گفتگو با سخنگویی که ترجیح می‌دهد بازی کند تا تماشا

نامش سید محمدعلی حسینی است، 47 ساله و متولد خیابان «ایران» تهران و دارای سه فرزند. وی از سال 1385 تا 1387 به مدت دو سال پست سخنگویی وزارت خارجه را عهده‌دار بود و اکنون معاون حقوقی و بین‌المللی این وزارتخانه است.

حسینی که دارای مدرک کارشناسی علوم پایه از دانشگاه بنگلور هندوستان و همچنین کارشناسی ارشد فیزیک است، سوابقی چون پژوهشگر مرکز تحقیقات صنایع دفاع، کارشناس سیاسی نهاد ریاست جمهوری، معاون اداره امور نمایندگی‌های خارجی، کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در اردن و همچنین در سوریه، معاون اداره اول خاورمیانه عربی و شمال آفریقا، معاون کمیته اقتصادی لبنان، دبیر شورای مشاورین وزیر، کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در ازبکستان، مدیرکل ارزیابی و نظارت و سرپرست معاونت آسیا و اقیانوسیه را در کارنامه 20 سال حضورش در این وزارتخانه دارد.

زمانی که برای انجام گفتگو به دفترش رفتم همچون گذشته با چهره خندان و محجوب حسینی مواجه شدم. به خاطر دارم در این مدت دو سالی که به عنوان سخنگوی وزارت خارجه فعالیت کرد، هیچ‌گاه اخم و ترشرویی از وی ندیدم. اصولاً اکثر دیپلمات‌ها افرادی اخمو هستند ولی حسینی از این قاعده مستثناست. زمانی از نزدیک با وی به گفتگو بنشینی این حسن خلق را به عینه شاهد خواهی بود.خودش هم عنوان می‌کند که فضای حاکم در دوران سخنگویی‌اش با خبرنگاران کاملاً دوستانه و صمیمانه بوده است.«عطایی» و «آجرلو» مسئولان دفتر حسینی نیز همچون وی همیشه با رویی باز به تماس‌های ما پاسخ می‌دادند.

حسینی جلساتی که سؤالات چالشی از او به عنوان سخنگوی وزارت خارجه مطرح می‌شد را جلسات جذاب‌تری می‌داند و استرس از نوع مثبت و در حد معقول را لازمه کار سخنگویی.چندین بار در پاسخ به اظهار لطف برخی از خبرنگاران که از وی به عنوان «دکتر» نام می‌بردند، می‌گفت: من دکتر نیستم. «دکتر» من را بیندازید ولی «سید» من را نیندازید.

از حسینی پرسیدم آیا طی این مدت زمانی هم بود که آرزو کنید ای کاش سخنگو نبودید؟ که وی با قاطعیت پاسخ می‌دهد: خیر، هیچ وقت. البته قضاوت در خصوص عملکردش را به عهده دیگران می‌گذارد.

و اما گفتگوی خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری فارس با سید محمدعلی حسینی سخنگوی سابق وزارت خارجه درباره دو سال سخنگویی‌اش.

از وی می‌پرسم که آیا فکر می‌کردید یک زمانی سخنگوی وزارت امور خارجه شوید و آیا برنامه‌‌ای در این زمینه در دستور کار داشتید؟ او قدری تامل می‌کند و پاسخ می‌دهد: خیر؛ هیچ‌گاه برای سخنگویی برنامه ریزی نکرده بودم و در ذهنم نیز هیچ وقت خطور نکرده بود که روزی سخنگو شوم.
بعد از کمی مکث ادامه می‌دهد: البته گاهی اوقات برخی از دوستان چنین پیشنهادی را مطرح می‌‌کردند، ولی من هیچ وقت آن را جدی نمی‌گرفتم.
حسینی انتخابش به عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه را تصمیم شخص وزیر عنوان کرده و می‌افزاید: ایشان از من خواستند تا این مسئولیت را بپذیرم. زمانی که از آقای متکی سؤال کردم، آیا فکر می‌کنید انتخابتان درست است، از روی لطفی که به بنده داشتند، گفتند: بله ... و من نیز کار خود را آغاز کردم.

وی با یادآوری این نکته که شخص و یا کشور خاصی به عنوان الگو در این زمینه مدنظرش نبوده، می‌گوید: البته یکسری معیارهایی برای من مهم بود که تلاش کردم آنها را مدنظر قرار دهم. از جمله برقراری رابطه دوستانه و همراه با احترام با خبرنگاران. من همیشه سعی کردم که در این مدت به هیچ وجه به این فضای دوستانه خدشه‌ای وارد نشود.

سخنگوی سابق دستگاه سیاست خارجی کشورمان فضای حاکم در دوران سخنگویی‌اش را با خبرنگاران، دوستانه و صمیمی توصیف کرده و خاطرنشان می‌کند: از جمله معیارهایی که در نظر داشتم، این بود که کسی که در مقابل خبرنگاران مسئولیت و وظیفه پاسخگویی به سؤالات آنان را برعهده دارد، باید بر این باور باشد که خبرنگار نیز دارای مسئولیت و وظیفه حرفه‌‌ای است و تلاش می‌کند این وظیفه را به نحو احسن انجام دهد و باید به این امر واقف باشد که صحنه سخنگویی به نوعی صحنه رقابت نیز هست. خبرنگار در پی دریافت مطالب موردنظر خودش است و مسئول مورد نظر باید از فرصت طرح سؤالات استفاده کرده، مطالبی که اطلاع رسانی آنها ضروری است، به نحو احسن به افکار عمومی، مخاطبین و خبرنگاران منتقل سازد.

حسینی بر این باور است که کسی که وارد عرصه سخنگویی می‌شود باید با احساس مسئولیت در مقابل سؤالات و ابهامات افکار عمومی و نقادی روزنامه نگاران خود را آماده کند. لذا طی دو سال فعالیت خود به عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه، در همین راستا تلاش کرده و تا دستی برای پرسش بالا بود، هیچ وقت سالن سخنگویی را ترک نگفته است.

واقعاً که همین گونه بود؛ من که خود همیشه در این جلسات حضور داشتم گاهی اوقات از صبر و بردباری‌ حسینی متعجب می‌‌شدم و همیشه با خود می‌‌گفتم که او در قبال برخی از خبرنگاران «صبر ایوب» دارد.

سخنگوی سابق وزارت خارجه درباره تعامل با رسانه‌ها و کنار آمدن با آنها نیز با بیان اینکه مسائلی در رابطه با رسانه‌ها وجود دارد که تنها مختص رسانه‌های داخل کشور نیست، بلکه در همه کشورها نیز مشهود است، می‌گوید: مسئولین در همه کشورها با گروهی از رسانه‌ها بهتر کنار می‌آیند و تعامل دارند و برخی از رسانه‌های خاص را مزاحم خود می‌‌دانند.

حسینی با یادآوری اینکه مسئولیت رسانه، اطلاع رسانی به افکار عمومی است، می‌افزاید: علیرغم این مسئولیت سنگین، همگان واقفند که برخی از رسانه‌ها چندان به این اصل پایبند نبوده و بعضا در پی دستیابی به اهداف و نیات جناحی خود هستند.

او تاکید دارد که طی دو سالی که رسالت سخنگویی دستگاه دیپلماسی کشور را بر دوش داشته، همواره دقت و ایجاز در سخن را مدنظر قرار داده و چه بسا براساس پیش‌بینی‌های مقدماتی، برای اعلام یک عبارت و پاسخ کوتاه، ساعت‌ها مطالعه و کار کارشناسی قبلی انجام می‌شده است.

حسینی اضافه می‌کند: البته هیچ ایرادی ندارد که وقتی سؤالی از سخنگو پرسیده می‌‌شود، به دلیل اینکه پاسخ آن پرسش را نمی‌داند، از خبرنگار بخواهد که اجازه دهد موضوع را پیگیری کرده و بعداً پاسخ گوید.

به باور سخنگوی سابق وزارت خارجه، توقع از سخنگو این است که نسبت به مسائلی که با آن درگیر است یا در حوزه وظایف آن است، مسلط باشد. بنابراین سخنگو باید همواره آخرین تحولات سیاسی بین‌المللی و مسائل مهم داخلی، رویکردهای مقامات و مسئولین عالیرتبه نظام و شرایط محیطی داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی را از نزدیک مورد توجه قرار داده و همچنین بازخوردهای ناشی از سخنگویی را کنترل کند.

حسینی قضاوت در خصوص عملکردش را به عهده دیگران می‌گذارد و درباره برنامه‌هایی که طی این مدت (دوران سخنگویی) در ذهن داشته و آنها را عملی ساخته، به بازدید از مراکز رسانه‌ها (اعم از صدا و سیما، خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها) اشاره کرده و می‌افزاید: این گونه تعامل و بازدیدها می‌‌تواند به ایجاد تفاهم بیشتر کمک کند.

سخنگوی سابق وزارت خارجه نگاه دستگاه سیاست خارجی کشور به رسانه‌ها را نگاهی ملی که از منافع ملی سرچشمه گرفته خوانده و می‌گوید: سیاست خارجی در همین حوزه قابل تعریف است و نوع تعامل ما با رسانه‌ها صرفنظر از گرایشات سیاسی آنها بوده است.

حسینی حضور در دانشگاه‌های مختلف چه در تهران و چه در شهرستان‌ها را از دیگر اقدامات خود در دوران سخنگویی عنوان می‌کند و می‌گوید: بنده تا آنجا که فرصت اجازه می‌‌داد در دانشگاه‌ها حضور می‌یافتم و تلاشم بر این بود که در تمامی این حضورها کمتر صحبت کرده و بیشتر به سؤالات و ابهامات دانشجویان پاسخ گویم و از نقطه نظرات و پیشنهادات سازنده آنها بهره‌مند شوم.

از حسینی پرسیدم آیا طی این مدت زمانی هم بود که آرزو کنید ای کاش سخنگو نبودید؟ که وی با قاطعیت پاسخ می‌دهد: خیر، هیچ وقت.
سخنگوی سابق دستگاه دیپلماسی با یادآوری اینکه طی دوران تصدی سمت سخنگویی حتی در جلساتی که موضوع هسته‌ای و یا سؤالات پی در پی و چالشی مطرح می‌‌شد، هیچ وقت از هیچ خبرنگاری رنجیده خاطر نشده‌، خاطرنشان می‌کند: این موارد نباید منجر به رنجش خاطر شخص سخنگو شود. سخنگو باید این حق را برای خبرنگار قائل باشد که او نیز به دنبال انجام وظایف خودش است.

او در توضیح بیشتر می‌گوید: سخنگو می‌‌تواند با توضیح مختصری درباره طرح سؤال تکراری و یا تکرار پاسخ قبلی، خبرنگار را به این نتیجه برساند که سؤال وی بیش از این پاسخی ندارد و نیازی به اخم و پرخاش هم نیست.
سخنگوی سابق وزارت امور خارجه جلساتی که سؤالات چالشی مطرح می‌‌شد را جلسات جذاب‌تری می‌داند.
حسینی با بیان اینکه در این مدت سؤالات غیرمنتظره به ندرت مطرح می‌شد، می‌افزاید: همه سؤالات احتمالی مدنظر قرار می‌گرفت و در قبال آنها اتخاذ موضع می‌‌شد.

وی ادامه می‌دهد: بر اساس پیش بینی سؤالات، با مسئولان ذیربط همواره رایزنی‌هایی را انجام می‌دادم. یکی از کسانی که در مورد مسائل هسته‌ای با ایشان در تماس و ارتباط بودم، آقای مهندس آقازاده معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی بود و لذا اعلام مواضع درخصوص موضوع هسته‌ای کاملا مستند و دقیق بود.

حسینی در پاسخ به این سؤال که سخنگویی دولت کار دشوارتری است یا سخنگویی وزارت خارجه، می‌گوید: کار سخنگویی فی نفسه کار سخت و حساسی است و هر یک در جای خودش قابل تفسیر و توصیف است.

هر زمان که برای نشست هفتگی به وزارت امور خارجه می‌‌رفتم شاهد بودم که حسینی همچون حمیدرضا آصفی (سخنگوی اسبق) با وضو جلسه را آغاز می‌کرد، به همین منظور از وی پرسیدم: آیا در مدت نیم ساعتی که به سؤالات پاسخ می‌‌دادید، استرس هم داشتید؟ که وی در پاسخ، استرس از نوع مثبت و در حد معقول را لازمه کار سخنگویی برشمرده و می‌گوید: زمانی که استرس نداشته باشید، دچار بی تفاوتی می‌‌شوید و لذا قضایا را خوب پیگیری نمی‌کنید. استرس به شما کمک می‌‌کند که موضوعات را به طور دقیق مورد پیگیری قرار دهید.

حسینی همیشه با دست نوشته‌هایش پشت تریبون سخنگویی قرار می‌‌گرفت. از او سؤال کردم که این دست نوشته‌ها چه بود؟ و وی در پاسخ می‌گوید: برخی از سؤالاتی بود که به ذهنم می‌رسید و پاسخ آن را از قبل آماده کرده بودم.

از سخنگوی سابق درباره شایعات مطرح شده طی دوران سخنگویی‌اش در خصوص استعفای وزیر امور خارجه و تاثیر آن بر کار سخنگویی سؤال کردم که وی پاسخ می‌دهد: یک زمان شایعه استعفا تقویت و حتی در مجلس و رسانه‌ها نیز مطرح شد و شایعه بسیار سنگینی بود که حتی من هم به شک افتادم که از شخص آقای وزیر پرسیدم که ایشان تکذیب کردند. البته این قبیل شایعات بر کار سخنگو هیچ تاثیری نباید داشته باشد و نداشت.
از معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت خارجه پرسیدم آیا مسئولیت جدید سخت‌تر است یا دوران سخنگویی؟ وی پاسخ می‌دهد: در حال حاضر گستردگی و حجم کار بیشتر است ولی استرس کمتری دارد. البته موضوع هسته‌ای و حقوق بشر که دو موضوع بسیار مهم هستند، کماکان در حوزه کاری بنده قرار دارند.

خانواده کاملاً‌ همراه

حسینی در ادامه این گفتگو از خانواده خود به عنوان «یک خانواده کاملاً همراه» یاد می‌کند و می‌گوید: در دوره تصدی سمت سخنگویی که مجبور بودم وقت زیادی را در اداره و منزل صرف کار کنم، همسر و فرزندانم هیچ گاه اعتراضی نکردند و همیشه همراه من بودند.
وی که قبل از انتصابش به عنوان سخنگوی وزارت خارجه، مدیرکل ارزیابی و نظارت وزارت امور خارجه بود، در خصوص تفاوت آن دوران با دوران مسئولیت خود به عنوان سخنگو اظهار می‌دارد: در آن دوران با بیرون از وزارت امور خارجه تماس زیادی نداشتم زیرا آن اداره‌ کل در درون مجموعه بود، اما یک دفعه از آن فضا وارد فضایی متفاوت (یعنی رسانه‌ها و خبرنگاران) شدم.
وی ادامه می‌دهد: در دوران سخنگویی با همکاران کاملا تعامل داشتم و الحمدلله در نتیجه این تعاملات، در مجموع کار قابل قبولی ارائه شد.
سخنگوی سابق وزارت خارجه درباره انتصابش به سمت معاونت حقوقی و بین المللی و شایعاتی که در زمان تغییر پست ایشان وجود داشت مبنی بر اینکه او از این تصمیم گله‌مند است، پاسخ می‌دهد: نه من گلایه‌ای داشتم که سخنگویی را رها کنم و نه کسی - چه در داخل وزارت و چه خارج از آن - به دنبال کنار گذاشتن من بود. به دلیل حساسیت حوزه حقوقی و بین‌الملل، بنده شخصاً عنوان کردم که حوزه سخنگویی با یک معاونت‌ سیاسی قابل تجمیع نیست. آقای متکی هیچ‌گاه به من نگفتند که از سمت سخنگویی کنار بروم. من خودم از ایشان خواستم که تنها در یک پست - معاونت حقوقی و بین المللی - به کار خود ادامه دهم.

* بیشتر ترجیح می‌‌دهم بازی کنم تا تماشا

برای حسن ختام و به مزاح از حسینی پرسیدم؛ آقای آصفی «استقلالی تیر» بود و طرفدار رنگ آبی، شما چه رنگی هستید؟ با لبخند جواب می‌دهد؛ نه، من از رنگ خاصی که بیانگر «تیر بودن» است، طرفداری نمی‌کنم، البته شخصاً بیشتر ترجیح می‌‌دهم بازی کنم تا تماشا. بازی خوب را از طرف هر تیمی که باشد، تشویق می‌کنم، البته نه در استادیوم بلکه از طریق تلویزیون.

پرسیدم: بازی شما چطور است؟ می‌خندد و می‌گوید: آنها که دیده‌اند می‌‌گویند خوب است.
من بدون اینکه موضوع را رها کنم، می‌پرسم در کدام پست بازی کرده‌‌اید؟ و او می‌گوید؛ زمانی که بازی می‌کردم در همه پست‌ها بازی می‌کردم حتی گاهی اوقات درون دروازه هم می‌ایستادم.

وی با خنده ادامه می‌دهد حالا هم آمادگی دارم در همه پست‌ها بازی کنم.

گفت‌وگو از اکرم شریفی - خبرگزاری فارس