مراقب عکسهای خصوصیتان باشید

 به همین سبب است که مسوولان انتظامی مرتب و مکرر از مردم درخواست می‌کنند موبایل‌های خود را به آلبوم عکس تبدیل نکنند، غریبه‌ها را محرم ندانند، به هر ایمیلی پاسخ ندهند و به هر سایتی وارد نشوند. چندی پیش ماموران پلیس آگاهی قم سارقی را دستگیر کردند که هر چند جرم اصلی‌اش کیف‌قاپی بود، فقط به بزه اکتفا نمی‌کرد. ماجرا را از زبان خود مجرم بخوانید: «سوار بر موتورسیکلت در خیابان‌ها پرسه می‌زدم و زنان تنهایی را که با بی‌احتیاطی در حال قدم زدن بودند شناسایی می‌کردم. در یک لحظه به آنها نزدیک می‌شدم و کیف‌شان را سرقت می‌کردم. وقتی به خانه برمی‌گشتم تلفن همراه مالباختگان را بازرسی می‌کردم اگر در موبایل عکس یا فیلمی خصوصی بود با آن زن تماس می‌گرفتم و تهدید می‌کردم اگر پول ندهد تصاویر را منتشر می‌کنم.» گفته‌های این متهم ثابت می‌کند ذخیره کردن عکس‌های خصوصی در تلفن همراه تا چه حد می‌تواند خطرناک باشد . به همین دلیل سرهنگ حسینی ــ رئیس پلیس آگاهی قم ــ هشدار می‌دهد: «فیلم و عکس‌های خانوادگی را در موبایل‌تان ذخیره نکنید و اگر در وضعیت بحران قرار گرفتید و از شما سرقت کردند در وهله اول خونسردی‌تان را حفظ کنید و مشخصات سارقان را به خاطر بسپارید و بلافاصله موضوع را به پلیس گزارش بدهید.» کاظم قجاوند ــ آسیب‌شناس و استاد دانشگاه ــ نیز تاکید می‌کند: «نگهداری فیلم‌های خانوادگی در تلفن همراه می‌تواند به یک آسیب‌ جدی تبدیل شود. وقتی افراد تصاویر خصوصی را در موبایل نگه می‌دارند همیشه این دلهره وجود دارد که ممکن است مورد سوءاستفاده قرار بگیرند.»

همان‌طور که سارق کیف‌قاپ توضیح می‌دهد گاه ممکن است سوءاستفاده از تصاویر خصوصی در پی یک دزدی صورت بگیرد، اما در برخی موارد نیز این بزه زمانی رخ می‌دهد که فرد موبایل خود را برای تعمیر در اختیار اشخاص غیرمطمئن قرار می‌دهد. در پرونده‌هایی شاهد بوده‌ایم تعمیرکاران غیرمجاز وارد حریم خصوصی مشتریان خود شده‌اند. قجاوند توصیه می‌کند: «برای پیشگیری از چنین وقایعی باید به جوانان آموزش داد مقابل هر دوربینی با هر وضعیتی قرار نگیرند، اگر هم فیلم یا عکس خصوصی از آنها تهیه شد باید سریع آنها را به جای امن‌تر منتقل و اطلاعات را از موبایل‌ها پاک کنند. ضمن این که شهروندان باید توجه داشته باشند وقتی تلفن همراه به تعمیر نیاز دارد تمام عکس‌ها و اطلاعات شخصی را پاک کنند تا توسط افراد سودجو مورد سوءاستفاده قرار نگیرد.»

دامنه این جرم فراتر از سرقت عکس‌ها و تصاویر است و در بعضی مواقع سودجویان در نقش‌های به ظاهر مورد وثوق ظاهر می‌شوند. علی‌اکبر، متهمی است که چندی قبل به جرم انتشار تصاویر خصوصی شهروندان توسط پلیس ورامین بازداشت شد. او می‌گوید: «من یک آتلیه دایر کردم و به عنوان عکاس و فیلمبردار به مجالس خصوصی مردم مثل عروسی، جشن تولدها و ... می‌رفتم و چون شرکت‌کنندگان در این مراسم به فیلمبردار اعتماد دارند می‌توانستم با خیال راحت تصویربرداری کنم. بعد با مونتاژ فیلم آن را به صاحب مجلس تحویل می‌دادم و ادعا می‌کردم تصاویر خام را پاک کرده‌ام، اما چندی بعد آن تصاویر را در سطح شهر منتشر می‌کردم.» یکی از شاکیان این متهم نیز ماجرا را این طور توضیح می‌دهد: «علی‌اکبر مغازه‌ای داشت که آن را به آتلیه تبدیل کرده بود. من هیچ تحقیقی درباره این مرد انجام ندادم و فقط به صرف این که او آتلیه داشت اعتماد و از وی دعوت کردم از جشن عروسی‌ام فیلمبرداری کند. موقع تحویل گرفتن فیلم چند بار به متهم تاکید کردم اصل تصاویر را از بین ببرد و او هم گفت تمام فایل‌ها را پاک کرده است، اما مدتی بعد از طریق یکی از آشنایان فهمیدم صحنه‌هایی از فیلم عروسی‌ام تکثیر شده است.»

چنین سوءاستفاده‌هایی اثرات مخرب و گاه غیرقابل جبران بر جای می‌گذارد به همین دلیل مسوولان توصیه می‌کنند پیش از به خدمت گرفتن فیلمبرداران درباره آنها تحقیقات لازم را انجام بدهند. سرهنگ قاسم‌آبادی ــ رئیس پلیس ورامین ــ می‌گوید: «مردم برای تصویربرداری از مجالس خصوصی‌شان حتما به آتلیه‌های رسمی و دارای مجوز قانونی مراجعه کنند چرا که اطمینان کردن به هر فردی می‌تواند تبعات بدی در پی داشته باشد.»

شیوه دیگر مجرمان برای سوءاستفاده از اطلاعات خصوصی شهروندان دسترسی به بایگانی شرکت‌های خصوصی است. به همین سبب پلیس توصیه می‌‌کند موسسات برای حفظ اطلاعات کارمندان خود تمام تدابیر ایمنی را به کار بگیرند. سردار محمدرضا علیپورــ رئیس پلیس امنیت عمومی تهران ــ اواخر سال گذشته از دستگیری 28 متهم خبر داد که اطلاعات مربوط به 33‌نفر را با سوءاستفاده از بی‌توجهی مدیران شرکت‌ها و مراکز به سرقت برده و در اینترنت قرار داده بودند. تبهکاران که دست به چنین اقداماتی می‌زنند زهری مهلک را در سه عرصه شخصی، خانوادگی و اجتماعی وارد می‌کنند. آنها با سوءاستفاده‌ها‌، تهدیدها و اخاذی‌ها طعمه‌شان را در برابر آسیبی بزرگ قرار می‌دهند و آنها را از نظر روحی و روانی دچار اختلال می‌کنند و تبعات این جرم ممکن است تا پایان عمر با بزه دیده، همراه باشد. از سویی امنیت روانی خانواده‌ها نیز به مخاطره می‌افتد و امنیت اخلاقی جامعه در اثر شیوع این جرم با تهدید مواجه می‌شود. حبیب ارشادی ــ روان‌شناس ــ می‌گوید: «امنیت یکی از ضروری‌ترین نیازهای هر انسانی است طوری که مزلو ــ روان‌شناس غربی ــ در هرم نیازها پس از احتیاجات فیزیولوژیکی مانند خوراک،‌ پوشاک و مسکن از امنیت نام برده است. از سوی دیگر اعتماد، یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های یک جامعه است. مجرمانی که حریم‌های خصوصی را می‌شکنند امنیت روانی افراد را از بین می‌برند و اعتماد را نابود می‌کنند. به گونه‌ای که فرد بزه دیده دیگر احساس آرامش نمی‌کند، اعتماد به نفس خود را از دست می‌دهد، نسبت به دیگران با تردید می‌نگرد و این امر در فعالیت‌های اجتماعی‌شان سایه می‌اندازد.» وی می‌افزاید: «قربانیان اصلی این جرم زنان و دختران هستند. فرهنگ ما نسبت به حریم خصوصی توجهی ویژه دارد و زمانی که دختری عکس خود را منتشر شده می‌بیند، حیثیت‌اش را از دست رفته می‌انگارد. این شخص ممکن است در خانواده نیز مورد تحقیر و توهین قرار بگیرد و طبیعی است زندگی‌اش از مدار اصلی خارج و لطمات روانی زیادی به او وارد می‌شود. حتی گاه ممکن است قربانی یا خانواده او درصدد انتقام‌جویی بربیایند. مدتی قبل خبری در صفحات حوادث چاپ شد که مربوط به یکی از شهرستان‌های کوچک بود. در آن پرونده مردی بعد از این که از انتشار عکس‌های یکی از اعضای خانواده‌اش مطلع شد دست به آدم‌کشی زد. بنابراین تبعات این جرم بسیار گسترده است و خود شهروندان بویژه دختران جوان باید با احتیاط مانع وقوع چنین بزه‌هایی شوند.»

ضرورت تاکید بر لزوم احتیاط دختران جوان زمانی بیشتر احساس می‌شود که با مرور پرونده‌های مرتبط با ورود به حریم‌های خصوصی در می‌یابیم در بسیاری از موارد این خود قربانیان هستند که با رفتارهای پرخطر زمینه را برای انجام جرم فراهم می‌کنند. شادی ــ یکی از دختران بزه دیده ــ می‌گوید: «در چت‌روم با پسری به اسم کاوه آشنا شدم. او بعد از چند جلسه گفتگو عکس‌هایم را خواست و چون خودش هم چند عکس برایم ارسال کرد من مخالفتی نکردم. بعد از مدتی خانواده‌ام از ارتباط اینترنتی من و کاوه باخبر شدند و من تحت فشار آنها به این دوستی پایان دادم. مدتی گذشت تا این که یکی از دوستانم گفت عکس من و اعضای خانواده‌ام را در یک سایت دیده است. اول باور نکردم ولی وقتی به آن سایت وارد شدم دیدم حرف دوستم صحیح است و کاوه همان عکس‌هایی را که از من گرفته بود منتشر کرده است.»

اخاذی، انتقام‌گیری، هتک حیثیت و تفریح غیراخلاقی از جمله انگیزه‌های رایجی است که این دسته از مجرمان دنبال می‌کنند. سرهنگ عباسعلی محمدیان، رئیس پلیس آگاهی تهران که شاهد پرونده‌های زیادی از این دست بوده است تاکید می‌کند: «دختران جوان هنگام آشنایی با مردان غریبه به هیچ‌وجه نباید عکس‌های خصوصی خود و خانواده‌شان را در اختیار آنها قرار بدهند و اگر عکسی یا فیلمی از آنها به سرقت رفت باید حتی پلیس را مطلع کنند تا از هرگونه سوءاستفاده به انگیزه اخاذی یا انتقام‌گیری جلوگیری شود.»

یکی از ابزارهای اصلی این‌گونه مجرمان اینترنت است. برخی از آنها اطلاعات مورد نظرشان را از طریق اینترنت به دست می‌آورند و گروهی از این امکان برای تکثیر فیلم‌ها و عکس‌ها استفاده می‌کنند. سرهنگ مهرداد امیدی ــ معاون مبارزه با جرایم رایانه‌ای پلیس آگاهی ناجا ــ آمار می‌دهد: «26 درصد جرایم رایانه‌ای مربوط به هتک حیثیت و نشر اکاذیب و 29 درصد نیز مربوط به موضوعاتی مثل اخاذی و تهدید است.»

یکی از راه‌هایی که تبهکاران برای به دست آوردن عکس‌های خصوصی مردم آزمایش می‌کنند دوستی‌های اینترنتی و پرسه زدن در چت روم‌ها است.

شیوه دیگر آنان ارسال ایمیل‌هایی با محتوای وسوسه‌ برانگیز است. ادعای این که شما برنده جایزه شده‌اید و فقط باید مشخصات و عکس‌هایتان را ارسال کنید تا جایزه را تحویل بگیرید یکی از این حقه‌ها است و متاسفانه علی‌رغم هشدارهای متعدد، هنوز برخی کاربران با دیدن چنین پیغام‌هایی تحریک می‌شوند و اطلاعات درخواستی را به فردی که هیچ شناختی از او ندارند و حتی نمی‌دانند در کدام کشور زندگی می‌کند ارائه می‌دهند و زمینه را برای سوءاستفاده‌های بعدی فراهم می‌کنند. در این بین برخی دختران تصور می‌کنند چون عکسی که می‌فرستند مشکلی ندارد قابلیت استفاده در موارد غیر اخلاقی را ندارد حال آن که در مواردی دیده شده مجرمان با استفاده از نرم‌افزارهایی مثل فتوشاپ این عکس‌ها را با تصاویر مستهجن مونتاژ میکنند و نقشه خود را پیش می‌برند. درخصوص سوءاستفاده از اطلاعات ذخیره شده در تلفن‌های همراه نیز شگردهای متفاوتی وجود دارد. علاوه بر سارقان و تعمیرکاران غیرمجاز، برخی مجرمان هستند که از دانش خود در جهت خلاف استفاده میکنند. آنها می‌توانند از طریق پیامک اطلاعات موجود در موبایل‌ها را به سرقت ببرند به همین خاطر است که شرکت ایمن ارتباطات توانست به شهروندان هشدار دهد و تاکید کرده است مراقب پیامک‌ها باشید.

جرایمی که امنیت اخلاقی شهروندان را تهدید می‌کند از منظر دیگری نیز قابل تامل است، این که مجرمان چه افرادی هستند و از چه ویژگی‌های شخصیتی برخوردارند. ارشادی می‌گوید: «مجرمانی که چنین اعمالی را انجام می‌دهند نمی‌توان در یک دسته و گروه جای داد. به عنوان مثال اگر در خصوص جرم‌‌های عادی بین بالا بودن سطح تحصیلات و ثروت با احتمال وقوع جرم رابطه معکوس وجود دارد درباره چنین جرایمی نمی‌توان این طور تقسیم‌بندی کرد. گروهی از این مجرمان که از ابزار رایج و معمولی استفاده می‌کنند ممکن است از تحصیلات بالایی برخوردار نباشند اما فردی که با شیوه‌های پیشرفته اطلاعات شخصی دیگران را سرقت و در اینترنت منتشر می‌کند قطعا دانش زیادی دارد و از نظر مالی نیز در سطحی هست که بتواند به تکنولوژی‌های روز دسترسی داشته باشد اما ‌آنچه مسلم است اگر هدف مجرمان از چنین کارهایی انتقام‌جویی باشد آنها از نظر روانی از مشکلاتی رنج می‌برند و مهم‌ترین اشکال نرسیدن آنها به بلوغ عاطفی است اما اگر با هدف اخاذی مرتکب چنین رفتاری شوند احتمالا از نظر مالی مشکلاتی دارند. البته گاه ممکن است گروهی با هدف ضربه زدن به سلامت اخلاقی جامعه این نوع اعمال را پیشه کنند که این موضوع بحثی جداگانه و مستقل است.»

این روان‌شناس ادامه می‌دهد: «به هر حال این بزه، جرمی است که به رده سنی نوجوانان و جوانان تعلق دارد و کمتر دیده می‌شود فردی در میانسالی مرتکب چنین خطاهایی شود به همین سبب نقش خانواده‌ها در این بین بسیار پررنگ است. اگر والدین کنترل و نظارت کافی و لازم را روی فرزندان خود داشته باشند، به‌ آنها اجازه حضور در هر جمع و مهمانی ندهند، مراقب نحوه استفاده آنها از کامپیوتر باشند و‌ آموزش بدهند تلفن همراه یا وسایلی مانند آن برای فخرفروشی نیست و ضرورتی ندارد عکس‌ها و فیلم‌های محرمانه را در آن ذخیره کنند جوانان هرگز نه مورد جرم قرار می‌گیرند و نه به سمت ارتکاب آن می‌روند.»

به هر حال سوءاستفاده از اطلاعات خصوصی اشخاص جرمی است که این روزها در جامعه رواج یافته و به گفته تمامی کارشناسان بهترین راه مقابله با ‌آن هوشیاری خود شهروندان است بنابراین به هر ایمیلی پاسخ ندهید، به چت روم‌ها اعتماد ‌نکنید و همین حالا هر عکس و فیلم خصوصی که در موبایل‌تان دارید پاک کنید.

علیرضا رحیمی‌نژاد