کودکان و کابوسهای شبانه

کابوس‌ها، خواب‌های پریشانی هستند که معمولا منجر به بیدار شدن فرد در نیمه‌های شب می‌شود. کسی که کابوس می‌بیند ممکن است دچار احساساتی نظیر گناه و تقصیر، خشم، غم یا افسردگی شود. کابوس‌ها موضوعات بسیار متفاوت و مختلفی دارند. در کابوس کودکان، کودک توسط حیوان یا هیولایی دنبال می‌شود. در این زمان کودک اکثرا در رختخواب خود می‌نشیند و فریاد می‌کشد و یا گریه می‌کند و یا به طرف اتاق خواب والدین می‌آید و از آنها تقاضای کمک می‌کند. گاهی هم ممکن است کودک دچار وحشت شبانه در خواب شود و با صدای بلند در خواب داد بکشد و گریه کند. اما از خواب بیدار نشود و حتی ممکن است بدون کنترل به اطراف دست و پا بزند.

اصولا رویاهای وحشتناک از سن 2 سالگی شروع می‌شود و بین سنین 3 تا 6 سالگی به اوج خود می‌رسد. می‌گویند دیدن کابوس معمولا در آخرین مراحل خواب اتفاق می‌افتد یعنی طی ساعت 4 تا 6 صبح. کودکان با هم تفاوت دارند برخی ممکن است در سال فقط چند بار کابوس ببینند و برخی هر شب دچار کابوس شوند. ولی کلا یک چهارم کودکان هفته‌ای یک بار کابوس می‌بینند در این کابوس‌ها هم معمولا شخص یا حیوان ترسناک وجود دارد.

با وجود این که روانشناسان، دیدن کابوس‌های کودکانه را جای نگرانی نمی‌دانند و معتقدند کودکی سنی است که در آن مغز به بی‌نظمی و به هم ریختگی دچار می‌شود و در نتیجه کودک مدام کابوس می‌بیند. اما به طور کلی برخی از علل ایجاد کابوس را می‌توان استرس، تب، وقوع اتفاق ناخوشایند و داشتن قوه تخیل دانست.

چه وقت نگران شویم

پزشکان و روانشناسان بر این عقیده‌اند که اگر چه کابوس دیدن کودکان جای نگرانی ندارد ولی در دو مورد نباید از آن بی‌تفاوت گذشت ابتدا این که کابوس‌های شبانه کودک همراه با کارهایی باشند که به کودک صدمه بزند مثل این که راه برود و یا احتمال افتادن از جایی وجود داشته باشد و یا این که کودک صبح روز بعد خواب خود را به یاد بیاورد و آن را تعریف کند و برای شب‌های بعد نیز مکررا آن خواب را ببیند.

علل کابوس‌های شبانه

در کودکان، کابوس جدال بین آنها و عاملی است که آنها را می‌ترساند حوادث آسیب‌زا و تکان‌دهنده می‌توانند زمینه بروز کابوس را فراهم کند افراد خلاق و احساساتی نیز معمولا کابوس‌هایی می‌بینند که هیچ ارتباطی به زندگی واقعی آنها ندارد. علل اصلی کابوس‌ها نیز ممکن است براثر رویدادها و مسائل ترسناکی باشد که کودک طی روز در تلویزیون می‌بیند یا در داستان‌ها و کتاب‌ها می‌خواند و یا اطرافیان تعریف می‌کنند و یا اصولا مساله‌ای باشد که کودک خود شخصا با آن روبه‌رو است مثل دعواها و مشکلات احساسی و در بچه‌های بزرگ‌تر مشکلات در مدرسه و شاید سختی تکالیف درسی و غیره همچنین کابوس‌های کودک می‌تواند تاثیراتی از اعمال روزانه باشد یک روز فشرده و سخت می‌تواند باعث کابوس هنگام خواب شود. البته خواب‌های وحشتناک می‌تواند از تخیل کودک هم شکل بگیرد بدون این که معنای خاصی داشته باشد. در بچه‌های کوچک این خواب‌ها قسمتی از رشد آنهاست و وقتی از خواب می‌پرند بلافاصله به خواب می‌روند و فردای آن روز چیزی به یاد نمی‌آورند در بسیاری مواقع نیز برخی کودکان به هنگام دیدن خواب با دست و پا زدن به اطراف ناآرامی خود را نشان می‌دهند و بلافاصله نیز به حالت اول برمی‌گردند.

کمک والدین

به خاطر بسپارید وقتی کودک شما در نیمه‌های شب فریاد می‌کشد یا دست و پا به اطراف می‌کوبد و یا حتی گریه می‌کند باید در ابتدا او را نوازش کنید و آرام آرام در گوشش لالایی بخوانید و توجه داشته باشید که کودک خود را تا جایی که می‌توانید از خواب بیدار نکنید ولی اگر کودک خودش بیدار شد و داد و فریاد کشید در آن زمان او را به آغوش بگیرید و نوازشش کنید حتی می‌توانید یک لیوان آب به او بدهید و اگر خردسال است و شیر می‌خواهد به او شیر دهید و سعی کنید با او حرف بزنید چرا که طنین صدای شما برای او آرامش بخش است و او را متوجه می‌کند که خواب دیده است. سعی کنید به هنگام فریادهای او عصبانی نشوید و از رفتن نزد او خودداری نکنید چون این کار او را افسرده و عصبی می‌کند و اضطراب او را افزایش می‌دهد. دیدن فیلم‌های ترسناک تلویزیون تاثیر مضاعفی در خواب‌های شبانه دارد لذا تا آنجا که می‌توانید فیلم‌های تلویزیونی او را کنترل کنید تا دیدن هرگونه فیلمی برای او فراهم نشود همچنین خواندن کتاب‌های ترسناک را نیز کنار بگذارید. به طور معمول هر روز به او رسیدگی کنید تا بفهمید مشکلی ندارد. ماجراهای پردغدغه می‌تواند جرقه‌ای برای دیدن خواب‌های ناخوشایند باشد مانند اسباب‌کشی، شروع مدارس، ورود یک عضو جدید به خانواده و یا تولد یک نوزاد. اگر کودک شما به وسیله کابوس‌های شبانه آزار می‌بیند به او کمک کنید تا معانی آنها را از طریق نقاشی، نوشتن یا نمایش پیدا کند. درباره عامل ایجاد کابوس‌ها هم فکر کنید و سعی کنید در جهت رفع آنها اقداماتی انجام دهید. اگر هم کودک شما در اتاق خواب خودش می‌خوابد او را به نزد خود نیاورید بلکه شما به نزد او بروید و تا زمان آرام شدنش در کنارش باشید.

روز بعد هم سعی کنید از او بخواهید خوابش را برای شما تعریف کند و او را با کلمات محبت‌آمیز به طرف این موضوع سوق دهید که آن خواب‌ها چیز مهمی نیستند و اصلا وجود خارجی ندارند.

پس سعی کنید کودکتان قبل از رفتن به رختخواب فیلم‌های خشن و ترسناک نبیند و می‌توانید قبل از خواب برایش قصه بخوانید. ایجاد آرامش روحی قبل از خواب برای کودک بسیار موثر است.

دیانا رحمتی