جامعه‌‌ای به کوچکی یک کلاس‌

«کلاس» که با شعار تبلیغاتی درس‌هایمان را یاد بگیریم به نمایش عمومی درآمد، هیچ بازیگر سرشناسی ندارد، تمام بازیگران فیلم که غیرحرفه‌ای هستند از بین شاگردان و معلمان معمولی ساکن فرانسه انتخاب شده‌اند.

قصه‌

«کلاس» قصه مشخص و سرراستی ندارد. فیلم که شبیه آثار مستند فیلمبرداری و ساخته شده است، قصه یک کلاس درس را در یکی از مدارس متوسطه شهر پاریس تعریف می‌کند. این کلاس درس خیلی شبیه کلاس‌های درس دیگر است در شهر پاریس اقوام مختلف اجتماعی در کنار فرانسوی‌ها زندگی و کار می‌کنند. بسیاری از این اقوام مهاجرین رنگین پوستی هستند که از کشورهای مختلف آفریقایی به آنجا آمده‌اند. به صورت طبیعی در کلاس‌های درس مدارس فرانسه هم، تعداد زیادی شاگرد رنگین پوست آفریقایی وجود دارد، که در کنار بچه‌های فرانسوی به تحصیل مشغولند. کلاس درس چند قومی قصه فیلم، کلاسی پویا و پرتحرک است. دانش‌آموزان   بویژه شاگردان آفریقایی   مشارکت همه جانبه‌ای در درس‌ها و برنامه‌های کلاسی دارند. در حالی که معلمان هر یک شیوه کاری خاص خود را دارند (و بعضی اوقات از عنصر تنبیه بدنی هم استفاده می‌کنند)‌ دانش‌آموزان هم حال و هوای خودشان را دارند و کارهای خود را انجام می‌دهند. بعضی از معلم‌ها موافق حضور اقوام رنگین پوست خارجی در فرانسه نیستند و این نکته را به صراحت در کلاس‌های درس به زبان می‌آورند.برخی از دانش‌آموزان هم همین‌طور فکر می‌کنند و با هم کلاسی‌های خود در این رابطه بحث و جدل دارند. این طور به نظر می‌رسد که این کلاس درس، یک جامعه کوچک شده شهر پاریس است که تناقض‌ها و درگیری‌های خاص خود را دارد و با چالش‌های زیادی روبه‌روست.

نقد

کشور فرانسه «کلاس» را به عنوان نامزد رسمی خود به آکادمی اسکار معرفی کرده تا در بخش اسکار بهترین فیلم خارجی سال با محصولات دیگر کشورها رقابت کند. آخرین باری که این کشور اروپایی اسکار بهترین فیلم خارجی سال را گرفت، سال 1992 و برای درام تاریخی و جنگی «هند و چین»  بود. تحلیلگران سینمایی امید فراوانی به موفقیت «کلاس» در رقابت‌های امسال اسکار دارند. فیلم ماجراهای یک کلاس درس  و سیستم آموزشی سخت فرانسه  را برای یک سال تحصیلی به تصویر می‌کشد و با دنبال کردن قصه‌ها و دیدگاه‌های شاگردان و معلمین، سعی می‌کند نگاهی مستند به یکی از معضلات معاصر جامعه فرانسه بیندازد. فرانسیس بگادو که فیلمنامه را براساس قصه کتاب پرخواننده خودش نوشته، در قصه کتاب تجربیات شخصی دوران نوجوانی‌اش را در معرض دید و قضاوت دیگران قرار می‌دهد. کتاب که «در میان دیوارها» نام دارد، اشاره‌ای کنایه‌آمیز به فضای کوچک و بسته کلاس درس است. او خاطرات خود از دوران معلمی‌اش را در این فضای بسته تعریف می‌کند. در فیلم، خود او نقش معلم اصلی کلاس را بازی می‌کند. او تلاش دارد درس‌های زندگی فرانسوی را به شاگردان شیطان خود بیاموزد. در همسایگی این مدرسه، تعداد زیادی از اقلیت‌های قومی زندگی می‌کنند و اکثر شاگردان کلاس را  که 20 نفر هستند  بچه‌هایی تشکیل می‌دهند که والدین آنها از قرن نوزدهم به این کشور اروپایی مهاجرت کرده‌اند. از شاگردان اصلی کلاس می‌توان به مالین، اسمرالدا، وی و ریچل اشاره کرد. آنها فرزندان مهاجران آفریقایی و چینی هستند. خانواده وی که تبعه چین هستند، به صورت غیرقانونی به فرانسه مهاجرت کرده‌اند. قصه فیلم ارتباط بگادو با دانش‌آموزان و همچنین با بقیه معلم‌ها را نمایش می‌دهد. به نوعی می‌توان گفت تمام کاراکترهای فیلم موجوداتی شورشی هستند و هیچ شخصیت منفی و خبیث (از آن گونه که در اغلب فیلم‌های سینمایی می‌بینیم)‌ در طول قصه وجود ندارد. شاید بتوان گفت شرایطی که این آدم‌ها در آن زندگی می‌کنند، نقش موجود بد ماجرا را به عهده دارد و بازی می‌کند. کانته در دو فیلم قبلی‌اش به دیالوگ و سکوت اهمیتی یکسان داده بود و بی‌صدایی و سکوت مطلق بخش مهمی از فضای فیلم‌هایش را تشکیل می‌داد. ولی در اینجا، وضعیت فرق کرده و به دلیل شلوغی طبیعی فضای کلاس درس، سکوت کمتری وجود دارد. البته این کار هم یک حرکت عمدی از سوی فیلمساز است و انگار می‌خواهد بگوید در جامعه پرشتاب امروزی، دیگر جایی و فرصتی برای تامل و سکوت و آرامش وجود ندارد. در جاهایی که سازندگان فیلم روی بحث تعلیم و تربیت و سیستم آموزشی کشور تامل و تمرکز می‌کنند، قصه قوت خاصی پیدا می‌کند. «کلاس» با مضمون تند خود ، بحث زیادی را در باب وضعیت سیستم آموزشی فرانسه به راه انداخته و بسیاری از صاحب‌نظران اجتماعی خواستار انجام اصلاحاتی در این سیستم کهنه شده‌اند. با آن که برخی از معلمان تنبیه بدنی شاگردان خود را رد می‌کنند و می‌گویند فیلم در این رابطه دروغ می‌گوید، دولت دست راستی سارکوزی با معضل پاسخگویی به مطالبات قشر تحصیلکرده روبه‌روست. فشارهای روشنفکران و هنرمندان باعث شده تا او قول انجام اصلاحات در سیستم آموزشی کشور را بدهد و این اقدام، نتیجه مثبت نمایش عمومی فیلم «کلاس» است.

کیکاووس زیاری‌