جای خالی جوانان میانه رو

در واقع مقدم با استفاده از جوانان مخاطب میانسال و بیشتر پـدر و مـادرها را به سمت آثار خود می‌کشاند. جوانان محور بیشتر سـریـال‌هـای مـقـدم هـسـتـند که برای شبکه 3 سیما ساخته می‌شوند؛ شبکه‌ای که می‌خواهد مخاطب جوان را جذب کند و نشان دهد که نـام شـبکه جوان برازنده‌اش است، اما واقعیت این است که جوانان کمتر به سریال‌های مقدم علاقه نشان می‌دهند. دلیل این عدم رغبت را می‌توان در خط‌کشی ای دانست که مقدم در شخصیت‌پردازی آثار خـود انـجـام می‌دهد. جوانان در سریال‌های مقدم یا سفید هستند یا سـیـاه و در این میان کمتر شخصیت‌های خاکستری دیده می‌شوند. شخصیت‌هایی که میانه‌رو هستند یا در طول قصه به تدریج این راه را انـتـخـاب مـی‌کـنـنـد. در سـریال نرگس این خط‌کشی به وضوح دیده می‌شد. شخصیت‌های خوب در یک طرف و شخصیت‌های بد در طرف دیگر مرز قرار گرفته بودند. این دو گروه مدام در حال مبارزه بـودنـد و مبارزه آنها با یکدیگر، کشمکش داستان را شکل می‌داد و گـره‌افـکـنـی مـی‌کـرد. مـخـاطـب مـی‌دانـسـت که شخصیت‌هایی مانند نـرگـس در طـول داستان چه مسوولیت‌هایی را به عهده دارد و قرار اسـت چـگـونـه هـمـه چـیـز را سـر و سـامـان بـدهد و بدی‌های خواهر کوچک‌تر خود را با مهربانی پاسخ دهد و مانند سپر از بلایایی که بر سر خانواده می‌بارد دفاع کند. خانواده شوکت که در مقابل خانواده نـــرگـــس قـــرار داشـتـنــد هـمـگــی تـقــریـبــا بــد بــودنــد یــا گــرایــش‌هــای مـنـفـعـت‌طـلـبـانـه داشـتـنـد. ایـن مـرزبـنـدی سـیـاه و سـفـیـد بـاعث شد تا حدودی آدم‌های سریال که به نوعی نماینده اقشار جامعه بودند بدون واسـطــــه مــقــــابــــل بــیــنــنــــده قــــرار بــگــیــــرنـــد. هــمــیـــن شــفـــاف بـــودن شـخـصـیـت‌پـردازی بـدون تـوجـه بـه شـخصیت‌هایی که می‌توانند در میانه این شخصیت‌ها جایی داشته باشند جوانان را از سریال نرگس دلزده کرد. چون جوانی که در حال تجربه‌اندوزی است نمی‌خواهد پیشاپیش تکلیفش مشخص شود و بزرگ‌ترها مدام به او بگویند که اگـر از این راه بروی نتیجه‌اش این می‌شود. به همین دلیل است که کـارشـنـاسـان و جـامـعـه‌شـنـاسان به سازندگان برنامه‌ها و سریال‌های تـلـویـزیـونـی یـادآور می‌شوند که به شخصیت‌های خاکستری در اثر درامـاتـیـک خـود تـوجـه بـیـشتری نشان بدهند چون این شخصیت‌ها کـمـتـر مورد قضاوت‌های شتابزده قرار می‌گیرند، اما سیروس مقدم دوست دارد اثر داراماتیکش پرافت و خیز باشد و برای رسیدن به این هـدف شـخـصـیـت‌هـای خـود را مـانـنـد مـبـارزان بـه خـط مـقـدم جنگ می‌فرستد. در این جنگ دختران و پسران به یک میزان سهیم هستند، امـا مـقدم برای جذب مخاطب بیشتر از یک ترفند دیگر هم استفاده می‌کند. او موتور قصه را به شخصیت‌های زن می‌سپارد و آنها را به میدان می‌فرستد. مقدم می‌داند که قهرمانان زن بیشتر از قهرمانان مرد بـرای مـخـاطـب امـروزی جذابیت دارند. نرگس و خواهرش نسرین توانستند یک تنه به مبارزه با همه مردانی بروند که برای از هم پاشیدن زنـدگـی خـانوادگی آنها نقشه کشیده بودند. در آثار مقدم شخصیت مـنـفـی زن مـی تـوانـد دسـت بـه هـر کـاری کـه دلـش می خواهد بزند. مـی تـوانـد فـریـاد بـکـشـد، از خانه فرار کند و برای امرار معاش خود دست به کیف‌قاپی هم بزند. در زمانی که سریال نرگس پخش می‌شد نـسـریـن شـخـصـیـتـی تـازه بـرای مـخـاطب بود؛ شخصیتی پرانرژی که رسیدن به خواسته‌اش مهم‌ترین جریان زندگی بود و او می‌توانست با انرژی زیادی که برای رسیدن به این خواسته داشت همه را در مسیر نابودی قرار دهد. دخترانی که در جامعه چنین گرایشاتی داشتند در مقابل نسرین مقاومت نشان میدادند و در دل آرزو می‌کردند که ای کاش هیچ وقت سریال نرگس پخش نمی‌شد. این گونه دختران در خـانـواده مـدام مـورد پـرسـش قـرار مـی‌گـرفـتـنـد کـه کـجـا هـسـتـی، چه می‌کنی، چه خواهی کرد و هزاران سوال دیگر که همه را نرگس به خـانـواده‌هـا آمـوخـتـه بـود. بـه هـمـیـن دلـیـل دخـترانی که مانند نسرین زندگی می‌کردند بعد از نمایش سریال نرگس به فکر راه‌های جدید برای رسیدن به اهداف خود برآمدند چون سیروس مقدم در سریال نرگس به شکل واقعی البته با کمی اضافه کردن چاشنی اغراق مسیر آنها را شفاف‌سازی کرده بود.

اما با پایان سریال نرگس و ختم‌به‌خیر شدن ســرانـجــام شـخـصـیــت‌هــا نـســریـن‌هـا دوبـاره زنـدگـی دوبـاره را آغـاز کردند چون سریال نــرگــس در حــد یــک ســریــال مــانــد و هـیــچ جـامعه‌شناس، روان‌شناس و... آسیب‌هایی را که مقدم در سریال خود به آنها پرداخته بود بازخوانی نکرد تا راهی برای گریز جامعه از ایـن بـن‌بـسـت‌ها نشان دهد. البته هیچ مسوول کشوری که در رابطه با جوانان کار می‌کند هم این سریال را جدی نگرفت و آن را فـقــط بــه عـنــوان یـک اثـر تـلـویـزیـونـی دیـد و از کنارش گذشت. شاید به همین دلیل است کـه سـیروس مقدم بعد از گذشت چـنـد سـال از سـاخـت و پـخـش سـریـال نـرگـس دوبـاره به سراغ تیپی مانند نسرین رفته و او را در قــد و قــامــت «پــونــه» بــه ســریــال «رستگاران» آورده است.

باز هم بازی‌های سیاه و سفید سریال رستگاران ما‌نند بقیه سریال‌های مقدم با مرزبندی خوب‌ها و بدها آغاز شد و احتمالا ادامه خواهد یافت. شخصیت‌های این سریال مانند سریال نرگس هستند. شوکت در سریال نرگس تبدیل به شخصیتی به نام «شایسته» شده است. شایسته در سریال رستگاران همسرش را از دست داده است اما دختری دارد که به شدت به او وابسته است اما پسرش در مقابل او قد علم کرده و مانند پسر سریال نرگس رفته با دختری ازدواج کرده که شایسته او را دوست ندارد. به همین دلیل از پسرش دلخور است و با او رفتاری سرد دارد. نرگس خوب هم به رستگاران آمده است البته در این سریال در دو نقش بازی می‌کند. جلوه نرگس را هم می توان در شخصیت «خجسته» زن عبدالرضا دید و هم در شخصیت عروس شایسته. باز هم جوانان سیاه و سفید مقابل هم صف‌آرایی کرده‌اند اما مبارزه آنها در رستگاران برای رسیدن به عشق نیست بلکه برای رسیدن و دست یافتن به پول زیاد است. در رستگاران هم قهرمان اصلی یک زن است؛ خجسته جوان است و شهرستانی اما از همان لحظه‌ای که پایش به تهران می رسد مانند یک جنگجوی مبارز مقابل صفی از مردان می‌ایستد و قرار است در طول داستان از حیثیت خود و همسرش که متهم به کلاهبرداری است دفاع کند. او شیرزنی است که شاید به مرور تکیه کلام خیلی از خانواده‌ها شود ؛ خانواده‌هایی که از فرزندان خود می‌خواهند مانند خجسته باشند نه پونه که باعث سکته پدرش شده است و به کارهای خلاف روی خوش نشان می‌دهد. از همین ابتدای پخش سریال رستگاران مشخص است که قرار است شخصیت‌های مرد در سایه شخصیت‌های زن قرار بگیرند اما این گرایش مقدم معلوم نیست چه دلیلی می‌تواند داشته باشد. چند سالی است قهرمان بسیاری از سریال‌های تلویزیونی زن هستند اما این قهرمان‌سازی‌ها دیگر چندان جذابیت ندارد چون این روزها رفتارهای زنان به اندازه کافی بزرگنمایی شده است و شاید دیگر لازم نباشد شخصیت‌هایی مانند پونه بار دیگر به سریال‌ها راه پیدا کنند. اکنون همه می‌دانند که زنان کیف‌قاپ در مقابل مردان قمه به دست که کیف‌قاپی حرفه آنهاست، شمشیر خود را غلاف کرده‌اند و تلاش می‌کنند از راه‌های بهتری امرار معاش کنند و خود را چندان درگیر ماجراجویی‌های دزدی نمی کنند. شاید در روزهایی که زنان تلاش می‌کنند پایگاه اجتماعی خود را ارتقا بدهند و با رفتارهای سالم خود نشان دهند که در خانواده حرف اصلی را می‌زنند نشان دادن شخصیتی مانند پونه خلافکار که برادری خشن دارد که مدام می خواهد با زور او را به راه راست بیاورد درست نباشد. عاطفه نوری بازیگر نقش منفی سریال‌های نرگس و رستگاران چندین سال پیش با بازی در سریال «دوران سرکشی» ساخته تحسین برانگیز کمال تبریزی، دختری عصیانگر را به خوبی به نمایش گذاشت. در آن سریال به اندازه کافی هم از اطرافیان خود کتک خورد و آسیب دید. از پخش سریال دوران سرکشی سال‌ها می‌گذرد در این سال‌ها حتما دختران جوان که گرایشات خلافکارانه دارند و خانواده‌های آنان راه‌های جدیدتری را تجربه کرده‌اند و شاید در شرایط فعلی جامعه ما نمایش مجدد دخترانی که هم از طرف جامعه و هم از طرف خانواده آسیب می‌بینند و البته به هر دوی این گروه‌ها آسیب وارد می‌کنند، لازم نباشد و دردی را از جامعه درمان نکند. چون همان‌گونه که در بالا نوشتیم قرار نیست یک سریال تلویزیونی با محوریت جوانان فقط در حد یک سریال تلویزیونی بدون کارایی بماند.

عطا فرزانه