گفتگو با دکتر محمدکاظم اکبری* درباره مهندسی اطلاعات و ابررایانههای داخلی (بخش دوم)
خودمان باید ابررایانه بسازیم
در شماره گذشته در بخش نخست گفتگو، به مباحث مهندسی اطلاعات و نیاز به ساخت ابررایانه در کشور پرداختیم. در این شماره و در ادامه، به لزوم رعایت امنیت اطلاعات نیز خواهیم پرداخت.
اگر چنین شود که باید آینده را عصر کنترل مردم توسط قدرتها بدانیم.
همین حالا هم تا حدود زیادی گرفتار فناوریهای جدید هستیم که از رادیو و تلویزیون آغاز شده و امروزه توسط اینترنت، تلفن همراه، جیپیاس و مانند آنها، قدمبهقدم همه افراد را بهنوعی در شبکه تار عنکبوتی خود گرفتار و درگیر نموده است. موارد استفاده «HPC»ها و «IDC»ها فقط محدود به مباحث فوق نخواهد بود، بلکه اینها بهعنوان بستری لازم برای سایر کاربردهای کلیدی مورد استفاده قرار میگیرند. هماکنون در باب لرزهنگاری، یکی از بزرگترین ابررایانههای دنیا به نام شبیهساز زمین11در ژاپن استفاده میشود. این ابررایانه با حسگرهای متعددی که دارد میتواند زلزله را در یک محدوده زمانی و مکانی مشخص پیشبینی کند. در حوزه هواشناسی و پیشبینی هوا، اکتشاف نفت، تحقیقات کشاورزی، تشخیص حملات نظامی، در قسمتهای مختلف صنعت و حتی برای تعیین محل نصب آنتنهای BTS جهت موبایل از ابررایانهها استفادهمیشود. علاوه بر این در علم رباتیک و در بحث انرژی مثل جوش هستهای، لرزهنگاری و شناخت منابع زیرزمینی و ... نیز این سیستمها مورد استفادهاند. «IDC»ها هم در دنیا نقش شریانهای عصبی را بازی میکنند.
البته این سیستمها در ایران هنوز بهصورت مرتبط و بههم پیوسته بهکار گرفته نشدهاند، ولی در صورت تحقق آن قابلیتهای فراوانی بهوجود خواهد آمد که در نهایت زمینه لازم را برای ایجاد سیستمهای فراگیر فراهم خواهد کرد. مثلا، در آمریکا میتوان با استفاده از «IDC»های مرتبط و با کمک شماره هویت ملی، تمام سوابق افراد را در تمام زمینهها، مانند تحصیلات، مسائل قضایی، امور کاری و ... را پیگیری کرد. شاید طرحی که اخیرا برای جمعآوری اطلاعات اقتصادی خانوار اجرا شد، برای کاربردهایی در این زمینه نیز مفید واقع گردد. اگر به جنبه مثبت آن نگاه شود، با دید کلانی که بهدست میدهد، مزایای متعددی را خواهد داشت. با این رویکرد، اگر طرحهای اینچنینی با طرح کارت سوخت و ارائه یارانهها و یا سایر سرویسها بههم مرتبط شوند، اهمیت «IDC»ها بیش از پیش مشخص خواهد شد. چیزی که نباید فراموش کنیم این است که سیستمهای IDC مورد استفاده در ایران، اغلب متعلق به شرکت بزرگی بهنام IBM است که دارای مزایا و در عین حال خطرات فراوان در بعد ملی، مانند مساله ارسال اطلاعات بهصورت پنهان، است. بدین معنا که گفته میشود آن شرکت اطلاعات موجود در این مراکز را بدون اطلاع افراد و بهطور مخفیانه به مراکز امنیتی مختلفی ارسال میکند. بحث کنونی بر سر «IDC»های ملی و نرمافزارها و پایگاههای داده مربوطه به همین خاطر است. بههمین دلیل است که وزیر جنگ یکی از قدرتهای بزرگ استعماری چندی قبل گفته است: «جنگ آینده جنگ اطلاعات است نه جنگ ادوات». اخیرا کتابی نیز بهنام «دنیای بدون اسرار12» چاپ شده که ابعاد مختلف مخاطراتی که در آینده نزدیک با آن مواجه خواهیم شد را ارائه میکند و خواندن آن برای محققان هوشمند خالی از لطف نیست.
اکنون اگر ممکن است کمی هم درباره کارهای انجامشده در مرکز تحقیقات پردازشها فوق سریع امیرکبیر برای ساخت ابررایانهها توضیح دهید.
از دیدگاه زمینههای کاربردی، بهطور کلی میتوان ابزارهای HPC و IDC را به سه دسته تقسیم کرد:
1– کاربردهای نظامی و استراتژیک مانند فناوری هستهای، صنایع دفاعی و نانوفناوری
2– کاربردهای مرتبط با صنایع مانند صنایع هوا فضا، صنایع فعال در زمینه انرژی خصوصا نفت وگاز، سازمانهای مرتبط با اکتشاف منابع زیرزمینی، صنایع خودرو، بنگاههای بزرگ اقتصادی، سازمانهای فعال در زمینه علوم زیستی، صنایع الکترونیکی، صنایع شیمیایی و دارویی، صنایع بهداشتی و پزشکی و رسانهها
3– پردازشهای تحقیقاتی مانند آموزش و تحقیقات دانشگاهی، پژوهش و مهندسی بهکمک کامپیوتر و در زمینههای انفورماتیک.
در این رابطه مرکز تحقیقات پردازشها فوق سریع امیرکبیر (IHPCRC)13 نیز روی همین سیستمهای HPC و IDC و نرمافزارها و کاربردهای حساس و مهم آن کار میکند. همانطور که میدانید این ابزارها جزو فناوریهایی هستند که قدرتهای جهانی، بهویژه آمریکا، بهشدت بر آن محدودیت اعمال میکنند و حتی برای کشورهای دوست خودشان هم با مجوزهای خاص اجازه دسترسی صادر میکنند.
تا زمانی که در رابطه با اینگونه فناوریها وابسته باشیم، ممکن است هر لحظه قدرتهای دارای این دانشها، به هر دلیل و بهانه، حتی برای مصارفی غیرنظامی مانند برقراری امکانات ارتباطی از قبیل تلفن همراه، جیپیاس و اینترنت و غیره، باجخواهی کنند. و همین الان هم اگر بخواهند احتمالا میتوانند ارتباطات و اطلاعات نهادها و افراد مهم داخل کشور را بهنوعی شنود کنند. از این رو باید ابزار و امکانات نظارتی و امنیتی برای حفاظت از اطلاعات مهم در کشور و افراد کلیدی فراهم کنیم و برای دستیابی به آن نیاز به دانش تخصصی و امکانات سختافزاری و نرمافزاری ملی وجود دارد تا دست بداندیشان کوتاه گردد.
اگر چنین باشد که باید بگوییم وضعیت اطلاعاتی داخل کشور تعریف چندانی ندارد؟
چند سال پیش و قبل از واقعه 11 سپتامبر زمانی که بنلادن بر افغانستان مسلط بود گفته میشد که وی از یک سیستم تلفن همراه بسیار امن استفاده میکند که دارای یک سیستم رمزنگاری بسیار پیشرفته بود تا صحبتهایش شنود نشود، آن زمان سوال این بود که آیا ما دارای چنین حفاظت اطلاعاتی هستیم؟! باید دانست که همیشه یک عامل نفوذی کنار گوش ما فعال است! حتی در صورتی که دستگاه همراه خاموش نباشد، شنود صدای پیرامون نیز امکانپذیر است.
جدای از کشور ما، بسیاری دیگر از کشورهای پیشرفته هستند که این صنایع را وارد میکنند، پس چرا آنها نسبت به این وضعیت اقدامی نمیکنند؟
بهخاطر میآورم که در نوجوانی یک داستان علمی–تخیلی خواندم که در آن عدهای شبهروبات (حکومت سهپایهها) از سیارهای دیگر به زمین آمده بودند و انسانها را در مرکزی شستوشوی مغزی میدادند و همه مردم کره زمین بهنوعی برده و مطیع آنها بودند و خلاصه اینکه تمام مقدمات پذیرش تئوری جهانیسازی در آن تبلیغ شده بود.14
هم اکنون نیز اکثر این ایدهها و تئوریها ابتدا در اتاقهای فکر چندین مرکز علمی–رسانهای، مانند دو نشریه «بوستون گلاب15» و «فارین افرز16» مطرح و سپس بهصورت مقاله و داستان منتشر میشوند، و متعاقبا در همهجا بهصورت یک اصل علمی و مانند یک تب فکری تبلیغ میشوند. اینگونه افکار، سالهای سال و از دوران کودکی بهخورد افراد داده میشود و نسلها با آن بزرگ شده و تربیت مییابند و در نهایت وقتی به مرحله اجرایی رسید، مانند نمونهجهانیسازی، و زمانی که ابزار کنترلی آن را به بهانه کاربرد فناوریهای نوین و نیاز عصر حاضر فراگیر گردید، دیگر کسی را یارای مخالفت نخواهد بود،چون برای پذیرش آن بهقدر کافی بر ذهن افراد کار شده است.
امروزه بسیاری از افراد از تسهیلات و امکانات تکنولوژیهای جدید بدون مطالعه و با طیب خاطر استفاده میکنند و با کمال میل یوغی را بر گردن مینهند که توسط فناوریهای جدید مانند اینترنت، PDA، موبایل و ... بر آنها تحمیل شده است. این اتفاق در سراسر جهان بهصورتی مشابه و بسیار شدید در جریان است و کمتر کسی به تبعات آن فکر میکند و با همین ابزارهای جهانیسازی، ارزشهای مهمتری مانند عرق ملی، تعصبات، سنتها، مرزبندیها و امنیت بسیاری از ملل بهخطر میافتد و این ارزشها با ارزشهای پوشالی و مجازی دیگر جایگزین میگردد. البته اشتباه نشود منظور از عرایض فوق عدم استفاده از مواهب این تکنولوژیها نیست، بلکه منظور استفاده هوشمندانه از آنها و تعقل و تعمق در رابطه با مزایا و معایب (استفادههای سوء) اینهاست که خدای ناکرده با دست خود به دام نیفتیم و ارزشهای ملی، اخلاقی، سنتی، و عقیدتی خود را ناخواسته به خطر نیندازیم، و گرنه آن پیش خواهد آمد که اکنون بر ما میگذرد (منظور ناهنجاریهای علمی،فرهنگی، و اجتماعی است.)
خلاصه اینکه مرکز (IHPCRC) و مراکز علمی–تحقیقاتی دیگر تاسیس شده و میشوند که خدای نکرده بهعنوان یک واردکننده صرف این ابزار و تکنولوژیها بهدام نیفتیم و با عمق بخشیدن به علم و دانش خود مراقب دسیسهها و خطرات بوده و ناخواسته ملعبهدست بد اندیشان قرار نگیریم.
پینوشتها
Earth simulator. 11
World Without Secrets.12
Iranian High Performance Computer.13
Research Center
اشاره است به داستان «سهپایهها» نوشته «جان کریستوفر».14
Boston Globe.15
Foreign Affairs.16
* دانشیار دانشکده مهندسی کامپییوتر و فناوری اطلاعات دانشگاه صنعتی امیرکبیر
– سرپرست مرکز تحقیقات پردازشهای فوق سریع امیرکبیر
– عضو هیات مدیره انجمن ICT ایران
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
