در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گفتگو با رئیس صندوق رفاه دانشجویی
خوابگاهها را سروسامان میدهیم
«اینجا اداره بایگانی نیست که ما همه اطلاعات آماری خوابگاهها و اعتبارات سالانه وزارت علوم را نگهداری کنیم.»
گفتگو با رئیس صندوق رفاه دانشجویان در حالی با این اعتراض آغاز شد که از یک هفته قبل به درخواست دفتر ریاست، محور مصاحبه ارسال و موافقت رئیس صندوق برای انجام گفتگو اعلام شده بود، اما دغدغه آقای رئیس چیز دیگری بود: «چرا از میان تمام سوژهها به سراغ خوابگاه رفتهای؟ امیدوارم دنبال بحثهایی که بعضی دوستان مطرح میکنند، نباشی...» هرچند تلاش شد تا نگرانی رئیس صندوق در سیاسی شدن بحث خوابگاهها رفع شود؛ اما دغدغه دکتر زرینهزاد تا پایان گفتگو باقی ماند و نشانهاش استفاده مکرر از واژه «نمیدانم» در برابر بعضی از پرسشهایی بود که در واقع انگیزه اصلی ما برای ملاقات با وی بحث بر سر همین ابهامات بود. به هر حال، چرخش نگاه مسوولان وزارت علوم به مقوله خوابگاهداری و تفویض اختیارات خوابگاهها به بخش خصوصی مهمترین موضوعی بود که روند مصاحبه را به سمت و سویی برد تا هم دغدغه مرتضی زرینهزاد، رئیس صندوق رفاه دانشجویی کاهش یابد و هم ما را وادارد تا پاسخ برخی پرسشها را در جای دیگری جستجو کنیم.
از لایحه بودجه دانشگاهها در سال 87 خبرهای خوشی رسیده است. جزئیات این لایحه میگوید: دانشگاهها امسال کسری بودجه ندارند و قرار است 370 هزار مترمربع به فضای خوابگاهها اضافه شود. بنابراین شما قادرید 15 تا 16 درصد دانشجوی بیشتری را در خوابگاهها اسکان بدهید. تا به حال چقدر از این بودجه را دریافت کردهاید و به اهداف تعیین شده رسیدهاید؟
اول باید توضیح بدهم در بحث خوابگاهها ساخت و احداث از وظایف ما نیست. ساخت خوابگاهها به معاونت طرح و توسعه وزارت علوم مربوط است، اما امسال حدود 100 میلیارد تومان در اختیار وزارت علوم قرار گرفته که براساس اطلاعات ما تا به حال کلنگ 66 خوابگاه و حدود 14 بلوک خورده که البته با روند ساخت و ساز فعلی تا پایان امسال بعید به نظر میرسد این بناها به پایان برسد؛ اما آنچه درباره بودجه خوابگاهها گفتید، هنوز برای صندوق لایحه بودجه محقق نشده است. ولی قول دادهاند 10 درصد به اعتبارات ما اضافه کنند که قطعا این مبلغ در بخش خوابگاهها هزینه خواهد شد.
پس شما در 5 ماه گذشته منتظر بودجه بودید؟
خیر، نیاز ما در بخش خوابگاهی خیلی بیشتر از اینهاست. ما استفاده از ظرفیت بخش خصوصی را آغاز کردهایم. به روزنامهها آگهی فراخوان دادیم و تا به حال 120 سرمایهگذار بخش خصوصی برای ساخت خوابگاه به ما مراجعه کردهاند. انشاءالله بزودی در جلسات مشترکی همه این افراد را به هم متصل میکنیم و اتحادیه خوابگاهداران را تشکیل میدهیم و به سمتی میرویم تا خوابگاهها را به طور کلی به بخش خصوصی واگذار کنیم.
چرا تا به حال بخش دولتی در ارائه خوابگاه به دانشجویان موفق نبوده، با وجودی که در بسیاری موارد اعتبارات خوبی دریافت کرده است؟
هیچ دانشگاهی به دانشجو وعده خوابگاه نمیدهد. ما معدود دانشگاهی داریم که فعالیتی مازاد بر تعهدشان انجام دهند. خوابگاهداری از جمله همین فعالیت مازاد است. همانطور که گفتم، قصد داریم خوابگاهداران بخش خصوصی را به دانشگاهها نزدیک کنیم تا این تعهد را به آنان بسپارند. الان هم به طور انفرادی تعدادی از آنان معرفی شدهاند.
آیا خوابگاهها بودجه مستقلی دارند؟
خیر؛ با درآمد خودشان اداره میشوند. آنها باید درآمدشان را به حساب صندوق واریز کنند. در اینجا انتظار نابجایی از صندوق ایجاد شده، درآمدهای ناشی از خوابگاهها جزو درآمدهای اختصاصی است که طبق قانون باید به خزانه برود. خزانه این درآمد را به ما تخصیص میدهد، پس هیچ نفعی به ما نمیرسد.
این میزان برداشت از خزانه میزان مشخصی دارد؟
میزان مشخصی ندارد. پیش از این میزان برداشت از سوی دانشگاهها تعیین میشد. ما با اطلاعات قاطعی که از خوابگاهها به دست آوردیم، در حال حاضر میدانیم چه میزان درآمد در خوابگاهها به دست میآید این به ما کمک میکند که درآمد تحصیل شده را به دقت در نظر بگیریم.
اطلاعات دقیقی که از خوابگاهها دارید، چیست؟ چه تعداد خوابگاه و دانشجوی خوابگاهی دارید؟
در بخش خوابگاههای مجردی 647 خوابگاه ملکی، 136 خوابگاه استیجاری، 51 خودگردان و یک خوابگاه وقفی است. در خوابگاههای متاهلی هم 34 مورد ملکی یا همان دولتی، 2 خوابگاه استیجاری، 3 خودگردان و 2 خوابگاه وقفی است. در خوابگاههای ملکی 71 هزار و 745 دانشجوی دختر، 32 هزار و 509 دانشجوی پسر و 1041 خانواده ساکنند. در خوابگاههای استیجاری 8764 دختر، 13 هزار و 956 پسر و 187 خانوار ساکنند. در بخش خودگردان 6584 دختر، 4133 پسر و بالاخره 117 خانواده را جای دادهایم و در خوابگاههای وقفی که از موارد قبلی کمترند، 265 دانشجوی پسر و 91 خانواده اسکان داده شدهاند و خوابگاه وقفی دخترانه نداریم.
چقدر از دانشجویان بدون خوابگاه ماندهاند یا به عبارتی چقدر کمبود داریم؟
وقتی دانشگاهها ظرفیتشان را تکمیل میکنند هفت هشت یا حتی 10 نفر را اضافه در لیست میپذیرند. ما نمیتوانیم از نیاز واقعی به خوابگاه تخمین دقیقی بیاوریم، ولی به طور تجربی آنچه اعلام شده تا اول مهر امسال حدود 5 هزار دانشجو باید اسکان داده شوند.
آقای زرینهزاد سرانه خوابگاهی در ایران چند متر است؟ به نظر خیلی باید کم باشد.
این رقم را هم متاسفانه تا به حال محاسبه نکردهایم ولی پیگیری کردهایم که تا به حالا به ما اعلام نشده است.
به هر حال برآورد اولیهای دارید؟ چون در همه کشورها استانداردی وجود دارد یک متر، 10 متر، 20 متر چقدر؟ در خیلی از خوابگاهها در اتاق 4 نفره، 6 نفر ساکن میشوند.
آنچه وجود دارد به طور محرز غلبه نیاز بر امکانات ماست. این امر موجب شده برخی خوابگاهها با نیت خیرخواهانه دانشجویان بیشتری را جای بدهند خودشان هم مایل به این کار نیستند، چون تراکم دانشجو در خوابگاه به استهلاک بیشتر ساختمان، مصرف بیشتر آب، برق و گاز منجر میشود. درآمد خوابگاهها هم برای دانشگاهها بسیار کم است.
چرا درآمدشان کم است، مگر کرایهاش را از دانشجو نمیگیرند؟
نه. وقتی اتاق 4 نفره را 6 نفره میکنند، مصرف آب، برق، گاز و تلفن بالا میرود، استرس استفاده دانشجو برای برخی فضاها مثل حمام و دستشویی بیشتر میشود، حتی برخورد و انتظارات از معاونت دانشجویی افزایش پیدا میکند. فکر نکنید نفعی به دانشگاه میرسد، درآمد خوابگاه باز هم به صورت وام به دانشجو برمیگردد.
پس کرایهای که از دانشجو میگیرید، به خود او وام میدهید، یعنی صرف هزینه خوابگاهها نمیکنید. پس خوابگاهها بودجه مستقلی دارند، که از جایی تامین میشود؛ اما شما گفتید این بودجه مستقل نیست؟
هزینه خوابگاهها را باید خزانه تامین کند، ولی خزانه اینکار را نمیکند. قانون به من این وظیفه را داده تا درآمد خوابگاه را به صورت وام به دانشجو بدهم.
پس هزینه بالای خوابگاهها از کجا تامین میشود؟
اول باید به اینجا برسیم که اگر اتاق 4 نفره شد 6 نفر، برای هیچکس نفعی ندارد و ما برای کمک انساندوستانه تراکم را زیاد میکنیم. البته پیگیر هستیم تا استاندارد اتاقها را زیاد کنیم و اینکار هم با افزایش ظرفیت بخش خصوصی در خوابگاهسازی میسر است در این صورت میتوانیم بخشنامه بدهیم تا سطح استاندارد را زیادکنند. البته فاز اول کار ما این است ما باید حداقل تقاضای موجود ظرفیت اسکان یافته را جواب بدهیم، بعد استانداردسازی کنیم حالا اگر مسوولی بگوید استانداردها هنوز تعیین نشده، فردا پیراهن عثمان میشود که فلان دانشگاه استانداردش پایین است.
آقای دکتر من هنوز جوابم را نگرفتم بالاخره خوابگاه هزینه دارد. هزینه را کی میدهد؟
هزینه خوابگاهها مثل هزینه بقیه تعمیرات دیگر به دانشگاهها واگذار شده و دانشگاهها در اعتبارات خود، تعمیر و تجهیز خوابگاه را پیشبینی کردهاند. کار ما در صندوق این است که وقتی اجارهبها را از خوابگاه میگیریم، حداقل
30 درصد این اجاره بها را دوباره به آنها برگردانیم. اجاره بها نقدی است و از دانشجویان دریافت میشود.
اجاره خوابگاه برای هر دانشجو چقدر است؟
هر ماه 12 هزار تومان البته برای خوابگاههای ملکی. خوابگاههای استیجاری گرانتر است. که بنابر قرارداد با مالک بخشی را دانشجو و بخشی را دانشگاه تقبل میکند.
شما گفتید در حال خصوصیسازی خوابگاهها هستید. برای جذب این بخش چه برنامههای حمایتیای دارید؟ بخصوص این که استهلاک سرمایه در بخش خوابگاهی بالاست، چه تضمینی هست که سرمایهگذار در این بخش جذب شود؟
قطعا برنامههایی داریم، ما نمیتوانیم یکطرفه عمل کنیم. ابتدا این که مذاکراتی با وزارت مسکن داشتهایم تا براساس این که متقاضیان ساخت خوابگاهها در کدام شهرستان باشند، زمین ارزان قیمت دریافت کنند. دوم مصوبه هیات دولت است تا تسهیلات بانکی با بهره بسیار کم پرداخت شود البته متاسفانه این مصوبه با اشکالاتی روبهرو شده است و بانکها حاضر به پذیرش آن نشدهاند. ما در حال پیگیری هستیم. در غیر این صورت بسیاری از سرمایهگذاران انصراف میدهند. سوم استفاده از تسهیلات وزارت تعاون است که با مسوولان این وزارتخانه هم گفتگوهایی انجام شده است.
سازمان گردشگری هم قولهایی داده که در حال پیگیری آنها هستیم. از سوی دیگر، دانشگاهها هم موظفند دانشجویان را به این بخش هدایت کنند و این امر با امضای تفاهمنامه بین سرمایهگذاران و دانشگاهها حل میشود.
با ورود این بخش میتوانیم انتظار داشته باشیم کرایه خوابگاه افزایش یابد؟
ما قطعا به سمت کاهش قیمت حرکت میکنیم. در حال حاضر اجاره خوابگاهها برای اتاق 4 نفره 120 هزار تومان در ماه است.
تعداد خوابگاههای خصوصی در حال حاضر چندتاست؟
دقیق نمیدانم، تعدادشان کم است؛ اما مسلم تشکل خوابگاهی که ایجاد شود، مدیریت و کنترل و تعیین قیمت را به آنها میسپاریم.
بعضی سازمانها و نهادها تعهداتی دارند که بر مبنای آن به بازسازی یا تجهیز جوابگاهها میپردازند، به عنوان نمونه، چندی پیش اعلام شد که شهرداری به همکاری با دانشگاه پرداخته و قرار است، خوابگاهها را تجهیز کند. چرا صندوق تا به حال از این ظرفیتها کمتر استفاده کرده است؟
در جریان این مساله نیستم؟ ندیدهام که سازمانها خوابگاههای دانشگاهی را تجهیز کنند. اگر شما میدانید، بگویید. اما سازمان گردشگری با ما تفاهمنامهای دارد که از خوابگاه داران حمایت میکند و تسهیلات میدهد. با وزارت کار هم قرار است تفاهمنامهای امضا شود. به این ترتیب که خوابگاهداران ما میتوانند از این پس به وزارت کار معرفی شود و از امکانات قانون مشاغل کوچک استفاده کنند، وزارت نیرو هم قانونی داردکه تعرفه هزینه آب، برق، گاز و تلفن در ساختمانهای خوابگاهی را بسیار کمتر از ساختمانهای دیگر محاسبه میکند. این مجموعه تعهدات سازمانها نسبت به ماست.
از وضعیت داخلی خوابگاهها برایمان بگویید. شما به عنوان متصدی وضعیت خوابگاهها از آسیبهای موجود در آن چقدر با خبرید؟
شما برای ما بگویید.
چرا من بگویم. مگر شما چیزی نشنیدهاید آسیبهایی که بسیاری از والدین از این که فرزندانشان را به خوابگاهها بفرستند، ابا دارند؟
اگر منظورتان آسیبهای اجتماعی است، ما هیچ مسوولیتی در این زمینه نداریم، اما اهمیت این موضوع برای وزارت علوم آن قدر است که معاونت فرهنگی وزارت علوم به طور مستقل مسوولیت این امور را به عهده دارد. به نظر من شما باید در این زمینه با دکتر خرمشاد صحبت کنید.
شاید به دلیل وجود مشکلاتی که معمولا در خوابگاهها [البته در تمام دنیا] وجود دارد، رویکردی در دانشگاهها معتقد است که نباید به دانشجویان داخلی خوابگاه داد. با توجه به این که بخش خصوصی در حال ورود به حوزه خوابگاهی است، در یک چشمانداز میان مدت، آیا وزارت علوم قصد دارد از تعهد ارائه خوابگاه به طور کامل شانه خالی کند؟
من عرض کردم، طرح اساسی ما این است که معاونت دانشجویی که غم تامین خوابگاه، غذا و سرویس ایاب و ذهاب را داشته باشد، به کار دیگری نمیرسد. از طرف دیگر، چون این خدمات از سوی خود معاونت دانشجویی ارائه میشود، نمیتواند خودش را ارزشیابی و نظارت کند. پس نمیتواند اشکالات موجود را هم نقد کند. ما به جد قصد داریم ناظر باشیم، نه مجری.
پس در آینده نزدیک وزارت علوم تنها مسوولیت نظارتی خواهد داشت، نه تامینکننده خدمات؟
وزیر علوم به طور جدی با این دیدگاه موافق است؛ اما یکدفعه و ناگهانی نمیتوانیم به این هدف برسیم.
تا چند سال دیگر؟ 20 سال، 15 سال؟
خیر. خیلی زودتر از اینها به این هدف میرسیم. بخشخصوصی باید بسرعت خوابگاهها را در اختیار بگیرد.
الان که دولت حرف اول را میزند، سر ریز جمعیت خوابگاهی چقدر است؟
برآورد ما حدود 5 هزار نفر است.
با ورود بخش خصوصی به حوزه خدمات اجتماعی، دغدغه جدیدی هم ممکن است شکل بگیرد و آن مقوله نظارت بر این بخش است. آیا وزارات علوم، سازوکاری در این زمینه تعریف کرده است؟
این که ما تشکل خوابگاهداران تشکیل میدهیم، با همین هدف است. منطقی است که من نمیتوانم همه را کنترل کنم. ما از این پس بخشنامهها و قوانین را به تشکلها ابلاغ میکنیم و معاونت دانشجویی هم بر روند اجرای آن نظارت میکند. معاونت دانشجویی دیگر غم میز و نیمکت ندارد، وظیفهاش نظارت است. بنابراین ارائه خدمات کیفیتر خواهد شد. در حال حاضر، یکی از حجیمترین معاونتها در وزارت علوم، معاونت دانشجویی است. در حالی که این حجم باید به پژوهش و آموزش سرازیر شود.
یکی از انتقادهایی که به شما وارد است و اتفاقا چنین نقدی از سوی برخی نمایندگان مجلس هم مطرح شده، این است که وزارت علوم برای کاهش پتانسیل سیاسی دانشجویان از جمع کردن آنها در خوابگاهها جلوگیری میکند. چراکه مشکل خوابگاه براحتی قابل حل است، ولی وزارت علوم مدتهاست آن را لاینحل گذاشته است؟
من کاملا مخالفم. در برابر این حرف هجو باید گفت سیاست وزارت علوم این است که جوانان را بسادگی وارد دانشگاه کند. یعنی یک جوان را از یک محیط غیرسیاسی وارد محیط سیاسی میکند. وزارت علومی که 3 میلیون جوان را از بیرون به دانشگاه با قابلیت سیاسی بالا میآورد؛ چرا ممکن است از جمع کردن آنها در خوابگاهها بترسد؟ دانشجو در دانشگاه هم هر طور خواست میتواند عمل کند، حتما نیازی به تجمع در خوابگاه نیست. دوم این که اختصاص 100 میلیارد تومان نشانه تلاش ما برای رفع این مشکل است.
میرسیم به دغدغه همیشگی دانشجویان خوابگاهی. چرا امکانات ناچیز است، خوابگاهها فرسودهاند، غذاها کیفیت ندارد، در و دیوار تمیز نیست و غیره؟
به نظر من اغراق میکنید. این حرف کملطفی است.
شما خودتان از وضعیت خوابگاههایتان رضایت دارید؟ ما که رفتیم وضعیت مطلوب نبود.
من تقریبا تمام سفرهای استانی را در خوابگاهها میمانم. این طور نیست. من قبول دارم که شرایط زندگی خوابگاهی سخت است، اما قصد داریم وضعیت را به استاندارد نزدیک کنیم.
آقای دکتر، وضعیت خوابگاههای دانشجویی در فصل تابستان بسیار نابسامان است. بعضی دانشگاهها ترم تابستانی ارائه میکنند. در حالی که خوابگاهها تعطیل است. البته این قصه هر ساله دانشجویان خوابگاهی است.
هر دانشجویی که واحد داشته باشد، میتواند در خوابگاه بماند. دانشجویانی را که شما میگویید، حتما واحد نداشتهاند. از طرفی خوابگاه به تعمیر نیاز دارد و باید تعمیر شود.
اما میشود دانشجویانی را که ترم تابستانی دارند و اتفاقا تعدادشان کم است، در جایی اسکان داد تا آواره نشوند.
دانشگاهی که 10 ماه خوابگاه داده، مرض ندارد که فقط برای 2 ماه دانشجو را آواره کند.
میگویند کمبود پرسنل دارند.
شاید شما از خوابگاه خاصی صحبت میکنید. لزوما این طور نیست که قانون باشد. خوابگاهها موظفند در تابستان به دانشجویان ترمهای تابستانی خدمات بدهند.
کتایون مصری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
