حفظ راه‌هوایی بدن در شرایط بحرانی

دکتر نادر سبحانی، طراح وسازنده این لوله تراشه درباره مزیت آن نسبت به نمونه‌های قبلی، می‌گوید: این لوله تراشه با تغییراتی که روی آن انجام شده است، کل مسیر راه هوایی را بی‌حس می‌کند تا بیمار نسبت به این لوله هیچ‌گونه واکنشی نشان ندهد.

نسل جدید لوله‌های نای

نزدیک به هزار سال پیش برای نخستین بار در جهان  لوله تراشه توسط ابن سینا، دانشمند فرزانه ایران زمین اختراع شد و در گذر زمان جدیدتر و تبدیل به لوله تراشه‌های امروزی شد. اما عوارض این لوله تراشه‌ها شامل افزایش فشار خون، ضربان قلب، سکته‌های زیر عمل، تهوع، استفراغ، افزایش فشار داخل جمجمه و چشم همچنان وجود داشت و در حال حاضر نیز متخصصان بیهوشی با این نوع عوارض دست به گریبان هستند.

لوله‌گذاری داخل تراشه در واقع به منظور کمک به تهویه مکانیکی در مراکز مراقبت‌های ویژه و نیز برای حفظ راه هوایی در اعمال جراحی به کار می‌رود. البته وجود لوله و کاف دیستال آن به عنوان جسم خارجی در راه هوایی عمل می‌کند و می‌تواند با عدم تحمل آن در بیماری که رفلکس‌های محافظتی راه هوایی وی سرکوب نشده، همراه شود. از طرفی خارج سازی لوله تراشه در انتهای بیهوشی بیماران می‌تواند با مشکلات و عکس‌العمل‌های متفاوتی همراه باشد.

سبحانی درباره روش‌های پیشگیری از این عوارض می‌گوید: تاکنون از روش‌های مختلفی برای ممانعت از عوارض متعدد استفاده از این لوله‌ها به عمل آمده، ولی تا به امروز در کل دنیا هیچ روشی نتوانسته بود عوارض ناشی از لوله‌گذاری را  به صورت موفقیت‌آمیز و امن کاهش دهد یا از بین ببرد.

از طرفی حفظ و تحمل لوله تراشه در بیمارانی که هوشیارند و رفلکس‌های راه هوایی‌شان سالم است (مثلا در آی سی یو)‌ ممکن نیست لذا بناچار داروهای مخدر و عوامل بیهوشی، به منظور ممانعت از اکستوباسیون توسط بیمار و کمک به تحمل لوله تراشه برای بیمار تجویز می‌شود که خود می‌تواند به طولانی شدن مدت اقامت در آی سی یو و نیز افزایش ریسک عوارضی همچون عفونت، زخم بستر و تنگی تراشه منجر شود.

وسیله‌ای لازم برای حفظ حیات بیمار

از جمله مزایا و ضرورت‌های لوله‌گذاری نایی می‌توان به موارد متعددی از جمله بازنگه داشتن راه‌های هوایی، ایجاد یک راه هوایی تمیز و مطمئن، تسهیل ساکشن کردن مکرر و تغییر حالت راحت بدون این‌که لطمه‌ای به وضعیت تنفسی بیمار وارد آید،  اشاره کرد. ضمن آن‌که به کمک آن تهویه ریه‌ها با فشار مثبت تسهیل می‌شود و فضای مرده آنها به میزان 5 درصد کاهش می‌یابد.

در این میان نباید فراموش کرد با وجود لوله‌گذاری، می‌توان عمل‌های جراحی نزدیک به راه‌های هوایی را یعنی سر و گردن، گوش، حلق و بینی، دهان و دندان (در مواردی که حفظ راه هوایی توسط ماسک مشکل باشد) یا در افرادی که دندان ندارند یا بیمارانی که انسداد دستگاه گوارش دارند، انجام داد.

به گفته سبحانی، برای حفظ راه هوایی مجبور به استفاده از لوله تراشه هستیم؛ زیرا برای بیماری که زیر عمل است، باید از مواد فلج کننده استفاده شود تا تحت جراحی قرار گیرد که در این صورت قادر به تنفس نیست یا در بیماری که بیهوش کامل شود، سیستم کنترلی مغز روی تنفس از بین می‌رود که باعث تنفس‌های نامنظم می‌شود و گاهی بیمار بدون تنفس می‌ماند و این مساله باعث شده پزشکان با این لوله تراشه‌ها، راه هوایی را حفظ کنند.

وی می‌افزاید: برای از بین بردن این عوارض در اوایل سال 85 طرحی را آغاز کردیم که به کمک آن بتوان عوارض ناشی از لوله‌گذاری را به حداقل رساند یا به طور کامل از بین برد. این طرح با کمک و موافقت دو نفر از اعضای هیات علمی برجسته دانشگاه علوم پزشکی تهران و به صورت تیمی پیگیری شد، تا در نهایت به ثمر رسید.

تاکنون این اختراع در ایران روی 26 بیمار مورد آزمایش قرار گرفته و در همه موارد با موفقیت روبه‌رو شده است. به طوری که حتی بیماران به حرکت لوله تراشه  در داخل نای که از جمله اعمال تهاجمی است و باعث تحریک شدید گیرنده‌های درد می‌شود، هیچ واکنشی نشان ندادند.

لوله تراشه جدید، لوله خلیج فارس یا Persian Gulf Tube  نامگذاری شده و به عنوان طرحی ملی با کمک دولت در حال گذراندن مراحل ثبت بین‌المللی است. وی در خصوص مراحل ثبت این اختراع می‌گوید: در حال حاضر این اختراع مراحل پایانی ثبت به صورت patent را در اتحادیه اروپایی و ... سپری می‌کند و از میان نزدیک به هزار  طرح ارائه شده در جشنواره خوارزمی سال گذشته توانست رتبه دوم ابتکارات را از آن خود کند.

علاوه بر این، از اسپانسرهای خارجی جشنواره بین‌المللی خوارزمی، سازمان جهانی مالکیت فکری یا WIPO نیز مدال طلای خود را به عنوان برجسته ترین مخترع به این اختراع اختصاص داد. البته استفاده از این سیستم تنها به عنوان لوله تراشه مطرح نیست، بلکه این طرح 34 کاربرد مختلف و در سایر تجهیزات پزشکی نیز کاربرد فراوان دارد و امیدوارم تحولی اساسی در زمینه بیهوشی، آی‌سی یو،  اتاق عمل و...  ایجاد کند.

وی همچنین ضمن اظهار امیدواری به حمایت دولت از طرح‌های نو می‌افزاید: این موضوع می‌تواند مشوق پژوهشگران ایرانی در ثبت اختراعات و ایده‌هایشان باشد و ما روز به روز شاهد درخشیدن مخترعان ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی باشیم.

وی با بیان این که این لوله تراشه در حال ثبت بین‌المللی است، بیان کرد: این ابداع در چندین کشور ثبت شده است، اما در حال حاضر منتظر تامین منابع برای ثبت در سایر کشورها هستیم تا به تولید انبوه برسیم. البته برای تولید جهانی آن، به کسب استاندارد از FDA آمریکا نیاز داریم که پروسه‌ای طولانی محسوب می‌شود.

این پژوهشگر برتر دانشگاه علوم پزشکی تهران اظهار امیدواری کرد که با مساعدت مسوولان بخصوص وزارت بهداشت، این لوله تراشه نو در داخل به تولید انبوه برسد. او با بیان این که ثبت بین‌المللی اختراع نیازمند هزینه‌های سنگین است، تصریح کرد: با توجه به این که تنها 3درصد اختراعات صنعتی می‌شود و 97‌درصد آنها در حد فرضیه و فکر باقی‌ می‌ماند، امید است از این اختراع که به صنعتی شدن نزدیک است حمایت شود.

بهاره صفوی