بیوتکنولوژی ‌‌و‌‌ نگاه ‌‌ملی

زیست‌فناوری یا بیوتکنولوژی به عنوان یکی از فناوری‌های کلیدی در برنامه توسعه کشوری قرار دارد. در چشم‌انداز بیست‌ساله، امیدهای فراوانی برای آینده این فناوری ترسیم شده که همواره از سوی رهبر معظم انقلاب و ریاست‌جمهوری به عنوان یک فناوری کلیدی مورد تاکید قرار گرفته و نقش آن در توسعه بوضوح مشخص است. از طرفی اثرات توسعه بیوتکنولوژی به مراتب بیشتر از سایر فناوری‌ها در سبد خانوار محسوس است. امروزه کمتر خانواده‌ای است که نیازمند داروهای بیوتکنولوژیک نباشد و هنگام خرید این فرآورده‌ها تحت فشار ناشی از قیمت داروها قرار نگیرد یا حداقل متحیر نشود. داروهایی که حتی پس از پوشش یارانه دولتی هر واحد 300هزار ریال تا 10‌میلیون ریال قیمت دارند و بیماران می‌باید از مراحل متعدد اداری و اجرایی گذر کرده و در نهایت با ثبت پرونده و نوبت، داروها را دریافت کرده و دائماً تحت استرس ناشی از کمبود و عدم واردات باشند. در نظر گرفتن چنین تکنولوژی که فرآورده‌های آن در زندگی روزمره مردم تا این حد قابل لمس بوده، ارزش افزوده آن مستقیماً در تولید ناخالص ملی تاثیرگذار بوده و نبود آن امنیت سلامت مردم را تهدید می‌کند، به عنوان یک «اولویت ملی» بدیهی است. از دیگر ویژگی‌های «ملی» قراردادن، وجود «پتانسیل لازم» برای پیاده‌کردن آن سرفصل است. بدون شک امروزه پتانسیل علمی و زیرساختار لازم، تا حدود زیادی در کشور وجود دارد که اگر نگاه حمایتی و «ملی» به آن معطوف شود، به سایر جهات سوق خواهد یافت.

وظیفه تمامی سازمان‌ها، وزارتخانه‌ها، مراکز تحقیقاتی و... است که مجدانه نگرش «ملی» خود را بر این فناوری اعمال کنند چرا که تصویب برنامه‌های «ملی» و متعاقباً اجرای آن، ما را بر آن می‌دارد تا نگرش اقدام به منافع جمع را بر هرچیز دیگر ترجیح دهیم. متاسفانه گاهی اوقات نگاهی در جامعه عمومی می‌شود این‌طور که اگر در حوزه سلامت مشکلی وجود دارد باید وزارت بهداشت آن را حل کند در صورتی‌که بدون حمایت واقعی وزارتخانه‌های دیگر و سایر قوا نمی‌توان یک مقوله ملی را به عینیت درآورد. «سلامت» یکی از مفاهیم کلیدی در تمامی کشورهاست که اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست وهمینطور نقش زیست‌فناوری در ارتقای سلامت . اما زمانی‌که بحث بر سر اجرای موضوعی سلامت به پیش می‌آید، وزارت بهداشت تنها در صحنه باقی می‌ماند. یک مثال واضح آن توسعه بیوتکنولوژی در بخش سلامت است. نگاه ملی و تعریف ملی از این فناوری صورت گرفته، اما اگر گفته شود وزارت بهداشت در بخش سلامت به تنهایی بار سنگین این حرکت را به دوش می‌کشد، بیجا نیست. نقش وزارت صنایع در پیشبرد این فناوری عملاً نباید کمتر از وزارت بهداشت باشد. همچنین است نقش وزارت اقتصاد و دارایی در ایجاد تسهیلات مالیاتی، کنترل واردات و ترویج صادرات، عملکرد بانک مرکزی در ایجاد تسهیلات مالی، اثر قوه مقننه در تدوین قوانین حمایتی و نقش قوه قضاییه در حمایت قضایی آن که بدون شک بیوتکنولوژی پزشکی و دارویی را در کشور از رشد قابل توجهی برخوردار می‌نماید. لیکن در زمان حاضر عمده این بار به عهده وزارت بهداشت است و چه بسا در آینده از حمل آن فرسوده شود.

پتانسیل توسعه بیوتکنولوژی در ایران وجود دارد و در بین کشورهای منطقه و آسیایی از جایگاه خوبی برخورداریم، اما در حال حاضر رشد این فناوری در کشور در مقایسه با جهان صنعتی رو به کندی است. امید است که بتوان نگاه جمعی و ملی را به این فناوری بیش از پیش جلب کرد.

دکتر فریدون مهبودی
محقق بیوتکنولوژی