همزه نامعلوم‌الحال

اگر گفتید که به آن شخصی که امری را عهده‌دارد می‌شود و پاسخگوی کار خود خواهد بود چه می‌گویند؟ به‌نظر می‌رسد که ملت هم مثل شما پاسخ را می‌دانند و می‌توانند بگویند، اما دقیقا نمی‌دانند که چطور باید بنویسندش!

در جستجوی اینترنتی با یک موتور جستجو مشخص می‌شود که به‌طور حدودی، «مسوول» یک میلیون و 420 هزار «مسئول» و «مسؤول» جمعا 469 هزار، مسیول 268 هزار  و «مسول» 10 هزار و 600   بار توسط ما ایرانیان در فضای اینترنت نوشته شده است. (از آنجا که ریشه این واژه عربی است، برای آن‌که با کاربرد عرب‌زبان‌ها اشتباه نشود، هنگام جستجو در کنار این واژه و واژگان بعدی یک حرف «پ» هم گذاشتم).
این موارد را هم ببینید:

«ارایه» 234 هزار «ارائه» 739 هزار
«رییس» 400 هزار «رئیس» 506 هزار
«تأیید» و «تایید» 7 میلیون و  540 هزار ، «تأئید» و «تائید» یک میلیون و  670 هزار.

اما نکته جالب در باره همزه این است که برخی انگار با این حرف پدرکشتگی دارند و آن را نماد به‌تاراج رفتن فرهنگ و زبان ایرانی می‌دانند و از این رو به‌جای آن‌که بنویسند «چهرهِ من»، می‌نویسند «چهره‌ی من» یا به‌جای «خانهِ تو» می‌نویسند «خانه‌ی تو»، یعنی این‌که ما خیلی مخالف رسم‌الخط عربی هستیم! البته وزارت آموزش و پرورش هم دست را باز گذاشته و هر دو روش را در کتاب‌های دبستان گنجانیده است.

اما نکته اینجاست که آن چیزی که روی موصوف یا مضاف‌الیه، برای انتساب به صفت و مضاف قرار می‌دهند، اسمش و ماهیتش اصلا همزه نیست و در حقیقت «ی کوچک» است که در خط میخی پارسی باستان و اوستایی و پهلوی هم سابقه دارد و فقط برای کوچکی و زیبایی به‌این شکل روی «ه» قرار می‌گیرد و شما اگر توانستید، در خط عربی حتی یک مورد پیدا کنید که همزه روی «ه» آخر نشسته باشد!

نکته جالب‌تر این‌که در متون همین دوستانی که با «هِ» مخالفند، بسیار به‌چشم می‌خورد که: «ارائه‌ی»، «هیات رئیسه‌ی»، «تأئیدیه‌ی» و...

باز صد رحمت به روزنامه خودمان که به‌دلایل فنی، بساط «هِ» و «ه‌ی» را کلا جمع کرده است!

امیرشهاب شاهمیری