خط بطلان بر فقر و محرومیت‌

بسیاری از مراکز آموزش عالی کشور را پشت‌سر بگذارد و مدارج توسعه و ترقی را با سرعتی مضاعف طی کند. این مهم با همت و مساعی مدیران این مجموعه و پشتیبانی مسوولان تحقق یافت به طوری که دانشگاه سیستان و بلوچستان در سال 1384 براساس 26 شاخص تعیین شده از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از دانشگاه در حال توسعه به دانشگاه توسعه یافته ارتقا یافت و از نظر تشکیلاتی جزو دانشگاه‌های ردیف الف کشور قرار گرفت.

در حال حاضر دانشگاه سیستان و بلوچستان به عنوان یک قطب مهم علمی و پژوهشی در منطقه جنوب شرق کشور گام‌های موثری را در تامین نیروی انسانی متخصص در منطقه برداشته است، البته این دانشگاه به دلیل برخورداری از امکانات و استادان مجرب تنها به جایگاه آموزشی خود در استان بسنده نکرده و تلاش کرده است تا با توجه به پتانسیل‌ها و نیازهای منطقه همواره خدماتی ارزشمند را در جهت توسعه استان ارائه کند و به این ترتیب نقش موثری در رفع مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا نماید و اگر به این جمله که هیچ نهادی به اندازه دانشگاه در شکل‌دهی امور جامعه نقش پایه‌ای ندارد اعتقاد داشته باشیم نمود واقعی آن را می‌توانیم در استان سیستان و بلوچستان شاهد باشیم.

اولین تور رسانه‌ای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هم با همین هدف و برای درک بهتر نقش دانشگاه در جامعه و در عین حال بازدید اصحاب رسانه از دانشگاه‌های کشور به این استان انجام شد.

در خلال این بازدید در گفتگو با دکتر احمد اکبری، ریاست دانشگاه سیستان و بلوچستان در جریان چگونگی شکل‌گیری، رشد و در نهایت بالندگی این دانشگاه از طرفی و اهداف و چشم‌اندازهای پیش‌روی آن از طرف دیگر قرار گرفتیم.

آقای دکتر اگرچه مزیت‌های دانشگاه شما نسبت به بسیاری از دانشگاه‌های دیگر کشور در نگاه نخست کاملا مشهود است، اما مطمئنا از ابتدا به این وضعیت نبوده است.

بله همین طور است. دانشگاه سیستان و بلوچستان با 35 سال سابقه، ابتدا کار خود را با 2 دانشکده و دانشجویان انگشت‌شمار آغاز کرده و تا قبل از انقلاب هم تعداد دانشجویان این دانشگاه کمتر از 1000 نفر بود، اما هم‌اکنون یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های کشور و در واقع پس از دانشگاه تهران دومین دانشگاه کشور از لحاظ جمعیت دانشجویی است و به عنوان دانشگاه مادر و جامع منطقه جنوب شرق مشغول فعالیت است. این دانشگاه تا سال 84 در جرگه دانشگاه‌های در حال توسعه بود، ولی اکنون جزو بزرگ‌ترین دانشگاه‌های کشور به شمار می‌آید و حتی در خیلی از زمینه‌ها الگوهایی برای دیگر دانشگاه‌ها ارائه کرده که مورد تایید وزارت علوم و سازمان برنامه و بودجه قرار گرفته است.

در حال حاضر دانشگاه سیستان و بلوچستان با 17 دانشکده، 8 پژوهشکده و حدود 21 هزار دانشجو ــ که در 280 رشته و گرایش در مقاطع روزانه و شبانه تحصیل می‌کنند ــ مشغول فعالیت است. همچنین سرعت پیشرفت ما آنقدر زیاد است که تنها طی یک ماه گذشته نزدیک به 10 رشته جدید گرفتیم که 4 تا از آنها در دانشکده بین‌المللی سیستان و بلوچستان در چابهار تاسیس شدند.

البته تمامی رشته‌های دانشگاه چابهار به زبان انگلیسی تدریس می‌شوند و در این دانشگاه ما به 2 صورت آزمون سراسری یا به صورت اختصاصی (مصاحبه و امتحان داخلی) دانشجو جذب می‌کنیم.

دوره‌های کارشناسی ارشد، 110 رشته و گرایش و دوره‌های دکتری 22 رشته گرایش که از اینها دوره دکتری زبان‌شناسی با دانشگاه اوپسالا (Upsala) سوئد در حال تاسیس است و 2 رشته دیگر با دانشگاه پیشاور و دانشگاه government College لاهور پاکستان کار خود را آغاز کرده‌‌اند.

پس ارتباطات و همکاری‌های بین‌المللی هم مدنظر شما بوده است؟

بله، خوشبختانه بعد بین‌المللی این دانشگاه طی سه چهار سال اخیر خیلی پررنگ شده است به طوری که علاوه بر تاسیس رشته دکتری زبان‌شناسی، با دانشگاه اوپسالای سوئد ارتباط تنگاتنگی داریم و کرسی زبان فارسی را به عنوان تنها دانشگاه کشور در آن دانشگاه تاسیس کرده‌ایم. دانشگاه اوپسالا با سابقه 700 ساله‌اش 10 جایزه نوبل در افتخاراتش دارد. کنفرانس بین‌المللی زبان‌شناسی را دانشگاه ما با اوپسالا 4 ماه پیش از آبان‌ماه برگزار کرد. در ضمن ما مجله ای را در حوزه زبان‌شناسی به صورت مشترک با اوپسالا منتشر می‌کنیم که البته افراد مهمی همچون پروفسور نوآم چامسکی از اعضای هیات‌تحریریه آن هستند.

در کنار مجله سیستم‌های فازی که به زبان انگلیسی منتشر می‌شود، منحصر به فرد در کشور و سومین در دنیاست که رتبه ISI دارد.

به طور کلی توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی و بین‌دانشگاهی در سطوح مختلف بویژه تحصیلات تکمیلی و ایجاد پتانسیل لازم درخصوص جذب دانشجویان خارجی افقی است که در برنامه چهارم توسعه کشور به منظور ارتقای بعد آموزشی و پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پیش‌بینی شده است. از این رو، دانشگاه ما به عنوان دانشگاه مادر در منطقه و به عنوان نقطه محوری تماس با دانشگاه‌های کشورهای مجاور و بخصوص شبه‌قاره هند با گسترش ارتباطات علمی با ملل مختلف سعی می‌کند تا رسالت خود را درخصوص دستیابی به این مهم به انجام برساند.

به این ترتیب، ما همکاری‌های بین‌المللی علمی را با کشورهای مجاور در اولویت خود قرار داده‌ایم، ضمن این‌که با کشورهای دیگری که با هم بخش‌های مختلف مشترک داریم، همچون کانادا، آلمان، ژاپن، مالزی، استرالیا و  ... همکاری‌های بین‌المللی داریم.

آقای دکتر با توجه به این‌که دانشگاه شما، دانشگاه سیستان و بلوچستان است، آیا تمام دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی استان زیر نظر شما هستند؟ و آیا شما متولی اصلی آموزش در این استان هستید؟

دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه جوانی است اما با همین عمر کوتاهش چندین دانشگاه را به جامعه اسلامی خودمان تقدیم کرده است. دانشگاه زابل تا سال 1377 یکی از دانشکده‌های این دانشگاه به نام دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی بود که جدا شد و عمده فعالیت‌هایش در بخش کشاورزی است. دانشکده دریانوردی و علوم دریایی دانشگاه سیستان و بلوچستان که سال 1354 به عنوان یک دانشکده تخصصی دریایی مطرح شده بود، سال 1381 به مرکز آموزش عالی تغییر نام داد و بعدا به عنوان مرکز آموزش دریانوردی و علوم دریایی چابهار و 3 سال بعد هم به دانشگاهی مستقل تبدیل شد که این دانشگاه هم به عنوان دومین فرزند دانشگاه سیستان و بلوچستان از آن جدا شد. به دنبال آن، مرکز آموزش عالی ایرانشهر هم 4 ماه پیش جدا و به مجتمع آموزش عالی ایرانشهر تبدیل شد و بحمدالله مجوز اصولی برای تبدیل شدن به دانشگاه هم دریافت کردیم. بنابراین از برکات دانشگاه سیستان و بلوچستان به عنوان دانشگاه مادر تحویل دانشگاه ایرانشهر، دانشگاه تخصصی دریانوردی و علوم دریایی چابهار و دانشگاه زابل را می‌توان برشمرد. البته به دنبال آن، فرزندان جدیدی متولد شدند. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی سراوان 3 سالی است که به دانشکده تبدیل شده و رشته‌های متنوع در حوزه کشاورزی در آن تدریس می‌شود و همین طور دانشکده صنعتی و معدنی خاش را مجوز گرفته‌ایم و کارهای آن شروع شده است. بنابراین هدف اصلی و رسالت دانشگاه سیستان و بلوچستان این است که استان را به یک استان دانشگاهی مبدل کند و همین قضیه باعث شده تا با افتخار اعلام کنیم که در استان سیستان و بلوچستان حدود 80 هزار دانشجو مشغول به تحصیل هستند که از این تعداد، حدود 21 هزار نفر در خود دانشگاه مادر حضور دارند، ضمن این که ما یک مجتمع آموزشی دخترانه و پسرانه از مقطع مهدکودک تا پیش‌دانشگاهی داریم که این مجتمع حدود 3000 دانش‌آموز را در خود جای داده است. به این ترتیب می‌بینیم که نقش دانشگاه در بعد خدمت‌رسانی به این منطقه، واقعا بی‌نظیر بوده است.

در طول عمر این دانشگاه همواره تلاش کرده‌ایم تا نیروی متخصص به جامعه تقدیم کنیم و در حالی که تا همین 4 سال پیش، وقتی یک کارشناس IT یا رایانه می‌خواستیم، به تمام کشور متوسل می‌شدیم؛ ولی قادر نبودیم که حتی این نیرو را جذب کنیم و در صورتی که جذب  می‌کردیم هم پس از مدت کوتاهی می‌رفت. امروز که با شما صحبت می‌کنم در رشته‌های مهندسی فناوری اطلاعات، کامپیوتر گرایش سخت‌افزار و نرم‌افزار، علوم کامپیوتر، مدیریت IT و تمام مواردی که مربوط به بخش کامپیوتر، برق و مخابرات مورد نظر هستند در دانشگاه تربیت و بنابراین نیازهای منطقه تامین می‌شود و حتی از اینجا به مناطق دیگر کشور هم می‌روند.

البته به اعتقاد بیشتر افرادی که برای اولین بار وارد این دانشگاه می‌شوند، جذابیت‌های اینجا آنقدر زیاد است که از اقصی‌نقاط کشور می‌توانید دانشجو جذب کنید؟

یکی از ویژگی‌های خاص دانشگاه ما این است که همان طور که مستحضرید به دلیل نگرش و تصوری که نسبت به منطقه وجود دارد، معمولا داوطلبان دانشگاه سیستان و بلوچستان را جزو ردیف‌های آخری خودشان انتخاب می‌کنند، بنابراین عمدتا ما دانشجویان ضعیف‌تر را پذیرش می‌کنیم؛ ولی وقتی فارغ‌التحصیل می‌شوند، در دوران تحصیلات تکمیلی بهترین رتبه‌ها را کسب می‌کنند، تنها سال گذشته 1100 نفر از دانشجویان ما جذب رشته‌های مختلف کارشناسی ارشد بهترین دانشگاه‌های کشور شدند. اگرچه ما دانشجویان ضعیف کشور را پذیرا هستیم؛ ولی وقتی فارغ‌التحصیل می‌شوند،‌ در آزمون‌ها شرکت می‌کنند یا وارد بازار صنعتی می‌شوند، حرف‌های زیادی برای گفتن دارند؛ چراکه در دانشگاه ما کیفیت یکی از اولویت‌های اصلی است.

آیا همین نگرش ویژه شما به کیفیت توانسته نگرش منفی دانشجویان را نسبت به حضور در این دانشگاه مرتفع کند؟

کسانی که برای اولین بار به این منطقه می‌آیند، نگران هستند؛ اما وقتی شرایط را می‌بینند، به هیچ عنوان حاضر نیستند به دانشگاه‌های دیگر بروند. این در حالی است که ناملایمات طبیعت در این منطقه کم نیست؛ اما تلاش و کوشش افراد آن باعث شد تا این نقیصه‌ها پوشش داده شوند.

در حال حاضر زیباترین دانشگاه کشور، دانشگاه سیستان و بلوچستان است و به عنوان مثال بیش از 500 هزار مترمربع دانشگاه تنها به فضای سبزی مملو از رزهای رنگارنگ اختصاص یافته و برای هر دانشجو به طور میانگین 35 مترمربع فضای سبز در نظر گرفته شده است.

توجه ویژه‌ای که این دانشگاه به دانشجویان می‌کند، بسیار حائز اهمیت است. ظرف 3 سال گذشته ما 2000 ظرفیت جدید دانشجویی به خوابگاه اضافه شده که این مورد منحصر به فرد در دانشگاه‌های کشور است که از این میان 1000 نفر به صورت خوابگاه خودگردان هستند. یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های دانشگاه علی‌رغم مشکلات منطقه باعث ساخت خوابگاه خودگردان است که این دانشگاه به عنوان الگو در کشور مطرح شده است.

تاکنون ما برای تمام دانشجویان علی‌رغم جمعیت زیاد، خوابگاه تامین کرده‌ایم.

برای این که اهمیت دانشجو را در نگاه دانشجو بیشتر لمس کنیم، به موارد متعددی می‌توان اشاره کرد. به عنوان مثال ظرف یک سال بالغ بر 1500 یخچال برای دانشجویان خود خریداری کرده‌ایم. این در شرایطی است که طی 25 سال کل یخچال‌های خوابگاه‌ها حدود 93 یخچال بوده است. تمامی اتاق‌ها را مفروش کرده‌ایم. الان هم نمی‌گوییم که شرایط مطلوب است و هنوز هم کسری زیاد داریم و در حالی که وضعیت ما در کشور مناسب است، اما با استانداردهای جهانی هنوز فاصله داریم. و اگرچه به همه دانشجویان اسکان داده‌ایم، اما بالاتر از حد استاندارد بوده است مثلا اگر در یک اتاق می‌بایست 3 دانشجو باشد، به 4 دانشجو جا داده‌ایم. در این دانشگاه بالغ بر 40 خوابگاه دانشجویی وجود دارد که البته علی‌رغم نو بودن اکثر آنها، تعدادی هم باید تخریب یا بازسازی شوند. در دانشگاه بیش از 55 غرفه برای خدمت‌رسانی به دانشجویان ایجاد کرده‌ایم.

اما بعد از این همه محاسن و مزیت‌هایی که در این دانشگاه برای دانشجویان ایجاد شده، بهتر است قدری هم از مشکلات و کمبودها بگویید.

یکی از اشکالاتی که ما همواره طی چندین سال گذشته با آن روبه‌رو بوده‌ایم، بحث تعمیرات و نگهداری است. اگرچه اولویت را به این مورد داده‌ایم، اما باید به آن توجه بیشتری کنیم. ساختمانی که ما می‌سازیم،‌باید به آن بودجه مکفی اختصاص یابد تا از همه ابعاد همیشه سرپا باشد. زمانی که پس از 9 سال اولین بار آن ‌را حدود 3 سال پیش تجربه کردیم، مشکلات ساختمان‌های ما خود را نشان داد. بنابراین در بحث تعمیرات و تاسیسات بشدت دچار مشکل هستیم و نیاز به تقویت داریم. بخصوص این که قبلا آب شور بوده اما الان آبی که از چاه می‌گیریم، شور نیست. ما باید تاسیساتمان را عوض کنیم و هر چند وزارت علوم در این خصوص برنامه‌ریزی کرده، اما بودجه فعلی یک پنجم نیاز ماست.

متاسفانه در شرایط فعلی که آب با سیستم‌های مختلف از زابل به زاهدان می‌رسد، به دلیل مشکلات تاسیسات مقدار زیادی هدررفت داریم.

وزارت علوم تا به حال به ما کمک کرده، اما کافی نیست. البته جا دارد از مسوولان وزارت علوم تشکر کنیم که برای اولین بار پذیرفته‌اند که آنها را در 3 فاز در جریان مشکلاتمان قرار دهیم. برای فاز اول برای ما تامین اعتبار کرده‌اند، اما مشکل اینجاست که مقدار مشخص بودجه تا آخر سال اختصاص نمی‌یابد.

در مجموع توجه ویژه دولت و وزارت علوم باعث شده تاکنون تحولاتی را ایجاد کنیم و البته در ادامه برای پیشبرد اهداف به حمایت‌های بیشتری نیاز داریم.

اما شما در زمینه تامین تجهیزات آزمایشگاهی هم به لحاظ قانونی و هم به لحاظ اعتبار مشکل دارید، که به اعتقاد من و اکثر همکارانم که از مجموعه شما بازدید کرده‌ایم، کمبود امکانات اینچنینی در فضای آزمایشگاه های شما بخوبی مشهود است.

دانشگاه سیستان و بلوچستان در یک فاصله 27 ساله، 6 یا 7 دانشکده داشته اما 6 سال گذشته این تعداد به 8 دانشکده افزایش یافته و اینها طبیعتا تجهیزات می‌خواهند که متاسفانه در بخش تجهیزات علی‌رغم توانمندی‌هایی که در بخش‌های مختلف داریم، با مشکلات عمده‌ای روبه‌رو هستیم بخصوص این که رسالت اصلی دانشگاه را تحصیلات تکمیلی می‌دانیم و برای تربیت دانشجویان در دوره‌های دکتری و کارشناسی ارشد و اجرای پایان‌نامه‌ها لازم است تجهیزاتمان به روز باشد و به صورت قابل توجهی ارتقا یابد.

در سفری که معاونت پژوهشی چند روز گذشته به اینجا داشتند، قول کمک دادند؛ اما امیدواریم دکتر واعظ‌زاده که در این زمینه بودجه‌های قابل توجهی را در اختیار دارند، به این منطقه هم توجه ویژه‌ای داشته باشند و به این ترتیب و با کمک‌های معاونت علمی ریاست جمهوری بتوانیم مشکلات تجهیزاتی و پژوهشی خود را مرتفع کنیم.

آقای دکتر شما و مسوولان دانشگاه سیستان و بلوچستان چقدر سعی کرده‌اید تا برای پیشبرد سند چشم‌انداز در جهت اهداف وزارت علوم قدم بردارید؟

مرجعیت علمی ایران افقی است که در چشم‌انداز 20 ساله کشور ترسیم شده است، از این رو دانشگاه ما به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه در جنوب شرق کشور رسیدن به این مهم را سرلوحه برنامه‌ریزی‌ها و فعالیت‌های خود قرار داده است.

آن‌طور که مدیر سایت کامپیوتری شما می‌گفت، یکی از امکانات جالب توجه در دانشگاه شما استفاده مجازی استادان معتبر برا‌ی آموزش دانشجویان است. ایجاد چنین امکانی دقیقا برای رسیدن به چه اهدافی در نظر گرفته شده است؟

از مزیت‌های این دانشگاه در مقام مقایسه با دیگر مراکز آموزشی کشور، وجود زیرساختارهای فناوری اطلاعات پیشرفته و وسیع همانند برخورداری از بیش از 22 کیلومتر فیبرنوری، بیش از 4000 نود در جاهای مختلف دانشگاه، سیستم‌های wireless، پهنای باند پرسرعت، پتانسیل 5000 سیستم IP تلفن، سیستم اینترانت، سیستم paperless و تمام رایانه‌های اداری و مالی در این میان، آموزش‌های الکترونیکی با تاسیس دانشکده آموزش‌های الکترونیکی، این دانشگاه را در شرایط بسیار مطلوبی در این زمینه قرار داده است.

فناوری ویدئو کنفرانسینگ امکان ارتباط همزمان تصویری و صوتی افراد را در یک یا چند مکان مختلف جغرافیایی فراهم می‌کند. کاربر این فناوری در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی می‌تواند به توسعه کمی و کیفی فرآیند یادگیری الکترونیکی مبتنی بر وب منجر شود. در جهت ارائه سیستم‌های آموزشی جدید و بهره‌گیری از استادان مجرب خارجی از دانشگاه و حتی خارج از کشور دانشگاه سیستان و بلوچستان به ایجاد سیستم ویدئو کنفرانسینگ اقدام کرده است. اجرای این سیستم گامی در راستای اجرای آموزش مجازی بوده و فرصت‌های جدیدی را برای توسعه کمی و کیفی امر آموزش فراهم می‌آورد.

یکی از تفاوت‌های بارزی که ما در بازدید از دانشگاه زاهدان نسبت به دیگر دانشگاه‌های کشور شاهد بودیم، تعدد ساخت و سازها در فضای دانشگاه است، به نظر می‌رسد شما قصد دارید همچنان به توسعه زیرساخت‌ها ادامه دهید.

در واقع موفق‌ترین بخش دانشگاه بخش عمرانی است. در حال حاضر 150 هزار مترمربع فضای فیزیکی شامل کتابخانه مرکزی  دانشگاه، سلف سرویس، دانشکده علوم، مجتمع آموزشی علوم انسانی، مجموعه ورزشی خواهران، دانشکده اقتصاد، مجموعه فرهنگی امام رضا(ع)‌، مجتمع آموزشی و فرهنگی دانشگاه، دانشکده معماری و هنر، دانشکده تربیت بدنی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، پژوهشکده نانوفناوری، مجتمع تحقیقاتی دانشگاه، ساختمان چندمنظوره و مسجد جدید دانشگاه تنها در سایت دانشگاه زاهدان و در کنار آنها 6 طرح در دانشگاه‌های سراوان و ایرانشهر در حال انجام است که البته تمام این طرح‌ها استثنایی و در نوع خود منحصر به فرد هستند.

به عنوان مثال، کتابخانه 10200 متری ما تماما هوشمند و در دانشگاه‌‌های کشور بی‌نظیر است که قرار است بزودی به بهره‌برداری برسد. جا دارد از رهبر معظم انقلاب، دولت محترم و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تشکر کنم. 2 طرح بزرگ ما مربوط به رهبر معظم انقلاب است.

با توجه به توجهات خاصی که در این دانشگاه به بحث افزایش کیفیت آموزش و پژوهش می‌شود، چقدر سعی کرده‌اید از این قابلیت‌ها در ارتباط بیشتر صنعت با دانشگاه کمک بگیرید؟

برقراری ارتباط قوی با صنعت و امضاء تفاهم‌نامه‌های متعدد شاهد خوبی بر اهمیت کیفیت آموزشی در دانشگاه‌هاست که در راس همه امور قرار دارد. ضمن آن که یکی از اولویت‌های این دانشگاه بهبود ارتباط با صنعت است و در همین خصوص تفاهم‌نامه با وزارت صنایع و معادن که در بهمن 87 به امضا رسیده است، به انجام رسید که ما خیلی خوشبین هستیم تا بند بند آن اجرایی و عملیاتی شوند.

خوشبختانه تاکنون دانشگاه توانسته است حدود 7 میلیارد تومان طرح تحقیقاتی را با بخش صنعت و گردشگری به نتیجه برساند که این در تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان بی‌نظیر بوده است و این امر نشان از تقویت این ارتباطات دارد.

بهاره صفوی