پیامدهای طرح بومی‌گزینی در دانشگاه‌ها

سیاست «بومی‌گزینی» چه می‌گوید؟

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 628 یعنی اول مرداد 87 بنابه پیشنهاد وزارت علوم «ضوابط مربوط به گسترش بومی‌گزینی در آزمون سراسری دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی» را تصویب کرد. بر اساس این مصوبه، سازمان سنجش آموزش کشور موظف است بر اساس گسترش رشته‌های آموزش عالی و با هماهنگی وزارتخانه‌های علوم و بهداشت و درمان دست‌کم 65 درصد حجم پذیرش دانشجو را در دوره‌های روزانه دانشگاه‌ها به صورت بومی  استانی انجام دهد.

بر اساس این مصوبه، 70 درصد پذیرش دانشگاه آزاد نیز به داوطلبان بومی اختصاص می‌یابد. نتیجه اجرای چنین سیاستی باعث شد تا داوطلبان شهرستانی به رغم داشتن رتبه‌های خوب، در رشته‌های مورد نظرشان قبول نشوند. این در حالی است که داوطلبان سال گذشته با رتبه‌های مشابه، نتایج بهتری به دست آوردند. معترضان می‌گویند این مصوبه یعنی تبعیض؛ چرا در سراسر کشور دانشگاه‌ها به لحاظ کیفیت تحصیلی وضعیت مشابهی ندارند و حتی برخی دانشگاه‌ها از وجود رشته‌های خوب بی‌نصیب مانده‌اند. تمرکز سازمان سنجش بر مکان تولد یا مکان زندگی داوطلبان به تضییع حقوق افراد منجر می‌شود.

متاسفانه بسیاری از داوطلبان آزمون امسال از شیوه جدید گزینش دانشجو بی‌خبر بوده‌اند و به همین دلیل با رتبه‌های دورقمی قادر به ادامه تحصیل در دانشگاه و رشته مورد نظرشان نیستند.

سازمان سنجش، فقط مجری‌

در پاسخ به این اعتراض‌ها، سازمان سنجش داوطلبان معترض را به بی‌دقتی در مطالعه دفترچه شماره 2 کنکور متهم و اعلام می‌کند: هنوز سازمان سنجش، رقم بومی‌گزینی را به طور کامل اجرا نکرده است، به عنوان مثال در دانشگاه صنعتی شریف 52 تا 53 درصد بومی‌گزینی صورت گرفته است.

البته سابقه اعلام اولین خبر درباره سیاست بومی‌گزینی به پیش از مرداد ماه امسال و اقدام شورای عالی انقلاب فرهنگی بازمی‌گردد. یک سال قبل، رئیس سازمان سنجش در گفتگوی ویژه از تغییر رویکرد این سازمان در گزینش دانشجو برای سال جاری خبر داده بود.

وی با اشاره مستقیم به سیاست بومی‌گزینی اعلام کرده بود که امس ال آمار بومی‌گزینی در دوره‌های روزانه به 80 درصد و در دوره‌های شبانه به 90 درصد خواهد رسید، هرچند میزان اعلام شده به تحقق نپیوست، اما معلوم نیست چرا با وجود اطلاع مسوولان، سیاست بومی‌گزینی از آن زمان مسکوت ماند و در اجتماع به اندازه کافی اطلاع‌رسانی نشد؟

بومی‌گزینی، موافقانی هم دارد

به طور مسلم عده‌ای بخصوص در تهران و شهرستان‌های اطراف یا در شهرهای بزرگ مانند اصفهان، شیراز، مشهد و... به دلیل اولویت‌ بومی‌ها در پذیرش با رتبه نه چندان مطلوب، موفق به پذیرش در دانشگاه‌های شهرشان شده‌‌اند. علاوه بر رضایت این افراد از سیاست بومی‌گزینی، برخی خانواده‌ها اجرای این سیاست را موجب افزایش توان نظارت والدین بر فرزندان می‌دانند با توجه به این که وضعیت بسیاری از دانشگاه‌ها و خوابگاه‌هایشان مطلوب نیست؛ این سیاست، فرزندان را کنار خانواده‌هایشان باقی می‌گذارد.

براساس این سیاست جدید، کشور به3 منطقه یک، دو و سه تقسیم می‌شود که با ممانعت در خروج داوطلبان از شهرهای محل سکونت و جلوگیری از مهاجرت به شهرهای دیگر، یکی از مهم‌ترین اهداف وزارت علوم هم به وقوع می‌پیوندد.

هاشم‌داداش‌پور، مدیرکل روابط عمومی وزارت علوم به خبرنگار «جام‌جم» می‌گوید: نمی‌توانم درباره رد شدن رتبه‌های دورقمی شفاف اظهارنظر کنم، ولی سیاست بومی‌گزینی هنوز 35 درصد را در نظر گرفته است تا افراد نخبه و صاحب صلاحیت علمی در هر دانشگاهی که بخواهند، پذیرفته شوند و 65 درصد پذیرش‌ها شامل بومی‌گزینی می‌شود.

وی درباره علل تاکید وزارت علوم بر اجرای این سیاست در سال جدید می‌گوید: هدف ما تمرکززدایی است . هر سال دانشگاه‌های تهران اکثریت داوطلبان باهوش را جمع‌ می‌کنند، این افراد می‌توانند در خدمت اهداف منطقه خود باشند و این سیاست از حرکت پیرامون به مرکز تا حدی جلوگیری می‌کند، بسیاری از داوطلبانی که از پیرامون مهاجرت می‌کنند، حاضر به بازگشت نیستند، در نتیجه توزیع افراد تحصیلکرده در سراسر کشور متوازن نیست و این افراد هم اغلب در تهران زمینگیر می‌شوند. در دانشگاه‌های سراسر کشور ما مقاطع تحصیلات تکمیلی داریم. چون دنیا به سمت اقتصاد دانش‌بنیان حرکت می‌کند و در هر منطقه ارزش افزوده براساس نیروی انسانی متخصص سنجیده می‌شود؛ با اجرای بومی‌گزینی، ارزش افزوده منطقه با اتکا به نتایج انسانی ارتقاء می‌یابد.

سازمان سنجش  موظف به پاسخگویی است‌

داداش‌پور در ادامه تاکید می‌کند: هنوز کارنامه‌ها به دست داوطلبان نرسیده است. بسیاری از افرادی که با رتبه‌های دورقمی مردود شده‌اند،‌ ممکن است انتخاب‌هایشان بسیار محدود باشد و با این تصور که حتما در بهترین رشته و دانشگاه قبول می‌شوند،‌ متاسفانه مردود شده‌اند.

وی در پاسخ به داوطلبان معترض کنکور امسال تصریح می‌کند: سازمان سنجش به طور طبیعی به تمام اعتراضات پاسخ خواهد داد.

بومی‌سازی به ضرر دانشگاه‌ها

سیاست بومی‌گزینی از این نظر که دانشجویان جوان می‌توانند در کنار والدین به ادامه تحصیل بپردازند و از هزینه خانواده‌ها در تامین مخارج تحصیلی فرزندان کاسته می‌شود، امتیازی است که از آن نمی‌توان براحتی گذشت؛ اما این سیاست در درازمدت خالی از اشکال نخواهد بود.

همان طور که دکتر فروهر فرزانه، استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف، اعمال سیاست بومی‌سازی را به ضرر دانشگاه‌ها می‌داند و می‌گوید: این مصوبه ظاهرا نه در مجلس و نه حتی در شورای دانشگاه‌های برتر کشور مورد بحث و بررسی قرار نگرفته است.

وی توضیح می‌دهد: ایران دارای اقوام متنوعی است و یکی از ابزارهای رشد فرهنگ و همبستگی ملی ما، ارتباط بین اقوام است؛ اما اگر تصور کنید افرادی که درس می‌خوانند جایی نروند و در همان محل تحصیل بمانند، آیا این مساله به سود کشور است؟ این سیاست به نظر من، کشور را به 9 ناحیه مجزا تقسیم می‌کند و سطح رقابت را پایین می‌آورد و ارتباط بین اقوام را هم کم می‌کند.

براساس این گزارش، هنوز هیچ مرجعی مسوولیت پاسخگویی به داوطلبانی را که تنها به دلیل نبود اطلاع و با وجود رتبه‌های علمی بالا نتوانسته‌اند در دانشگاه و رشته‌ای پذیرفته شوند، برعهده نگرفته؛ اما به نظر می‌رسد با توجه به نقش سازمان سنجش و وزارت علوم، این مراکز موظف به تبیین و تشریح بومی‌سازی و اجرای عادلانه آن باشند. شاید اگر اجرای این طرح به صورت موقت یا آزمایشی صورت می‌گرفت، آمادگی ذهنی داوطلبان در سال‌های آینده برای برنامه‌ریزی براساس آن بیشتر می‌شد.

مجلس هم دست به کار شد

نایب رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نیز دیروز خبر داد: دعوت از مسوولان سازمان سنجش برای بررسی اعتراض پذیرفته‌شدگان کنکور، در دستور کار این کمیسیون قرار می‌گیرد.

طیبه صفایی با اشاره به این‌که در جلسه امروز هیات رئیسه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس قرار شد از مسوولان سازمان سنجش دعوت کنند و آنان در جریان مشکلات مطرح شده پذیرفته‌شدگان کنکور سراسری سال 87 و وضعیتی که به وجود آمده قرار گیرند، به ایسنا گفت: دعوت از مسوولان سازمان سنجش در دستور کار جلسه آینده کمیسیون خواهد بود.

نماینده مردم تهران در خانه ملت تصریح کرد: تا مستندات وزارت علوم درباره پذیرفته‌شدگان کنکور به کمیسیون ارائه نشود، نمی‌توان قضاوت کرد و درست آن است که منتظر بمانیم و ببینیم آنان چه مواردی را مدنظر دارند.