین بار از ایام فجر امسال به بازار عرضه می‌شود. قرار بود دریافت کنندگان این کارت از مزایایی مانند عضویت در باشگاه تماشاچیان سینمای ایران برخوردار شوند و دست‌اندرکاران پخش و تولید فیلم‌های سینمایی نیز از طریق این کارت به میزان فروش و تعداد تماشاگران فیلم‌ها دست پیدا کنند. حتی قرار شد تا این طرح با همکاری وزارت نفت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای استفاده و بهره‌مندی مستمر کارکنان شاغل و بازنشسته وزارت نفت و خانواده‌های آنان نیز اجرا شود. همچنین تفاهم‌نامه‌ای هم میان این دو وزارتخانه منعقد شد، اما با پایان برگزاری جشنواره نفت ــ که بهانه امضای این طرح بود ــ این طرح نیز به بایگانی پیوست، همان‌گونه که این جشنواره نیز شکوه و عظمت گسترده خود را تنها یک‌بار تکرار کرد و برای همیشه به خاطره‌ها پیوست.

سینمای ایران در سال‌های گذشته با ریزش مخاطب مواجه بوده است. آمار نشان می‌دهد سال 1372، 52 میلیون نفر در کشور ما به سینما رفته‌اند. این آمار سال 1387 به 14 میلیون رسیده است. در سال‌های اخیر برخی از فیلم‌ها تلاش کرده‌اند تا در کنار توجه به اکران داخلی، از شیوه‌هایی مانند اکران خارجی» هم کسب درآمد کنند. علی سرتیپی که سابقه اکران فیلم‌هایی مانند اخراجی‌ها، آکواریوم، مجنونِ لیلی، اتوبوس شب، نصف مال من نصف مال تو و... را در سینماهای دبی داشته، یکی از این افراد است که البته با خاطره خوشی از این فعالیت‌ها یاد نمی‌کند و می‌گوید: «قیمت بلیت فیلم‌های ایرانی در دبی هم به اندازه فیلم‌های خارجی بود اما اکران فیلم ایرانی در خارج از کشور درآمدزا نیست چون فیلم‌های ایرانی به شکل محدودی اکران می‌شوند و این اکران هم هزینه‌های زیادی دارد. مثلا بر خلاف ایران که هزینه پخش و تبلیغات 10 درصد است، در دبی این هزینه30 درصد از فروش فیلم است. هزینه زیادی هم معمولا صرف رفت و برگشت فیلم می‌شود و در چنین شرایطی پولی که نصیب پخش می‌شود به هیچ وجه با درآمدی که فیلمی جهانی از اکران در 3000 سینمای دنیا به دست می‌آورد، قابل مقایسه نیست و به همین دلیل اساسا این شیوه اکران فیلم اصلا درآمدزا نیست.»

سینمای ایران تلاش می‌کند تا بخشی از هزینه‌ها و کاهش درآمدهای خود را از راه افزایش قیمت بلیت سینما تامین کند، اما نگرانی اصلی برخی کارشناسان سینمایی از افزایش قیمت بلیت به این علت است که اگر این افزایش بها مسیر درستی را طی نکند به جای آن‌که به سینما کمک کند به مساله‌ای «علیه سینما» تبدیل می‌شود. این قضیه آنقدر ساده است که نیازی به توضیح ندارد، کافی است بار دیگر استان خوزستان را با بیش از 4 میلیون جمعیت در نظر بگیرید، جمعیتی که اگر سینمای کافی و مناسب داشته باشد، می‌تواند طی یک هفته‌ فیلمسازان ایرانی را پولدار کند.

رضا استادی