تابستان با خمیازه‌های کشدار

آیا شما نیز از آن دسته والدینی هستید که همراه با فرارسیدن فصل تابستان دلمشغولی بسیاری برای پر کردن اوقات فراغت فرزندتان دارید؟

آیا شما نیز به دنبال راهی هستید که علاوه بر جنبه آموزشی برای فرزندتان، جنبه تفریحی و سرگرم‌کننده نیز داشته باشد؟

نـگــران نـبــاشـیـد، چـرا کـه ایـن مـسـالـه در اکـثـر خانواده‌های متعهد و مسوول در قبال فرزندان وجود دارد و راهکارهای آن بسته به مطالعه و برنامه‌ریزی والدین و در نظر گرفتن علائق و خواسته‌های فرزندان در این زمینه در دسترس خواهد بود.

متاسفانه اکثر والدین بدون اطلاع از معنی و مفهوم اوقات فراغت و بدون توجه به علائق و سلیقه‌های فرزندشان، تنها به جنبه آموزشی این دوره اهمیت داده، او را وادار به شرکت در کلاس‌های آموزشی از جمله: دروس سـال تـحـصیلی بعد و یا کلاس‌های زبان مختلف نموده و با این کار نه تنها زمینه استراحت و آماده‌سازی ذهن او را برای یادگیری دوره تحصیلی بـعـدی فـراهم نمی‌آورند بلکه سبب می‌شوند که خـسـتگی فرزندشان از یادگیری دوچندان شده و دروس دوره بعدی را نیز به نحو احسنت به انجام نرساند. در صورتی که این دوره 3 ماهه تعطیلات با برنامه‌ریزی صحیح و منسجم می‌تواند زمانی برای استراحت فکر و افزایش پتانسیل یادگیری برای دوره تحصیلی بعد را فراهم آورد و ضریب یادگیری را نیز افزونی بخشد.

شاید ریشه این مشکل در این باشد که اکثر والدین از مفهوم اصلی اوقات فراغت واقف نیستند. در اینجا ابتدا به بررسی مفهوم اصلی اوقات فراغت و سپس راهکارها و چگونگی برنامه‌ریزی برای سپری کردن این دوران به بهترین نحو خواهیم پرداخت.

«دومازیه» ــ‌ جامعه‌شناس فرانسوی و مولف کتاب «به سوی تمدن فراغت» ــ‌ تقریبا تعریف جامعی برای اوقات فراغت بیان کرده است که در آن علاوه بر ویژگی‌های اوقات فراغت به کارکردها و نتایج آن نیز اشاره شده است:

فعالیت‌های اوقات فراغت (فوق برنامه)، مجموعه فعالیت‌هایی است که شخص پس از رهایی از تعهدات و تکالیف شغلی، خانوادگی و اجتماعی با میل و اشتیاق به آن می‌پردازد و غرضش استراحت، تفریح، توسعه دانش، به کمال رساندن شخصیت خویش، به ظهور رساندن استعدادها و خلاقیت‌ها و سرانجام مشارکت آزادانه در اجتماع است. دومازیه 3 کارکرد اصلی برای فراغت ذکر می‌کند:

رفع خستگی: فراغت به فرد فرصت می‌دهد که خستگی کارها و تکالیف را از تن بیرون کند.

تفریح و سرگرمی: به وسیله سرگرمی، فضاهای جدیدی گشوده می‌شود که در آنها فرد می‌تواند از رنج روزانه یک‌سری وظایف محدود و عادی و نیزکارهای تکراری و محیط یکنواخت فرار کند تا به رکود یا شکنندگی روانی دچار نشود.

رشد و تعالی شخصیت: فراغت، فرد را قادر می‌سازد تا از کارهای روزمره کلیشه‌ای که او را مجبور بـه پـذیـرش الـزامـات سازمان‌های اصلی اجتماعی می‌کنند رهایی یابد، به کشف و اختراع و ابتکار دست بزند و اندیشه، محیط و افراد مرتبط با خود را متحول کند.

فراغت در واقعی‌ترین مفهوم کلمه هر سه این کارکردهای اساسی را برآورده ساخته و نیاز انسان را که با هر یک از آنها مرتبط است، ارضاء می‌کند. بر همین اساس، از دیدگاه اکثر جامعه‌شناسان، اوقات فراغت صرفا وقتی نیست که فرد به کار مشغول نباشد، بلکه وقتی است که درآن فرد از الزامات عملی آزاد باشد و فعالیتی است که فرد، آزادانه انتخاب می‌کند و موجب رشد استعدادها و آرامش و خشنودی او می‌گردد.

در چارچوب کارکردهای کلی سه‌گانه‌ای که برای اوقات فراغت برشمردیم، کارکردهای جزئی متنوعی نیز قابل شناسایی‌اند که می‌توان هر کدام از آنها را سـرفـصـلی برای فعالیت‌های اوقات فراغت (فوق برنامه) قرار داد: از جمله:

کسب اعتماد به نفس: اصولا وجود علاقه در انجام کارها، سبب کسب موفقیت خواهد شد و این پیروزی و موفقیت، اعتماد به نفس فرد را بالا می‌برد.

شناخت مقتضیات زمان: چون فرد آزاد از انجام الزامات و وظایف کاری روزمره می‌شود و وقت آزاد بیشتری برای حضور در اجتماع و فعالیت‌های فوق برنامه دارد، از مقتضیات زمان و مسائل روزمره اطلاع خواهد یافت.

تفریح و گردش و سرگرمی
تحرک جسمی و حفظ ورزیدگی
رسیدن به آرامش
بهداشت روانی

تجدید قوا: فعالیت در قالب برنامه هر قدر هم لذت بخش باشد، باز خستگی‌هایی به دنبال خود دارد. بخشی از این خستگی، خستگی جسمانی است که مـعـمـولا بـا اسـتـراحـت (از جـمله خواب) برطرف می‌شود. بخش دیگری از این خستگی، خستگی روانی است که معمولا به دلیل مواجهه مستمر با یک محرک به وجود می‌آید.

کسب ضریب‌ بالای موفقیت در آموزش

مقید شدن و اجبار در فعالیت جسمی و روحی، باعث کاهش بازده (راندمان) کار می‌شود و شخص همیشه خویش را در حصار احساس می‌کند. اکثر قریب به اتفاق دانش‌آموزان و دانشجویان چنین حالتی را در زمان تحصیل دارند.

وجـود انواع و اقسام فعالیت‌های آموزشی در زمـیـنه‌های فرهنگی، هنری، تربیتی، فنی و ... در برنامه‌های اوقات فراغت باعث می‌شود که این اوقات در واقع نقش زمان حضور در کلاس‌های رسمی را ایفا کنند. با این تفاوت که شخص در این زمان با میل و رضایت خاطر و علاقه خویش در سر کلاس‌های آموزشی حضور می‌یابد.

به همین خاطر، چون این فعالیت‌ها و زمان استفاده از آنها مطابق سلیقه و ذوق او هستند باعث افزایش ضریب یادگیری حرفه و آموزش می‌شوند.

تمرین حیات اجتماعی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فعالیت‌های اوقات فراغت، انجام دادن برنامه‌های گروهی و دسته‌جمعی است که خود عاملی است برای زندگی اجتماعی و رشد اجتماعی و نیز در این فعالیت‌هاست که انسان با جمع آشنا می‌شود و دوستانی تازه پیدا می‌کند و از زنـدگـی فـردی و تـنـهـایـی خـویش رهایی می‌یابد. هـمان‌طور که می‌دانیم زمینه‌سازی رشد انسان، در شکل گرفتن به موقع بعد اجتماعی وی است.

ارتقای مهارت‌های شناختی

اوقات فراغت مناسب‌ترین فرصت‌ها برای توسعه مـهـارت‌هـای شـنـاخـتی از جمله مطالعه، پژوهش، پـرسـشـگری، سخنرانی و گفتگو و... و شکوفایی استعدادها هستند. زیرا هنگامی که فرد براساس علاقه و انگیزه شخصی (بدون داشتن اجبار و وظیفه رسمی) بخواهد در زمینه‌های متنوع فعالیت داشته باشد، مسلما تلاش او در چنین شرایط مطلوب و خوشایند ذهنی و روانی، از یک طرف در تامین بهداشت جسمی و روانی وی موثر خواهد بود و از طرف دیگر، موجب فراگیری‌های پایدار در او خواهد شد.

شکوفایی خلاقیت‌ها

انجام دادن کارها از روی علاقه و با انگیزه شخصی سبب تمرکز بیشتر در انجام آن کار و نهایتا منجر به بروز خلاقیت و ابتکار و نوآوری در انجام آن کار خواهد شد. حال که مفهوم واقعی اوقات فراغت و اثرات آن را دانستیم، به ذکر راهکارهای موثر و بهینه برای گذراندن آن می‌پردازیم.

تفریحات سالم

اختصاص دادن ساعاتی از روز هرچند اندک به تفریح، موجب کسب نیرو و انرژی لازم برای انجام کارهای علمی و عملی می‌شود. مقصود از تفریح تنها توجه به گردش و قدم زدن در پارک و مسافرت نیست. گرچه اینها هم اگر به صورت سالم و هدفدار برگزار بشوند، علاوه بر این که ساعاتی از وقت جوانان را پر مـی‌کنند، موجب تقویت روحیه و ایجاد نشاط و شادابی در او می‌شوند.

ورزش

ورزش جز آن که فعالیت بدنی و اجتماعی و گروهی است نوعی بازی به حساب می‌آید و برای مدتی انسان را از نگرانی‌ها و دلواپسی‌ها به دور نگه می‌دارد و فرد را متوجه نقاط مثبت خویش می‌کند. بازی‌ها را معمولا به 3 دسته تقسیم می‌کنند:

بازی‌هایی که به پرورش جسم کمک می‌کند و مهارت‌های جسمی و حرکتی را تقویت می‌کند مانند: دوچرخه‌سواری، والیبال، فوتبال و...

بازی‌هایی که قدرت تخیل را پرورش می‌دهد. مانند: ماکت‌سازی، طراحی، نقاشی و...

بازی‌هایی که قدرت تفکر را پرورش می‌دهد. مانند: شطرنج و انواع معماها و...

پرکردن اوقات فراغت فرزندان با بازی‌هایی که به جسم و پرورش جسم، تخیل و اندیشه ختم شود، بسیار مطلوب است.

مطالعه

مطالعه کتاب‌های سودمند، بهترین سرگرمی و تفریح به شمار می‌رود. اگر فرزندمان را مجاب کنیم که اوقات فراغت خویش را البته با میل و رغبت، با خواندن کتاب بگذراند، علاوه بر بهره‌برداری علمی و فرهنگی، از ضعف اعصاب و پریشانی در امان بوده و در زندگی از آرامش بیشتری برخوردار خواهد بود.

رهنمودهای عملی برای والدین

برنامه‌ریزی والدین برای این ایام باید با مشورت و نظرخود فرزندان صورت گیرد نه فقط با اعمال نظر والدین، زیرا در غیراین صورت مهم‌ترین مشخصه مفهوم اوقات فراغت ــ نبود الزام ــ‌ کمرنگ می‌شود و در نتیجه کارکردهای مطرح شده جایگاه خود را از دست می‌دهند. آنچه در این زمینه اهمیت دارد توجه دادن والدین به این امر است که آنها باید همواره نقش راهنما داشته، فرزندان را با توجه به علائقشان در جهت رشد و پرورش استعدادهایشان یاری کنند. از آنجا که بسیاری از خانواده‌ها توان استفاده از امکانات عرضه شده همچون کلاس‌ها و اردوهای مختلف تفریحی و آموزشی را ندارند، راهکارهای زیر می‌تواند بهره‌وری فرزندان آنان را از این ایام تا حدودی افزایش دهد:

امکان معاشرت فرزندانتان را با دوستان قابل اعتماد آنها فراهم سازید. برای اطمینان بیشتر توصیه می‌شود به نحوی با خانواده آنها ارتباطی هر چند اندک برقرار کنید.

کتاب‌های متناسب با علائق و سن آنان تهیه کنید.

امکان استفاده از کتابخانه را برای آنان فراهم نمایید.

وقت بیشتری را به فرزندان‌تان اختصاص دهید تا در نـتـیـجه ارتباط متقابل، شناخت متقابل شما از همدیگر توسعه یابد.

امکانات تهیه کارهای دستی ارزان قیمت را در منزل فراهم آورید و خود نیز راهنمایی آنان را عهده‌دار شوید و سخن آخر این‌که: اوقات فراغت به معنای بیکاری نیست. چون در اوقات بیکاری فرد کاری برای انجام دادن ندارد ولی در اوقات فراغت کارهای متعددی می‌تواند داشته باشد که تفاوت آن با اوقات دیگر که در آنها نیز به انجام کار و فعالیت مشغول است در هـدف ایـن کـارهـا و فـعـالیت‌هاست. هدف از فعالیت‌های اوقات فراغت کسب آرامش و لذت است.

منبع:family.com