هرگز به ارکستر سمفونیک باز نمی‌گردیم‌

بعد از تابستان سال 84 و درگذشت مرحوم فریدون ناصری برخی رهبران ایرانی هر کدام مدت کوتاهی میهمان ارکستر شدند. بعد نوبت به علی رهبری رسید که به عنوان رهبر ثابت شانس خود را امتحان کند. او رهبر توانایی بود و همه فکر کردند مشکلات ارکستر تمام می‌شود اما  در مدت کوتاهی تکلیف روشن شد و او ارکستر را ترک کرد.
بعد نوبت به نادر مشایخی رسید ؛ او ابتدا با آرامش سعی داشت مشکلات را بر طرف کند. تلاش کرد تا با برقراری ارتباط با مسوولان بالاتر راهی برای ادامه حیات پیدا کند.همزمان با رهبری نادر مشایخی مسوولان برای اینکه تا حدودی خود را از زیر بار و فشار خارج کنند موسیقیدانان نام آشنایی را به شوار فراخواندند تا به کار رهبر نظارت داشته باشد اما نشد و نادر مشایخی نیز کنار رفت. هنوز هم بعد از گذشت مدت طولانی از تشکیل این شورا، فواید آن و این‌که آیا عملکردهای این شورا در ارکستر چه بوده است در هاله‌ای از ابهام قرار داشته و دارد.

به هرحال رهبر بعدی منوچهر صهبائی بود که سکان رهبری این ارکستر پر فراز و نشیب را برعهده گرفت؛ چند ماهی بیش نیست اما شما فکر می‌کنید او چقدر دیگر میهمان ارکستر سمفونیک تهران باشد؟!

حرف آخر را چه کسی می‌زند

ارکستر سمفونیک با رهبر تازه خود، تا کنون حدود نه شب در تالار وحدت اجرا داشته  است و آخرین اجرایش که بسیار ناگهانی و غیر منتظره اعلام شد، چهارم شهریور ماه برگزار شد. دفتر موسیقی اعلام کرد سمفونی انتظار موعود ساخته بهزاد عبدی یک هفته بعد از نیمه شعبان به مناسبت این عید بزرگ برگزار می‌شود، در حالی که رهبر ارکستر اواخر تیر‌ماه در گفتگویی با خبرگزاری ایسکانیوز این اجرا را تکذیب کرده و گفته بود: اجرای پوئم سمفونی انتظار موعود توسط ارکستر سمفونیک قطعی نشده و در حد یک پیشنهاد شفاهی مطرح شده که نباید رسانه‌ها اجرای این سمفونی را توسط ارکستر سمفونیک تهران بی آنکه اطلاع کاملی داشته اند منعکس کنند.

گفته می‌شود صهبائی از تصمیم ناگهانی دفتر موسیقی برای اجرای برنامه‌ای به مناسبت نیمه‌شعبان گلایه کرده است و اعلام کرده که ارکستر نمی‌تواند ظرف مدت کوتاهی برای اجرا آماده شود اما در نهایت تصمیم گرفته شده که ارکستر این قطعه جدید را اجرا کند حتی اگر زمان مناسبی برای تمرین ندارد و حتی اگر اولین بار است که این قطعه قرار است اجرا شود.  

صهبائی نگرانی عدم آمادگی ارکستر برای این قطعه و کمبود زمان  را در گفتگو با ایسکا نیوز نیز اعلام کرده بود: هماهنگ کردن 100 نوازنده برای اجرای یک سفونی ماه‌ها طول می‌کشد اما گاهی بعضی فکر می‌کنند نوازنده‌ای که روز اجرا به روی سن رفته بدون هیچ تمرینی به اجرا پرداخته است در صورتی که هماهنگی‌های بسیاری صورت می‌گیرد تا یک سمفونی اجرا شود.

اما در نهایت صهبائی در گفتگوی دیگری با خبرگزاری مهر اعلام کرد که این سمفونی اجرا خواهد شد.

تصمیم بر اجرای سمفونی انتظار بدون آمادگی و تمرین ارکستر و بدون رضایت رهبر نشان می‌دهد که تصمیم گیرندگان نهایی ارکستر کسان دیگری هستند که وضعیت ارکستر و کیفیت موسیقایی آن برایشان اهمیت کمتری نسبت به مسائل دیگر دارد.

حکایت‌های ناگفته‌

وقتی پای درددل نوازندگان و یا کسانی که با ارکستر به نوعی ارتباط دارند می‌نشینیم مشکلات زیادی به میان می‌آید اما وقتی پای مصاحبه و انتشار اخبار به میان می‌آید گفته‌ها عوض می‌شود و حرف‌ها ناگفته باقی می‌ماند. مشکلات بازگو می‌شود اما گوینده ترجیح می‌دهد نامش مخفی بماند.

هیچ چیز در ارکستر وضع ثابتی ندارد تنها چیزی که ثابت بر قوت خود باقی است مشکلات ارکستر است. مشکلاتی که اگرچه چندان به وجود رهبر ارتباطی ندارد اما خواه ناخواه می‌تواند بر روند کاری او تاثیر بگذارد. عدم اعتماد نوازندگان به یکدیگر و فضای نامناسب حاکم بر ارکستر هم باعث شده نوازندگان بیشتر از هم دور باشند و مدام در توهم توطئه دوستان داخل و خارج از ارکستر به سر ببرند.

بهمن مه آبادی نوازنده سابق ارکستر سمفونیک تهران که پیش از حضور نادر مشایخی در ارکستر بازنشسته شده بود از این فضا ابراز نگرانی می‌کند و می‌گوید: عکس العمل خوبی وجود ندارد. چون اعضای ارکستر از این وضع ناراضی‌اند و بدبین شده‌اند.  یک بار سر تمرین‌های ارکستر سمفونیک حاضر شدم. آقای صهبائی با ارکستر تمرین می‌کردند. بعد از اجرا با هم صحبت کردیم.

مه آبادی ادامه داد: بعد که به خانه آمدم تک تک نوازندگان با من تماس می‌گرفتند و می‌گفتند شنیدیم که می‌خواهی به ارکستر بیایی؟ قرار است جای فلانی بیایی؟ با صهبائی چه گفتید؟ تا 12 آن شب به نوازنده‌ها توضیح می‌دادم که چنین خیالی ندارم و اگر سر تا پایم را طلا بگیرند به ارکستر برنمی گردم. خیلی از نوازندگانی که از ارکستر بیرون آمده‌اند همین فکر را می‌کنند. اما داخل ارکستر جوی حاکم است که همه خارجی‌ها خطر را حس می‌کنند. به همین خاطر هم تصمیم گرفتم دیگر به ارکستر سمفونیک سر نزنم.

خداحافظی نوازندگان‌

در ابتدای دوره رهبری مشایخی تعدادی از نوازندگان قدیمی ارکستر بازنشسته اعلام شدند. این بازنشستگی تا آن زمان در ارکستر معمول نبود، اما به هر حال نوازندگان بازنشسته شدند در حالی که هیچ‌کس برای جایگزینی آنها در نظر گرفته نشده بود. و حالا در زمان رهبری صهبائی تعدادی از نوازندگان قدیمی ارکستر را ترک کردند.

البته نه به خواست خود. این بار هم تعدادی جوان جایگزین آنها شدند. صهبائی علاوه بر آنها تعدادی نوازنده دیگر نیز به ارکستر آورد تا ترکیب را کامل کند. اما به نظر می‌آید این کار چندان کمکی به وضعیت ارکستر نکرده است.

یکی از نوازندگان ارکستر که نمی‌خواست نامش در این گفتگو اعلام شود می‌گوید: چطور می‌توانیم بپذیریم که نوازنده‌ای بدون هیچ تجربه در اجرای ارکستر بیاید و روی صندلی اول و دوم بنشیند. تنها نوارنده خوب بودن نمی‌تواند مشکلی از ارکستر حل کند. مشکل اینجاست که بچه‌ها دیگر به عملکرد مدیران موسیقی اعتماد ندارند.

بهمن مه آبادی در این باره می‌گوید: معمولا نوازندگان جوان بعد از فارغ التحصیلی، مدت دو‌سال را در ارکستر که به آن ارکستر آتلیه یا ارکستر کارگاهی می‌گویند نوازندگی می‌کنند تا تجربه نوازندگی در ارکستر را کسب کنند. بعد با صلاحدید رهبر می‌توانند در ارکستر‌ها کار کنند.  اما در ارکستر سمفونیک تهران این مراتب از بین رفته. ممکن است نوازندگان جوان از نظر تبحر در نوازندگی ساز خود خوب باشند اما از نظر فنی و آنسامبل نوازی نمی‌توانند خود را با ارکستر هماهنگ کنند و طبیعی است نوازندگان ارکستر از این وضع ناراضی‌اند.  نوازندگان جوان هم به نظر من توجیه نشده‌اند و درک نکرده‌اند که نوازندگی در ارکستر یعنی چه. در حالی که سلسله مراتبی برای این کار باید وجود داشته باشد. این وضع فقط شامل ارکستر سمفونیک نمی‌شود. بسیاری از گروه‌هایی که کار می‌کنند، همین مشکل را دارند و هنوز درک نکرده اند که  گروه نوازی یعنی چه.

مه آبادی با اشاره به اینکه مشکلات کهنه و قدیمی کار ارکستر را پیچیده کرده می‌گوید: هر دو طرف حق دارند. رهبر و نوازندگان حمایت نمی‌شوند. من فکر می‌کنم بالاخره آقای صهبائی هم از این وضعیت خسته می‌شود. وقتی مهندسی را سر یک ساختمان می‌برند تا آن را بازسازی کند به تجهیزات و مواد نیاز دارد. ایشان هم خسته می‌شود.

خارج کردن برخی از نوازندگان قدیمی ارکستر به بهانه ناهماهنگ بودن با ارکستر و یا بازنشستگی برخی دیگر، اضافه شدن تعداد زیادی نوازنده جوان و تازه فارغ التحصیل شده هنرستان در حالی که ارکستر و نوازندگان قدیمی آن هنوز نتوانسته اند به وضعیت مطلوبی برسند گوشه چشمی از این مشکلات است.

در این سال‌ها هیچ نوازنده‌ای برای برخی از سازها تربیت نشده بود ضمن آن‌که این مساله می‌توانست موجب از دست دادن تعداد زیادی نوازنده شود که بدون شک هیچ جایگزینی برای آنان وجود نداشت.  نوازندگان از وضعیت قرار دادهای خود که سه ماهه و یا یک ساله بسته می‌شود ابراز نگرانی می‌کنند. بعضی بیش از ده سال است که در ارکستر هستند و تازه قرار است از امسال برایشان بیمه رد شود.

یکی از همین نوازنده‌ها در این باره گفت: وضعیت ارکستر خیلی بد است و ما را برای این بیرون کردند که اعتراض داشتیم و حقمان را می‌خواستیم. نظم دادن به این ارکستر خیلی سخت است چون فشاری که از خارج به آن وارد می‌شود بسیار زیاد است. رهبر نمی‌تواند به تنهایی تصمیم بگیرد. آنهایی که اعتراض کردند می‌توانستند زندگی خود را بگذرانند اما آنهایی که ماندند ناچارند و مجبورند تحمل کنند و گرنه بقیه هم دل خوشی از ارکستر ندارند. به همین خاطر هم هست که کار پیش نمی‌رود.  او ادامه داد: بیشتر بچه‌ها می‌ترسند که موقعیت خود را از دست بدهند. متاسفانه صهبائی برای اینکه بماند و کار کند ناچار است بعضی مسائل را نادیده بگیرد و به آن تن دهد. نوازندگان هم همینطور.

وعده‌های همیشگی

یکی دیگر از مواردی که نوازندگان ارکستر به آن اعتراض داشتند، خرید سه پیانو بود که از طرف دفتر موسیقی انجام شد. جای سوال دارد در جایی که ارکستر سمفونیک نیاز مبرمی به سازهای مختلفی دارد، خرید سه پیانو به طور همزمان چه مفهومی می‌تواند داشته باشد. ایا خرید یکی از آنها کافی نبود.

تهیه نت‌های تازه برای ارکستر، تعمیر سازها، و ایجاد تسهیلات برای نوازندگان هنوز هم از وعده‌هایی است که اعضای ارکستر امیدوارند تحقق پیدا کند. اما خوشبختانه گفته می‌شود وضعیت حقوق اعضای ارکستر بالاخره به سامان رسیده است.

آزاده شهمیرنوری