در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
تابستانی داغ اما پرشکوفه
شاید زمانی که رسانهها پاورچین پاورچین وارد زندگی انسان شدند کسی حتی فکر نمیکرد که در یک فاصله زمانی کوتاه رسانهها نهتنها بخشی از زندگی انسان شوند که بخش اعظمی از تفکر، زندگی، جهانبینی و رفتار انسان را متاثر کنند.
تنیدگی نوع ارتباط انسان و رسانه از سویی و حجم و وسعت این رابطه، شبکهای پیچیده از نوع دیگری در حوزه روابط ایجاد کرده که طبعا مدیریت، روانشناسی و رفتارشناسی خاص خود را میطلبد.
این روزها نهتنها رسانهای دیداری مثل تلویزیون حجم حضوری، پررنگ و وسیع را در زندگی مردم تشکیل داده، بلکه بشدت بر ارتباطات چه به لحاظ رنگآمیزی و چه از دیدگاه آسیبشناسی اجتماعی تاثیر گذاشته. آنچنان که رسانه جایگاه مرجعی معتبر را پیدا کرده که بر خودآگاه و ناخودآگاه افراد هم دسترسی دارد و هم حکمرانی میکند.
طبعا رویکرد و استراتژی رسانه با آن نگاهی که از آن یاد شد نمیتواند تافته جدابافتهای از اتفاقات روزمره، آداب، آیینها و مناسک مذهبی و ملی و ... باشد؛ نکتهای که صاحبان رسانه با درک و دریافت به موقع آن کلید طلایی حضور در اندیشه و قلب مخاطب را به دست خواهند آورد.
اما تابستان امسال...
در یک سیر تقویمی خورشیدی ما به تابستان رسیدهایم با ویژگی و مختصات منحصر به فرد و اختصاصیاش. تابستان برای ایرانیها، فصل انباشتگی اوقات فراغت، فصل سفر، تفریح و ... است. طبعا در چنین شرایطی رویکرد تفریحی و سرگرمی برنامههای تلویزیونی از نگاه تیزهوش صاحبان رسانه و متولیان برنامهریزی دور نخواهد ماند. اما تابستان امسال ویژگی اختصاصی دیگری هم دارد؛ ویژگی معتبری که یک دهه امتداد پیدا کرده و امسال جذابتر و اختصاصیتر از سالهای گذشته خودنمایی میکند.
افتتاحیه تابستان امسال با مناسبتی گرانقدر بود (4 تیر تولد حضرت فاطمه زهرا(س))؛ گره تقویم قمری و شمسی در 4 تیر که امتداد آن در میلاد حضرت علی(ع)، مبعث حضرت رسول(ص) و ... پیدا و آشکار است، نشانه تطبیقی روشنی است از تلاقی تابستان و ماههای پربرکت و رحمت رجب، شعبان و رمضان.
تابستان 86 سرآغاز تازهای بود از این تلاقی و تطبیق اختصاصی.
ما بهترین و شادترین مناسبتهای مذهبی که در تقویم هم به عنوان روزهای اختصاصی از آن یاد شده و یا تعطیلند یا متفاوت، با مناسک خاص را در همین ماهها داریم. سالهاست که تولد حضرت زهرا(س) به عنوان روز مادر و تولد حضرت علی(ع) به عنوان روز پدر، مناسک ویژهای را در رفتار عمومی مردم ما ایجاد کرده که جشنهای مذهبی را با گروههای سنی مختلف و آداب اجتماعی ویژه گره زد و رسانه در بنیانگذاری این مناسک و رفتار عمومی و جشن اجتماعی نقشی غیرقابل انکار داشته و اساسا بنیانگذار و حامی این مناسک بوده است. در چنین همسانی و همزمانی مبارکی و در این تسلسل زمانی خجسته در رسانه برنامههایی منعطف و شاداب و باطراوت فصلی فراهم شده تا با دورخیزی مناسب مثل همیشه و فارغ از شتاب ذاتی برنامههای تکقسمتی و کسالت ژنتیک جشنهای استودیویی، شادی و طراوت واقعی در میان مردم و جامعه را بازخوانی و ترجمه رسانهای کند؛ برنامهای که بتواند ضمن برقراری ارتباط موثر با مخاطب هم جشنهای مردمی را که ریشه و وسعت چشمگیری دارند پوشش دهد و هم از مردم به عنوان برگزارکنندگان جشن بهره ببرد.
اما رسانه میتواند از پتانسیل و استعداد ذاتی و بومی مردم در برگزاری جشنها که بیرون از استودیوها و سالن و بیرون از کادر دوربین تلویزیون ساده اما باشکوه اتفاق میافتد، استفاده کند.
طبعا هیچ کداممان انکار نخواهیم کرد که راز و رمز موفقیت یک عملکرد رسانهای دقیق و هوشمندانه، طراحی استراتژی، مدیریت خوب و تداوم رفتار است؛ همین اصل، راههای ناآزموده یا کمآزمودهای را پیش پای میگذارد؛ مسیری که در آن حضور برنامههای فصلی و نه تکقسمتی و چندقسمتی با فرم و ساختار جذاب و مدرن و نو و فارغ از کلیشههای تکراری را قطعی و مسلم خواهد کرد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده که مردم و سنتهای مردمی، آموزگاران واقعی اهالی رسانهاند. و صد البته که مناسک بنیانگذاری شده توسط رسانهها که از رفتار مردمی اخذ شدهاند به آسانی جایگاه خود را یافتهاند.
رفتارسازی و مناسکسازی نیازمند حرکت منسجم و مداوم است؛ برای مردمی شدن باید در تعاملی آشکار رویکرد رسانه را به زبان رفتار عمومی جامعه ترجمه کرد.
تابستان 87، جشنهای ماه رجب، اعیاد شعبانیه و ماه مبارک رمضان را بر پیشانی تقویمی خود دارد. اگرچه در ماه رمضان، رسانه با اتخاذ عملکرد صحیح و دقیق توانسته جایگاهی ویژه را در میان مخاطب پیدا کند، اما همواره با این انتقاد نسبتا جدی روبهرو بوده که: اتخاذ رویکرد تفریحی برنامهها و سریالها علیرغم پیام پنهان مذهبی و اخلاقی، مردم را از عبادت و مراسم اختصاصی ماه رمضان دور کرده؛ اما حالا ماههای رمضان هر سال با روزها و ماههای دیگر هم در زندگی عمومی و عادی و هم در کنداکتور شبکههای تلویزیونی تفاوت دارد، حالا میشود گفت رسانه بیشتر به مردم نزدیکتر شده.
اگر سهم مردم در برگزاری جشنهای رسانهای پیدا باشد و مردم در آن فعال باشند، اگر جشنهای رسانهای کپی برابر اصل رفتارهای مردمی و مناسک اجتماعی و مذهبی صحیح باشد، اگر جشنوارههای بومی و محلی و کشوری با تدابیری ویژه برگزار شود، اگر رسانه جشنهای محلهای را پوشش دهد که مردم عاملینند و رسانه راوی، اگر کودکان در برگزاری جشنهای مربوط به خود و جوانان و بزرگسالان نیز به همچنین در برنامههای مناسب خود مهمان شوند و برنامهها آینه خوشنمای جشنهای اجتماعی باشد کاری کردهایم کارستان.
رسانه ملی و تلویزیون رسمی کشور ما، تنها پرچمدار شیعه در جهان رسانههاست. ظرفیتهای رسانهای برای تبلیغ و تبیین رفتار و اخلاق دینی بسیار قابل اعتنا و توجه است. موفقیت رسانه در این حوزه میتواند درخشان و چشمگیر باشد اگر هم دین را خوب بشناسیم و هم رسانه را.
یک برنامهساز مناسبتهای دینی نمیتواند فقط به تکنیکها بسنده کند و یا مبلغی دینی باشد که ضرورتهای رسانه را نشناسد.
رسانهای دینی است که فعالانش هم رسانهای باشند و هم دینی چرا که تبلیغ دین در کنه و ذات خود از یک حرکت رسانهای آغاز میشود (از پیام فرد به فرد).
اگر بخواهیم در رسانه بر مناسبتها وارد شویم و آنها را پیشبینی کنیم به جای این که مناسبتها بر ما وارد شوند، دقت و تاملی دوباره بر برنامهریزیها و عملکردها میخواهیم. تابستان داغ امسال میتواند پرشکوفه باشد اگر از تجربه مسیرهای جدید نهراسیم و بدانیم که مخاطب رو به روی ما داوری حرفهای است و انتظار او فراتر از دیروز و امروز است، او به فردا میاندیشد!
امیرحسین خرمشاهی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
