تله شیادان برای شکارجویندگان کار

 عباس - س جوان 23 ساله‌ای که برای شکایت از یک موسسه کاریابی به دادسرای ناحیه 11 تهران مراجعه کرده است، می‌گوید: آگهی یک شرکت را در نیازمندی‌های روزنامه دیدم و به آنجا رفتم. مدیر شرکت به من وعده داد در یکی از وزارتخانه‌ها استخدامم می‌کند. همه‌چیز قانونی و طبیعی به نظر می‌رسید من هم شک نکردم و 250 هزار تومان به حساب شرکت واریز کردم. باید یک ماه منتظر می‌ماندم تا زمان استخدامم فرا برسد اما بعد از این مدت وقتی به شرکت کاریابی رفتم با درهای بسته روبه‌رو شدم.

این جملات شرح حال بیشتر جوانانی است که با موضوعی مشابه در دادسراها تشکیل پرونده می‌دهند. بازپرس علیرضا اربابی‌فر رئیس شعبه 2 دادسرای ناحیه 11 می‌گوید: موسسه‌های قلابی و کلاهبردار ترتیبی می‌دهند که همه کارهایشان به ظاهر قانونی به نظر برسد؛ دفتر کار اجاره می‌کنند و کارمند و منشی استخدام می‌کنند و وعده‌های بزرگ می‌دهند. آنها به این دلیل در رسیدن به هدفشان موفق می‌شوند که معمولا مراجعه‌کنندگان‌شان درباره قانونی بودن شرکت آنان و صحت ادعاهایشان به اندازه کافی تحقیق نمی‌کنند.

شهرام متهمی است که در همان شعبه 2 دادسرای ناحیه 11 پرونده قضایی دارد. او متهم است 2 جوان جویای کار را فریب داده است. او می‌گوید: یک بار در سال 84 به اتهام کلاهبرداری و اخاذی دستگیر شدم و مدتی در زندان بودم، بعد از آزادی تصمیم گرفتم با این شگرد به کارهایم ادامه بدهم. جوانانی که جویای کار هستند معمولا از همه‌جا ناامید شده‌اند و چنین شرکت‌هایی را آخرین شانس و بخت خودشان می‌دانند و به همین خاطر هم زود فریب می‌خورند و با هر دروغی می‌توان آنان را امیدوار و وسوسه کرد. من اعتماد مشتریانم را براحتی جلب می‌کردم چون روابط عمومی بالایی دارم و می‌توانم خیلی خوب صحبت کنم. طوری که طرف مقابل حتم پیدا می‌کند آدم معتبری هستم. من از هر کسی یک مبلغی می‌گرفتم، به متقاضیان می‌گفتم باتوجه به شغلی که دنبالش هستند پولی که باید بدهند فرق می‌کند از 150 تا 700 هزار تومان مبلغ دریافتی‌ام فرق می‌کرد.

این کلاهبردار از ترفند دیگری نیز برای کلاهبرداری استفاده کرده است: من به یک موسسه معتبر کاریابی رفتم و خودم را فردی صاحب‌نفوذ جا زدم و ادعا کردم می‌توانم 100 کارگر را در یک کارخانه بزرگ استخدام کنم. مدیر شرکت فریب حرف‌های من را خورد و 3 میلیون تومان به من داد تا برای مشتریانش شغل پیدا کنم.

بنا به آمار انجمن صنفی دفاتر مشاوره شغلی و کاریابی اکنون 770 موسسه مربوط به کاریابی داخلی در ایران مجوز فعالیت دارند و 30 شرکت دیگر نیز به عنوان موسسه کاریابی خارجی و بین‌المللی کار می‌کنند و بقیه موسسات قلابی است. در چنین شرایطی تخمین زده می‌شود 6 برابر مجوزهای صادرشده شرکت‌های کاریابی در سراسر کشور وجود داشته باشد که هیچ اعتمادی به آنها نیست. علاوه بر این برخی تبهکاران نیز به صورت موقتی و چندماهه و حتی چندروزه اقدام به دایر کردن دفتر و شرکت می‌کنند و پس از آن فراری می‌شوند.

حق‌الزحمه‌ای که موسسه‌های کاریابی باید برای ارائه مشاوره دریافت کنند رقم کاملا مشخصی است و جوانان باید توجه داشته باشند هیچ شرکتی حق مطالبه پول بیشتر ندارد و اگر موسسه توانست برای آنها کار پیدا کند آن‌گاه معادل یک ماه حقوق کارگر را به عنوان دستمزد دریافت خواهد کرد اما دریافت پول بیشتر هیچ توجیه و دلیلی ندارد. در این بین کلاهبرداران علاوه بر این‌که گاه با وعده پیدا کردن شغل مناسب مبلغ چندصدهزار تومان از طعمه‌هایشان دریافت می‌کنند برخی اوقات نیز به بهانه تشکیل کلاس‌های آموزشی و موارد مشابه، جویندگان کار را فریب می‌دهند حال آن‌که برگزاری چنین کلاس‌هایی با ارائه سی‌دی، جزوه و...به هیچ‌وجه در زمره وظایف موسسه‌های مجاز کاریابی نمی‌گنجد و جوانان در صورت مواجه شدن با چنین اظهارات و ادعاهایی باید بسیار هوشیارانه عمل کنند.

سرهنگ مهدی احمدی، رئیس مرکز اطلاع‌رسانی نیروی انتظامی تهران طی هشداری می‌گوید : «جویندگان کار قبل از هر چیز باید در مورد شرکت‌ها و مدیرانشان احراز هویت کنند. آیا موسسه مورد نظر ثبت شده است؟ مجوز قانونی برای فعالیت در این زمینه دارد؟ مدیرانش انسان‌هایی معتبر و شناخته شده هستند؟ تحقیق درباره این سوال‌ها می‌تواند از بسیاری کلاهبرداری‌ها پیشگیری کند.»

وی می‌افزاید: «انتشار آگهی و حتی صرفا ثبت شرکت نمی‌تواند ثابت کند شرکت مورد نظر معتبر است. جوانان جویای کار می‌توانند برای اطمینان خاطر تحقیق محلی انجام بدهند. شرکت‌هایی که سابقه طولانی دارند و برای مدت طولانی در یک محل مستقرند قابل اعتمادتر هستند.»

مدیران شرکت‌های صوری تنها افرادی نیستند که برای شکار جوانان زودباور دام پهن کرده‌اند؛ در برخی پرونده‌ها مشاهده می‌شود افرادی در خیابان، پارک و اماکن عمومی در تور شیادان گرفتار می‌شوند. بهزاد ج یکی از این جوانان است. او می‌گوید: در پارک نشسته بودم. نیازمندی‌های یک روزنامه جلویم باز بود و دنبال کار می‌گشتم. مردی روی نیمکت کنار من نشست، او سر صحبت را باز کرد و مشکلم را که فهمید با لحنی دلسوزانه گفت می‌تواند برایم شغلی پیدا کند، او ادعا می‌کرد کارمند عالی‌رتبه یک وزارتخانه است. بعد از آن چند تماس تلفنی با هم داشتیم و دوبار هم همدیگر را ملاقات کردیم. من 500هزار تومان پولی را که تنها دارایی و پس‌اندازم بود به آن مرد دادم تا مرا استخدام کند، اما از فردای آن روز دیگر به تماسهایم جواب نداد.

این نوع کلاهبرداری از مواردی است که نیروی انتظامی درباره آن هشدارهای زیادی داده است. سرهنگ احمدی توصیه خود را در یک جمله این طور بیان می‌کند: مراودات خیابانی شیوه مناسبی برای یافتن شغل نیست، مراقب چنین کلاهبردارانی باشید.

بازپرس اربابی‌فر هم می‌گوید: «استخدام در شرکت‌ها و مراکز دولتی روال خاص خودش رادارد و هیچ فردی خارج از این روال قادر به استخدام افراد دیگر نیست. افرادی که خود را صاحب‌نفوذ معرفی می‌کنند غالبا کلاهبرداران حرفه‌ای هستند.»

پیشرفت تکنولوژی عرصه را برای تبهکاران و سوءاستفاده‌گران بازتر کرده است و این روزها برخی کلاهبرداران از طریق سایت‌های اینترنتی یا ارسال ایمیل سعی می‌کنند طعمه‌های خود را فریب بدهند. این افراد با اعلام یک شماره حساب، وعده مشاغل رده بالا با حقوق زیاد می‌دهند و از جویندگان کار می‌خواهند پول درخواستی را برایشان واریز کنند. در این نوع کلاهبرداری مالباختگان حتی خود شیاد را از نزدیک ندیده‌اند و هیچ نشانی و مشخصاتی از او ندارند. سرهنگ عبدالله قاسمی، رئیس اداره اجتماعی پلیس آگاهی ناجا به شهروندان درباره این‌گونه فریبکاری‌ها هشدار می‌دهد و درعین حال متذکر می‌شود: کلاهبردارن نباید فکر کنند با ورود به عرصه مجازی از دسترس پلیس دور خواهند ماند، چراکه ما امکاناتی داریم که می‌توانیم آنها را شناسایی و دستگیر کنیم.

اگر چه احتیاط و پیشگیری در این حوزه بسیار اهمیت دارد، توجه به این نکته نیز ضروری است که مالباختگان چه باید بکنند. سرهنگ قاسمی می‌گوید: در وهله اول باید موضوع را سریع به پلیس اطلاع بدهند. این تصور که چون پول زیادی از دست نداده‌اند نیازی به پیگیری نیست، کاملا اشتباه است. مالباختگان باید مشخصات ظاهری فرد کلاهبردار، تعداد افرادی که در شرکت صوری کار می‌کردند، شماره تلفن‌ها و همه اطلاعاتی را که در اختیار دارند، ارائه دهند تا پلیس را در دستگیری متهم و کشف جرم کمک کنند.

علیرضا رحیمی‌نژاد