غرب باید‌ جایگاه مهم ‌ایران را بپذیرد

با توجه به این ‌که در چند سال گذشته هیچ یک از این اصل‌ها در مذاکرات میان گروه شش با ایران رعایت نمی‌شد،‌ کشورمان در رویکردی جدید پیشنهاد برگزاری مذاکراتی بر اصل‌های مذکور را پیشنهاد کرد و خواستار تبدیل گروه 1+5 به 1+6 شد تا به این ترتیب جزئی از میز مذاکرات باشد.

مقامات عالی‌رتبه ایران بر این باورند که بسیاری از مسائل و بحران‌ها در مدل 1+6 بهتر از 17 حل خواهد شد و با اندکی تامل بر این مساله، هر عقل سلیمی آن را خواهد پذیرفت.

ایران قطب بلامنازع قدرت منطقه است. ضلع اول‌خاورمیانه بزرگ، قفقاز است که ایران از نظر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بر آن مسلط بوده و غیر از ورود استراتژیک، در بعد نظامی ‌و انرژی (نفت خزر) نیز اشراف کامل دارد.

آسیای مرکزی که ضلع دوم خاورمیانه بزرگ است، شاهراهی است که کشورهای چین، روسیه، هند و ایران را به هم متصل ‌می‌کند و از بعد ترانزیت کالا و انرژی فسیلی و اشتراکات دینی و فرهنگ سنتی، روابط حسنه و قابل قبولی با ایران دارند.

ضلع سوم به کشورهای عربی و عضو اوپک در خلیج فارس و دریای عمان منتهی می‌شود و ایران به علت تسلط بر کل آب‌های خلیج فارس بویژه تنگه هرمز، از ویژگی‌های بالای‌ سیاسی برخوردار بوده و کشورهای عضو کنفرانس اسلامی نیز  بشدت از فناوری هسته‌ای ایران حمایت می‌کنند.

یا مصالحه یا زور

عباس ملکی، رئیس مرکز مطالعات بین‌المللی دریای خزر پیشنهاد ایران مبنی بر تبدیل گروه 1+5 به 1+6 و تبدیل تهران به عنوان جزئی از میز مذاکرات را عقلایی و خردمندانه‌تر از گذشته توصیف و تصریح می‌کند: در دنیا دو راه بیشتر برای حل مشکل سیاسی وجود ندارد یا باید مصالحه کرد یا از طریق زور آن را حل کرد.

وی مصالحه را همین رفتار دیپلماتیک عنوان کرده و می‌گوید: در این چارچوب مصالحه باید با طرف مقابل مذاکره کنید. ایران از ابتدا و از زمان آقای خاتمی به اروپایی‌ها می‌گفت که مذاکرات را متوقف نکنند. در آن زمان درخصوص دو موضوع بین ایران و اروپا مذاکره صورت می‌گرفت.

رئیس مرکز مطالعات بین‌المللی دریای خزر همچنین با اشاره به نوع مذاکرات در دوران هاشمی رفسنجانی که مذاکراتی انتقادی و در دوران خاتمی مذاکراتی سازنده با اروپایی‌ها بود، موافقت‌نامه همکاری و تجارت میان ایران و اروپا را که به ایران اجازه می‌داد به بازارهای اروپا وارد شود و نیز مذاکرات راجع به انرژی و فعال شدن ایران در چارتر یا منشور انرژی را مورد یادآوری قرار داد که با مطرح شدن موضوع هسته‌ای، اروپا به یکباره مذاکرات را با ایران قطع کرد.

ملکی با تاکید بر حضور ایران به عنوان عضوی مشارکت‌جو در پشت میز مذاکره، افزود: البته در عالم سیاست آنچه نتیجه کار است با آنچه درخواست شماست، نمی‌تواند یکی باشد؛ بنابراین باید در این میان مصالحه‌ای صورت بگیرد.

وی درخصوص مزایای حضور مستقیم ایران در مذاکرات به عنوان بخشی از مذاکرات با گروه 1+6 عنوان کرد: در این حالت پرونده ایران بتدریج عادی می‌شود. اکنون بعد از 35 سال، بالاخره کشورهای تولیدکننده لوازم، سوخت و دستگاه‌های هسته‌ای به این نتیجه رسیدند که معامله با هند بلااشکال است. هند برای دستیابی به این شرایط و فعالیت‌های هسته‌ای خود، دیپلماسی طولانی مدتی را در دستور کار خود قرار داد، ضمن این‌ که عضو  ان.پی.تی (معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای) نیز نیست.

دیپلمات برجسته کشورمان با بیان این ‌که ایران باید در هدف‌یابی خود عادی‌سازی پرونده و تبدیل آن به یک موضوع مانند مابقی موضوعات را در دستور کار داشته باشد، دومین مزایای تبدیل شدن به میز مذاکرات را اقتصادسازی هسته‌ای دانست.

ملکی با جالب خواندن این مساله، ادامه داد: می‌توان بررسی کرد که اگر در ایران این کار انجام شود چه اندازه هزینه‌بر خواهد بود و اگر در بیرون صورت بگیرد تا چه اندازه ضمن این‌ که در این گام و تحلیل باید منفعت، غرور ملی، رهبری ملی و... را مدنظر قرار داد.

وی درباره امکان موافقت گروه 1+5 با طرح پیشنهادی ایران با توجه به موضعگیری‌ها و خواسته‌هایی که دارند، اظهارکرد: فکر می‌کنم نظر اروپا با این نظر مساعدتر باشد بویژه با توجه به تحولات اوستیا، شاید بخوبی برای اروپا مشخص شده که روسیه نمی‌تواند منبع تامین‌کننده انرژی دائم و همیشگی باشد.

رئیس مرکز مطالعات بین‌المللی دریای خزر با تاکید بر این ‌که اهمیت ایران چند برابر شده و اروپایی‌ها مانند سوئیس نیاز به خطوط لوله‌ای از تولیدکننده‌ای بزرگ مانند ایران را احساس می‌کنند، گفت: دولت ایران می‌تواند پیگیری کند و موضوع هسته‌ای را پیش ببرد.

ملکی درباره احتمال واکنش آمریکایی‌ها نسبت به طرح ایران بیان کرد: آمریکایی‌ها به طور استراتژیک با ورود ایران به هر گونه مذاکرات مخالفند اما به صورت تاکتیکی ملاحظه کردیم که ویلیام برنز در جلسه ژنو شرکت کرد.

وی افزود: ارزیابی آمریکایی‌ها از آن جلسه و عکس‌العمل‌ها باعث می‌شود که مسیر باز باشد.

گزینه دیگری جز 1+6 نیست‌

کاظم غریب‌آبادی که از اعضای تیم هسته‌ای ایران نیز به شمار می‌رود درباره طرح پیشنهادی کشورمان در بسته پیشنهادی غیررسمی  خود به گروه 1+5 مبنی بر تبدیل این گروه به 1+6 و حضور ایران در آن به عنوان بخشی از مذاکرات و نه طرف مذاکره، گفت: این یک پیشنهاد در داخل «nonpaper» ایران نیست بلکه رویکرد و نگرشی است که ایران جزئی از مذاکرات و میز مذاکرات است.

وی با بیان این ‌که وقتی ایران بسته پیشنهادی خود را ارائه کرد، با همین رویکرد بود، افزود: ایران این موضوع را پیشنهاد نکرده تا 6 کشور بپذیرند. ما با این نگاه و راهبرد آغاز کردیم که ایران جزئی از مذاکرات است نه طرف مذاکرات که بخواهد به سوالات و ابهامات آنها پاسخ دهد.

عضو تیم هسته‌ای ایران این رویکرد را اساسی و طرحی جدید دانست و درباره تاثیر آن اظهار کرد: بالطبع 1+6 نتیجه‌بخش‌تر و پاسخگوتر خواهد بود تا 17. وی افزود: همان طور که دکتر جلیلی هم گفتند، اگر جمهوری اسلامی ایران که دارای قابلیت‌های موثر در عرصه منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است به این گروه اضافه شود،  قابلیت و ظرفیت‌های آنها برای حل و فصل و بررسی معضلات منطقه‌ای و بین‌المللی ارتقا ‌می‌یابد.

غریب‌آبادی با بیان این ‌که اگر ایران را از آن جمع کنار بگذارند و به همان شکل 17 به کار خود ادامه دهند، این قابلیت‌ها و ظرفیت‌ها افزایش نخواهد یافت، ادامه داد: ‌هیچ گزینه دیگری جز این‌ که ایران جزئی از میز مذاکرات باشد، برای طرفین وجود ندارد.

وی با تاکید بر این‌ که اعتقاد و راهبردمان همین است و برای طرف مقابل نیز چاره‌ای جز این نیست، بیان کرد: حتی اگر فرض را بر این بگذاریم که بر سر میز مذاکرات موضوع فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران بخواهد مورد بررسی قرار گیرد، راهی غیر از این‌ که ایران جزئی از میز مذاکرات باشد، وجود ندارد.

عضو تیم هسته‌ای کشورمان با تاکید بر این‌ که ایران باید جزئی از کشورهای مذاکره‌کننده باشد تا با تشریک مساعی راهکاری پیدا کنند، اظهار کرد: حتی اگر جمهوری اسلامی ایران مقابل آنها قرار بگیرد، این راهکار پاسخگو نخواهد بود و آنها خود به این مساله واقف هستند.

غریب‌آبادی در مورد اجرایی شدن رویکرد ایران مبنی بر تبدیل شدن به جزئی از اعضای گروه شش، عنوان کرد: ‌اگر همان شکل 1+ 5 حاکم باشد یعنی شش کشور یک طرف میز مذاکره باشند و ایران در طرف دیگر، در واقع همان بحث مدعی و متهم مطرح می‌شود؛ یعنی یک کشور باید به سوالات شش کشور پاسخ دهد.

وی با بیان این‌ که در این شکل موضوع فعالیت‌های هسته‌ای یا هر موضوع دیگر بر سر میز مذاکره قرار بگیرد، آن کشورها باید راجع به آن سوال و ایران پاسخ دهد و این کشورهای مقابل هستند که برای حل مساله راهکار ارائه می‌کنند، تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران چنین راهکاری را به هیچ وجه قبول ندارد. البته این تجربه تلخی است که تکرار شده است و برخی از مذاکراتمان  در دو سه سال اول همین گونه بود و ایران جزئی از میز مذاکرات نبود به طوری که طرف‌های مقابل خواسته‌های خود را مطرح می‌کردند و ایران آن پیشنهادها و راهکارها را یا رد می‌کرد یا قبول که در این شکل موضوع مورد مذاکره نیز صرفا مساله هسته‌ای ایران بود.

عضو تیم هسته‌ای کشورمان با اشاره به این‌ که هم ایران و هم طرف‌های مقابل به این نتیجه رسیدند که این راهکار پاسخگو نیست، افزود: ارائه بسته از سوی ایران و نیز شش کشور نشان داد که طرفین می‌خواهند با یکدیگر نشست و مذاکره کنند، نه این ‌که یک طرف، طرف دیگر را مورد چالش و سوال قرار دهند. اگر یک کشور در مقابل شش کشور در هر موضعی سر میز مذاکره قرار بگیرد  نتیجه‌بخش نخواهد بود.

غریب‌آبادی تشریک مساعی هفت کشور را که دارای ظرفیت‌های موثر در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی هستند عامل حل هرگونه مشکلی دانست که از نفع آن هر هفت کشور بهره‌مند خواهند شد. این‌گونه نیست که فقط یک کشور نفع ببرد، زیرا همه برای حل یک معضل همکاری می‌کنند.

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به مواضع کشورهای غربی، جواب آنها به این رویکرد کشورمان چه خواهد بود، گفت: ‌این اتفاق از نشست ژنو به وقوع پیوسته است. وقتی آقای جلیلی در نشست ژنو شرکت کرد، جزیی از میز مذاکرات بود نه طرف مقابل.

این عضو تیم هسته‌ای کشورمان با بیان این‌که دیگر به این شکل نبود که آنها سوال کنند و ایران پاسخ دهد، بیان کرد: نه تنها از مذاکرات ژنو بلکه از زمانی که سیاست ایران از زمان روی کار آمدن دولت نهم تغییر کرد، این رویکرد اتخاذ شده و ایران خود را در جایگاه مدعی قرار داده است نه متهم. جمهوری اسلامی خود را کشوری دارای ظرفیت می‌داند که می‌تواند به حل مباحث مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی کمک کند. ایران 3 سال است که عملا این سیاست را  به کار می‌برد. مذاکرات ژنو نیز نشانه رویکرد ایران به 1 + 6 است.

تبدیل گروه شش به هفت باید گام به گام باشد

اسدالله اطهری کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل در مورد طرح پیشنهادی ایران گفت: به نظر من مهم فکر و محتواست و گرچه شکل قضیه نیز برای ایران مهم است، اما  محتوا از اهمیت بیشتری برای آن برخوردار است. وی با بیان این‌که شخصا به تبدیل گروه 1+ 5 به 1+6 خوشبین نیستم، به شکل‌های دیگر مذاکرات مانند 1 + 3 در گذشته اشاره و تصریح کرد: مشکل ما بیشتر در ارتباط با آمریکایی‌هاست. یک در مقابل یک؛ بزرگ‌ترین مشکل در این خصوص است.

این کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل با اشاره به خواست ایران مبنی بر حضور در مذاکرات به عنوان جزئی از میز مذاکرات و برخورداری از جایگاهی برابر مانند سایر کشورها، عنوان کرد: تاکنون چندین قطعنامه علیه‌ ایران صادر شده است. آنها مدعی‌اند ایران مخل صلح  و امنیت بین‌المللی است و کوشیدند آن را در جایگاه متهم بنشانند و فشار و تحریم‌های اقتصادی علیه آن اعمال کنند.

اطهری با اشاره به دیگر نظرات مبنی بر این‌که ایران صرفا باید با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری داشته باشد تا گروه 1+5 ، عنوان کرد: 1+5 به معنی اجماع جهانی و اجماع قدرت‌های بزرگ علیه ایران است. وقتی ایران نیز جزئی از میز مذاکره شود و تبدیل به 1+6 ، دیگر در این حالت اجماعی علیه ایران نیست و از مدار متهم خارج می‌شود و در مظان اتهام قرار نمی‌گیرد.

وی با بیان این‌که اگر آمریکا نقش و جایگاه ایران را بفهمد،‌ دیگر به دنبال ایجاد اجماع علیه ایران نخواهد بود، تصریح کرد: اهمیت ژئوپلتیک و ژئو اکونومیک ایران در سطح بین‌المللی مشخص است و نگاهی به وضعیت گرجستان و از میان رفتن امنیت خط لوله باکو  تفلیس  جیحان این امر را به روشنی نشان می‌دهد.

این کارشناس ارشد مسائل بین‌المللی با اشاره به امکان قطع صادرات انرژی از سوی روسیه به اروپا، تاکید کرد: در این شرایط اروپایی‌ها اهمیت انرژی ایران و وابستگی به آن را درک می‌کنند و به اهمیت نقش ایران در سطح منطقه و انرژی پی می‌برند.

اطهری با بیان این‌که آنها به دنبال کسب اطمینان نسبت به ایران هستند، تبدیل شدن به میز مذاکرات و جزئی از آن شدن را نیازمند مذاکراتی گام به گام دانست و تصریح کرد: می‌توان در این زمینه از نوع مذاکراتی استفاده کرد که درباره عراق و افغانستان برگزار شد، آنها باید در این فضا به آرامی گفتگو کنند. مانند اقدامی که امکان دارد آمریکا برای باز کردن دفتر حافظ منافع در ایران انجام دهد.

وی با تاکید بر آغاز این رویکرد به شکل گام به گام، اظهار کرد: برای تغییر روابط موجود باید هزینه پرداخت کرد و روابطی را که سال‌هاست دچار خدشه و بی‌اعتمادی است باید گام به گام ترمیم کرد، زیرا در کوتاه مدت نمی‌توان به نتیجه دست یافت.

این کارشناس ارشد مسائل بین‌المللی بیان کرد: آغاز مذاکرات می‌تواند از مشترکات بسته‌های پیشنهادی طرفین باشد و باید روی آن کار شود. هیچ کشوری نیست که با کشور دیگری اختلاف نداشته باشد، تنها باید مراقب بود که این اختلافات و تضاد‌ها به تعارض و درگیری کشیده نشود.

نگاه همکاری‌جویانه، نه نگاهی متهمی‌

کاظم جلالی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی اساس پیشنهاد ایران مبنی بر تبدیل گروه 1+5 به 1+6 را اندیشیدن 1+5 به اهداف مشترکی دانست و گفت: یعنی دستمایه موضوع 1+6 این است که به جای داشتن گروه 5 بعلاوه آمریکا که به نوعی به افتراقات و اختلافات در مسائل جهانی با ایران می‌اندیشد، این اندیشه را تغییر دهیم و به ایجابی‌ها بپردازیم.

وی این اقدام را به معنای این دانست که جمهوری اسلامی ایران و 5 قدرت مذاکره‌کننده بعلاوه اتحادیه اروپایی که سولانا نمایندگی آن را دارد، مشترکا به مسائل جهانی اندیشیده و همه به نوعی برای حل و فصل مسائل به شکل مثبت و ایجابی حرکت کنیم.

این عضو کمیسیون امنیت ملی با بیان این‌که شکل 1+5 به معنی این است که گروه 1+5 در کنار هم قرار دارند و کشور دیگری به نام جمهوری اسلامی ایران در مقابل قرار دارد که به نوعی روی مسائل اختلافی با آنها شروع به کار کردن می‌کند، افزود: 1+5 مجموعه‌ای است که کشور دیگر را روی صندلی متهم می‌نشاند و اساسا به دنبال رفع اتهامات حرکت می‌کنند، اما هنگامی که گروه 1+6  تشکیل شود، ایران با 6 عضو دیگر در یک سطح نشسته و تصمیمات مشترکی را درخصوص حل وفصل  مسائل جهانی و منطقه‌ای می‌گیرد.

جلالی، حضور ایران در میز مذاکرات را نگاهی همکاری‌جویانه و نه نگاهی متهمی دانست و بیان کرد:  در 1+5 که جمهوری اسلامی ایران به نوعی در موضع متهم است و نگاه همکاری‌جویانه‌ای نیست، استفاده از نقش ایجابی ایران وجود ندارد.

وی افزود: اما در گروه 1+6 ما همسطح و در کنار هم هستیم و نگاه، نگاهی همکاری جویانه برای حل و فصل مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای است. در گروه 1+ 5، اعضا سوء‌ظنی نسبت به هم ندارند و می‌گویند در کنار هم قرار گرفته‌اند تا مسائل را حل و فصل کنند.

نماینده شاهرود در مجلس با بیان این‌که ما می‌گوییم به این 6 عنصر یک عنصر دیگر به نام جمهوری اسلامی ایران برای حل و فصل مسائل اضافه شود، اظهار کرد:  اکنون در 1+5، انگلیس، آلمان، فرانسه، روسیه و چین و آمریکا هستند اما در 1+6 ایران نیز جزئی از این 5 کشور می‌شود و یک هم همان ایالات متحده آمریکاست.

جلالی درباره جایگاه ایران در 2 حالت گفت:‌ در نوع اول بیشتر آمریکا‌یی‌ها تردید می‌کنند و اساسا اجماعی را در مقابل ایران قرار می‌دهند تا بگویند ایران همواره باید روی صندلی متهم بنشیند و به اتهاماتی که کشورها وارد می‌کنند، پاسخ دهد.

وی با بیان این‌که در این نوع نگاه، استفاده از پتانسیل ایران در حل و فصل مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای جدی نیست، ادامه داد: در نگاه دوم، ایران هم عنصری در کنار گروه 6 است و از پتانسیل و توانایی آن می‌توان برای حل مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی استفاده کرد. عضو کمیسیون امنیت ملی درباره امکان پذیرش این رویکرد از سوی 6 کشور با توجه به مواضعی که دارند، بیان کرد: اگر آنها صادقانه دنبال حل وفصل مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای هستند، باید جمهوری اسلامی ایران را که دارای پتانسیل بالایی است، بپذیرند.

جلالی این رویکرد را راهی معقول دانست و تصریح کرد: ما روی اعداد و اسم دعوا نداریم. بحث‌ ما این است که جمهوری اسلامی ایران دارای ظرفیت، پتانسیل و قدرت منطقه‌ای است که می‌تواند نقش مثبتی را در حل و فصل مسائل جهانی و منطقه‌ای ایفا کند. با ایران نمی‌شود با ادبیات تحقیر و اتهامی، برخورد کرد. وی با بیان این‌که ایران آماده ارائه نقش مثبت است، طرح پیشنهادی ایران برای تشکیل گروه 1+6 را حاوی پیامی بر این مبنا دانست که جمهوری اسلامی ایران برای حل و فصل مسائل منطقه‌ای و جهانی آماده است.

این نماینده مجلس درباره واکنش احتمالی آمریکایی‌ها تصریح کرد: آنها  بیشتر به دنبال اتهام‌زدن هستند،  فرانسه و انگلیس هم دنباله‌رو آمریکایی‌ها هستند. روسیه و چین می‌خواهند ایران نقش مثبت و سازنده‌ای داشته باشد و آلمان نیز بینابین رفتار می‌کند.

فاطمه تیمورزاده‌