یکصد سوژه که تئاتر ما فراموش کرد

نویسندگان و کارگردانان تئاتر که در عرصه‌ دفاع مقدس کار می‌کنند و همیشه از نبودن اطلاعات و مستندات جنگ گله‌مند هستند، اگر چند ساعتی را در بیمارستان سعادت‌آباد بگذرانند و پای صحبت جانبازان بنشینند، به یقین خود را در میدان جنگ خواهند یافت. با وجود این چه چیزی باعث شده است که پس از این همه سال، هنوز نشان و اثری از این جانبازان روی صحنه تئاتر کشور دیده نمی‌شود.

فضا آماده نیست‌

3 روز پیش که این پرسش را با دکتر قطب‌الدین صادقی در میان گذاشتیم، وی پاسخ داد: متاسفانه مسوولان و مدیران هنری کشور، فضا برای طرح چنین موضوعاتی بر صحنه‌های نمایشی فراهم نکرده‌اند. در واقع آنان ورود به این عرصه را پرخطر می‌دانند و ترجیح می‌دهند از کنار آن بگذرند.

این کارگردان تئاتر که روز شنبه اولین سخنران نشست تخصصی تئاتردرمانی جانبازان بود، در گفتگو با «جام‌جم» افزود: خاک پای جانبازان اعصاب و روان، توتیای چشم من است و کمترین وظیفه ما ایرانیان این است که درباره آنان حرف بزنیم، اما نمی‌دانم چرا شرایط به گونه‌ای است که بسیاری دوست دارند این بزرگواران را فراموش کنند.

قطب‌الدین صادقی ادامه داد: تا زمانی که در آثار نمایشی، سینمایی و داستانی مربوط به دفاع مقدس به سراغ دیدگاه تحلیلی نرویم، بی‌شک سرگذشت و سرنوشت جانبازان اعصاب و روان هم آن‌طور که باید و شاید در تئاتر ما بازتاب نمی‌یابد.

روایت نادرست‌

اما رحمت امینی، مدرس و مدیر گروه نمایش دانشگاه آزاد در این‌باره گفت: از جانبازان اعصاب و روان در آثار نمایشی چند سال گذشته یاد شده، اما مشکل اینجاست که این روایت‌ها چندان درست نبوده است. من پس از آن که برای اولین‌بار به بیمارستان سعادت‌آباد رفتم، تازه آن موقع متوجه شدم آنچه در آثار نمایشی ما نوشته و شخصیت‌پردازی می‌شود، با واقعیت تفاوت اصولی و عمیق دارد.

این کارگردان تئاتر تاکید کرد: مشکل اصلی آن است که نمایشنامه‌نویسان ما چندان اهل پژوهش نیستند بویژه وقتی می‌خواهند درباره موضوع حساس و پیچیده‌ای چون جانبازان اعصاب و روان بنویسند، باید پیش از دست بردن به قلم، کار مطالعاتی و میدانی انجام دهند.

اما پرسشی که پیش می‌آید، این است که در چند سال برگزاری جشنواره تئاتردرمانی، تعدادی از نویسندگان و هنرمندان تئاتر در بیمارستان سعادت‌آباد حاضر شده‌اند و با جانبازان دیدار کرده‌اند که البته بازخورد ادبی و هنری شایسته‌ای نیافته است؛ چرا وضعیت به این‌گونه است؟ حسین مسافرآستانه در این‌باره توضیح داد: چنین دیدارهایی باید صدها هنرمند را در بر بگیرد تا بازخوردش را در بین 10 نویسنده و کارگردان تئاتر ببینیم. علاوه بر این، حمایت‌های مراکز و موسسات مربوطه نیز مورد نیاز است تا بتوانیم در این حوزه موضوعی، جهانی هنری ایجاد کنیم.

مدیرعامل انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس در ادامه گفت: نویسنده‌ای می‌تواند نمایشنامه بنویسد که امید داشته باشد اجرای آن را روی صحنه ببیند. از آنجا که هیچ نمایشی در ایران بدون حمایت‌های مالی و تدارکاتی نهادها و مراکز دولتی روی صحنه نمی‌رود، از این‌رو موضوعاتی از این دست باید مورد پشتیبانی قرار گیرند.

مسافرآستانه در همین زمینه پیشنهاد کرد: باید بین مراکز نگهداری جانبازان اعصاب و روان و هنرمندان تئاتر رابطه‌ای مستمر برقرار کرد. در اولین گام می‌توان دبیرخانه‌ای دائمی برای جشنواره تئاتر درمانی راه انداخت تا پلی باشد بین جانبازان و هنرمندان هنرهای نمایشی.

واقعیت به جای تخیل‌

در واکنش به این بحث و نظرها مجید امرایی که 6 سال است دبیری جشنواره تئاتر درمانی را به عهده دارد، گفت: نمایشنامه‌نویسان ما به جای آن که به دنبال داستان‌های تخیلی در حوزه تئاتر دفاع مقدس باشند، می‌توانند در بیمارستان اعصاب و روان سعادت‌آباد حاضر و از نزدیک با واقعیت روبه‌رو شوند؛ در این صورت آثار آنان بسیار باورپذیرتر خواهد بود.

وی با اشاره به این که درهای بیمارستان سعادت‌آباد همیشه روی هنرمندان تئاتر و سینما باز است، افزود: از 7 سال پیش که واحد نمایش درمانی این بیمارستان را راه انداختیم، تمام هم و غم ما این بوده که پای اهالی تئاتر و سینما را به اینجا باز کنیم.

امرایی ادامه داد: فیلمی مستند هم درباره این جانبازان با عنوان ماشین روز قیامت تهیه کرده‌‌‌ایم که می‌تواند مورد استفاده همه هنرمندان و نویسندگان قرار بگیرد.

مسوول واحد نمایش بیمارستان سعادت‌آباد ضمن رد این که موانع و مشکلات ممیزی باعث کم‌کاری هنرمندان در این عرصه شده است، افزود: اگر در آثار خود نگاهی انسانی به وضعیت و زندگی این جانبازان شود، اگر اینان را قهرمان و افتخار ملی بدانیم، مطمئن باشید به هیچ‌وجه پای ممیزی به این بحث و موضوع کشیده نخواهد شد.