رخ‌نمایی اعتیاد ، پشت میله‌های فولادی

 3‌سال بعد در گپ و گفتی با جانشین وقت دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، پیچیدگی روش‌های قاچاق مواد و تاثیر اعتیاد زندانیان بر خانواده‌هایشان را  که ناچار بودند هزینه اعتیاد آنها را در خارج از زندان تامین کنند  بررسی کردیم، اما حقایقی که در این مصاحبه‌ها بازگو شد، هیچ کدام به اندازه بازدیدهای کوتاهم از زندان‌ها و گفته‌های زندانیان از طریقه مصرف مواد مخدر، شیوه‌های حمل و پنهان سازی‌اش و گستردگی شبکه قاچاق در زندان، برایم ملموس نبود.

زندانیان بهتر از هر جامعه‌شناس، پلیس و مددکاری از همه گیری اعتیاد و فراوانی مواد مخدر بخصوص کراک در آن شهر کوچک  که میله‌های فولادی آن را از اجتماع آدم‌های قانونمدار جدا کرده بود  تعریف کردند و پس از آن بازدیدها، سرانجام با نظر بسیاری از کارشناسان مواد مخدر هم‌رای شدم که به صفر رساندن ورود مواد مخدر به زندان، همانقدر ناممکن و بعید است که جلوگیری کامل از قاچاق آن به کشور و به همین دلیل توجه بر کاهش تقاضای مواد مخدر در زندان همانقدر حائز اهمیت است که به کار بستن تدابیری برای کاهش عرضه آن.

یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش غیر مقطعی تقاضای مواد مخدر در زندان، سبب یابی علل گرایش زندانیان به مصرف مواد مخدر است؛ چرا که گذشته از بزهکارانی که با اعتیاد به زندان می‌آیند، تعداد کثیری از زندانیان نیز پس از حضور در زندان، آلوده افیون می‌شوند.

با وجود اهمیت این مساله پژوهش‌هایی که در سال‌های اخیر به این مقوله پرداخته‌اند، بسیار اندک‌اند؛ آنقدر اندک که حاصل جستجویم در منابع تحقیقاتی، فقط یک پژوهش شد که حدود چند سال پیش از سوی سازمان زندان‌های استان کرمان انجام شده است اما هنوز هم در قحطی پژوهش، کارآمد است و بد نیست شما هم از نتایجش با خبر شوید.

براساس این پژوهش از هر 10 زندانی در این استان 8 نفر با مواد مخدر آشنایی کامل دارند که احتمالا با گذشت این چند سال شمار آنها به 10 از 10 رسیده است. زندانیانی که به جرم حمل و قاچاق مواد مخدر در این زندان نگهداری می‌شوند، معمولا بزهکاران جوان و کم سواد از اقشار کم درآمد هستند و واضح است که نیروی جوانی، ناآگاهی از مهارت‌های زندگی و بی‌تابی‌شان در تحمل محدودیت‌های محیط زندان، زمینه را برای گرایش آنان به اعتیاد مهیا می‌کند، اما مسن‌ترها نیز از نظر وابستگی به مواد شرایطی ناخوشایند دارند که دلیل آن، استفاده از چند ساعت نشئگی برای رهایی از فکر کردن به مشکلات زندگی بخصوص وضع بد خانواده‌هایشان در خارج از زندان است.

از سوی دیگر،چند برابر شدن قیمت مواد و سود سرشار حاصل از خرید و فروشش در زندان، زندانیان متاهل را وادار کرده است برای تامین مخارج خانواده‌هایشان ‌ که بدون حامی رها شده‌اند ‌ وارد چرخه قاچاق شوند و دیگران را آلوده کنند.

محکومیت‌های بیش از 5 سال و حبس ابد در کنار ناهنجاری روحی و روانی زندانیان نیز در ناامیدی آنها از آینده و در پی آن استعمال مواد مخدر تاثیر دارد، اما شاید مهم‌ترین عاملی که در اعتیاد زندانیان تازه‌وارد نقش دارد، نبود برنامه ریزی برای اوقات فراغت زندانیان و محیط آلوده و آکنده از معتادان آن است. گرچه امروز دیگر کسی به جرم اعتیاد به زندان نمی‌رود، اما معتادان بزهکاری که به دلیل ارتکاب دیگر جرایم به زندان فرستاده می‌شوند فراوانند.

این گروه از زندانیان که در محیط زندان قادر به ترک نیستند، تلاش می‌کنند به هر طریق، به مصرف مواد مخدر ادامه دهند و قبح استعمالش را برای دیگران نیز از بین ببرند، ضمن آن که شریک‌شدن ناخواسته زندانیان در فعالیت‌های یکدیگر به واسطه زندگی گروهی در زندان نیز به همه‌گیر شدن اعتیاد در آن دامن می‌زند.

همه این اطلاعات را بگذارید کنار این حقیقت که بیشتر زندانیان در این پژوهش اعلام کردند؛ میزان مواد مخدر مصرفی آنها، به رغم قیمت بالای مواد، نسبت به خارج از زندان بیشتر شده است که ثابت می‌کند آنان پس از خروج از زندان، بیش از گذشته به جامعه آسیب می‌زنند و حالا که در آغاز هفته مبارزه با مواد مخدر قرار داریم، بد نیست متولیان امر مبارزه با اعتیاد، به آسان‌گیری و چشم‌پوشی از وضعیت اعتیاد در زندان‌ها  که وجود تنها یک پژوهش در این زمینه، آن را ثابت می‌کند  پایان دهند و با افزایش دامنه اطلاع‌رسانی به زندانیان و خانواده‌هایشان در زمینه اعتیاد، برنامه‌ریزی دقیق برای اوقات فراغت زندانیان و تامل بیشتر بر یافتن مجازات‌هایی بجز حبس‌های طولانی در زندان، گسترش روزافزون اعتیاد را متوقف کنند.

مریم یوشی‌زاده