کشف شهر باستانی در همدان

کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌ای زیرزمینی در شهر سامن ملایر منجر به کشف شهری پنهان شد که در یک بستر سنگی و به صورت دست کند ساخته شده است. این شهر زیرزمینی به دوره پیش از اشکانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است.

علی خاکسار، سرپرست هیات کاوش شهر <پنهان> با تاکید بر این مطلب که شهری منحصربه‌فرد در استان همدان کشف شده است به میراث خبر گفت: <این شهر زیرزمینی، حدود 2 سال قبل هنگامی کشف شد که مخابرات استان همدان قصد کشیدن فیبرهای نوری را از زیر زمین داشت. برهمین اساس طی مجوزی از سوی پژوهشکده باستان‌شناسی هیاتی متشکل از باستان‌شناس، انسان‌شناس، کارشناسان مرمت و ... از آبان تا 20 بهمن کاوش‌های خود را در این شهر به انجام رساندند که منجر به کشف فضاهای دست‌کند با حدود 25 اطاق، سالن و راهروهای ارتباطی شد.

به گفته وی یافته‌های باستان شناسی در شهر پنهان سامن از نظر انسان شناسی، تاریخی، هنری و فرهنگی قابل مطالعه و ارزشمندند.

خاکسار درباره تاریخ استفاده از این شهر زیرزمینی گفت: در حال حاضر تاریخ دقیق استفاده و یا ساخت این فضاهای معماری دست‌کند را نمی دانیم و به همین منظور نمونه‌هایی از سفال‌های به‌دست آمده به همراه برخی مواد فرهنگی برای آزمایش کربن 14 و تاریخ‌گذاری دقیق انتخاب شده‌اند.

وی افزود: شواهد اولیه پیدایش این فضاها اما از دورانی پیشتر از اشکانی‌ها خبر می‌دهد. براساس این یافته می‌توان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، مانند میترایسم، مورد استفاده بوده است. این شواهد حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است.

گفتنی است در آیین میترا، مراسم عبادی در زیرزمین یا غارهای زیرزمینی دست کند و پنهانی انجام می‌گرفت. میترایسم تاثیر ژرفی برساختار آیین مسیحیت گذاشته است و آخرین دین آسیایی است که اروپا را در نوردید.

همچنین از جمله یافته‌های مهم باستان‌شناسی کشف مقادیر زیادی اسکلت انسانی در این شهر زیرزمینی بوده است.

خاکسار در این باره گفت: 2 کارگاه از 4 کارگاه به وجود آمده در هنگام کاوش منجر به کشف بقایای انسانی متعلق به دوره اشکانی(؟) شد.

بر این اساس احتمال داده می‌شود که در دوره اشکانی از این فضاها به عنوان محل تدفین مردگان استفاده شده است (= دخمه.)

فرزاد فروزانفر، انسان‌شناس و همچنین مسوول هیات انسان‌شناسی شهر پنهان سامن در این‌باره گفت: 54 اسکلت انسانی در اطاق‌های شهر پنهان کشف شد. این اسکلت‌ها به صورت بقایای انسانی کامل یا توده‌های جمع‌آوری شده کشف شده‌اند. فروزانفر گفت: بر اساس شواهد انسان‌شناسی، این اسکلت‌ها متعلق به کسانی است که در این مکان تدفین شده‌اند و این تصور که شاید در اینجا بر اثر حادثه‌ای مرده باشند درست نیست.وی گفت: در کنار اسکلت‌ها هدایای قبور گذاشته شده است و اسکلت‌ها به صورت چمباتمه‌ای (= جنینی) دفن شده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که تدفین‌ها به دوره تاریخی تعلق دارد و از شواهد باستان‌شناسی می‌توان به دوره اشکانی رسید.

این انسان‌شناس گفت: برخی اسکلت‌های به دست‌ آمده به صورت توده‌هایی در گوشه اطاق‌ها گذاشته شده بودند که به نظر می‌رسد در یک دوره تدفین مجدد، اسکلت‌های قبل جمع‌آوری و به گوشه اطاق برده شده‌اند.

به گفته وی، مطالعه بقایای انسانی به دست آمده آغاز شده و بزودی جنسیت و اطلاعات انسان‌شناسی مربوط به آنها منتشر می‌شود.

کاوش‌های باستان‌شناسی بیانگر این نکته است که این شهر زیرزمینی پس از یک دوره استفاده گورستانی مجددا در دوره اسلامی به صورت پناهگاه مورد استفاده بوده است.

خاکسار در این‌باره گفت: در دوره‌های متعدد اسلامی از جمله، سلجوقی، ایلخانی و تیموری و همچنین دوره صفوی از فضاها و اطاق‌های این شهر دست‌کند زیرزمینی به عنوان پناهگاه استفاده شده است.

وی گفت: این شهر زیرزمینی ورودی‌های متعددی دارد و در بالای فضاهای دست‌کند آن که در عمق 3 متری واقع شده، دریچه‌هایی به منظور هواکش و تامین نور مورد نیاز تعبیه شده است.

از سوی دیگر شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که ساکنین این شهر برای روشنایی محیط اطاق‌ها از لوازم روشنایی، از جمله پی‌سوزها و مشعل استفاده کرده‌اند. این شهر بزودی برای بازدید گردشگران آماده می‌‌شود.