لذت تخریب اموال عمومی

در سکوت و چشم‌های خیره بقیه مسافران، بر وحشت فضا اضافه می‌کرد. در بیرون مترو خیابان‌های اطراف ورزشگاه آزادی از وجود تماشاگران خشمگین بند آمده بود، خرده شیشه‌ها زیرلاستیک خودروها و صدای کوبش سنگ و چوب بر در و دیوار، آرامش‌ بخشی از شهر را مختل کرده بود.

این اول بار نیست که شیشه های ورزشگاه، اتوبوس‌ها و باجه‌های بلیت‌فروشی خرد‌می‌شود، اول بار نیست که صندلی‌ها می‌شکند و عبور و مرور مختل می‌شود. اول بار نیست که صدای عربده تماشاگرهای خشمگین با الفاظ رکیک عجین می‌شود، جامعه‌شناسان این رفتارها را به «وندالیسم» تعبیر می‌کنند، هر چند مشابه این رفتارها حتی در پیشرفته‌ترین و قانونمندترین کشورها هم دیده می‌شود، اما خلا‡های آموزشی، تبلیغی و کنترل اجتماعی در کشور ما باعث شده که در پایان هر شکست ورزشی از بروز چنین رفتارهایی وحشت داشته باشیم. اگر این رفتارهای تهاجمی را به تناسب جمعیت جوان و پرهیجان جامعه طبیعی بدانیم، حد و مرز این رفتارها تا کجاست و آیا سکوت و نظاره نیروی کنترل اجتماعی می‌تواند بتدریج به محو این رفتارها کمک کند یا برخوردهای قهری و جدی‌تری مورد نیاز است؟

با وجود تلاش کارشناسان اجتماعی، یافتن راه‌حلی برای پیشگیری از رفتارهای وندالیستی به نتیجه نرسیده و بیشتر به علت بروز آن اشاره می‌شود، شاید مهم‌ترین علل بروز این‌گونه واکنش‌ها‌ به نتیجه ساده یک مسابقه فوتبال، تلاش برای جلب توجه سایرین باشد. بیشترین گروه سنی که معمولا در جامعه به تخریب اموال عمومی می‌پردازند، پسران 10 تا 25 سال هستند. ناکامی‌ها رفتاری ناشی از سرخوردگی‌های اجتماعی و حس این که فرد یا افرادی «حق مرا خورده‌اند» از جمله علت‌های بروز رفتار تخریبی است. گفته می‌شود این افراد به دلیل نداشتن شخصیت مستقل، بیشتر تحت‌تاثیر جمع قرار می‌گیرند و در صورت بروز یک رفتار خرابکارانه از طرف یک نفر، این افراد بسرعت از او تبعیت می‌کنند.

از طرفی در کشور ما نشان دادن رفتار وندالیستی، شکستن صندلی‌های ورزشگاه، دهن‌کجی به پلیس و نیروهای نظم‌دهنده، خرد کردن شیشه‌ها و از همه مهم‌تر به کار بردن فحش و ناسزا نزد بسیاری از تماشاگران نوعی شأن گروهی تلقی می‌شود که در پایان هر مسابقه حتی در صورت پیروزی تیم موردنظر تکرار می‌شود. این همان نقطه تفاوت رفتارهای وندالیستی در کشور ما با سایرین است که به نظر می‌رسد بی‌تفاوتی نسبت به این رفتارها، بر حد و دامنه آن افزوده است. بر این اساس کارشناسان پیشنهاد می‌کنند در کنار استفاده از نیروهای رسمی کنترل اجتماعی مانند پلیس باید از ابزارهای آموزشی بویژه از سنین پایین در مهار چنین رفتارهایی استفاده کرد؛ آنچه در آموزش و نیز تبلیغات، خلا‡ آن در کشور ما احساس می‌شود.

کتایون مصری