در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گردشگری فرهنگی از دریچه گردشگری کتاب
پولهایی که کتاب میآورد
میگویند خیلیها از آب کره میگیرند و ما میگوییم، در حوزه فرهنگ از کره هم کره نمیگیریم، چه رسد به اینکه از آبهای راکد و در جریان هم بتوان نانی چرب کرد.
بسیار شنیدهایم و شنیدهاید که در کشور ما سرمایه سرگردان آنچنان است و اگر راهکار درست و جدی اندیشیده و به کار بسته شود میتوان به چیزی رسید که آن را شکوفایی اقتصاد فرهنگ مینامند.
اقتصاد فرهنگ میتواند حاصل نگاه درست و با چشمان باز ، تلاش برای ساماندهی داشتهها و با جمع آوردهها با آنها، رونق این حوزه را به دنبال داشته باشد.
نمونه بزرگ و مسلم این داشتهها، حضور میلیونی مردم از سراسر کشور در بزرگترین نمایشگاه کتاب منطقه و حضور نسبتا خوب کسانی است که از کشورهای مختلف و بویژه همسایهها در این وادی حضور مییابند. فراموشی پدیدهای به نام گردشگری فرهنگی با تکیه بر نمایشگاه کتاب تهران و دیگر نمایشگاههای کتاب ایران موضوعی است که در صورت توجه و همکاری همه افراد حاضر در این عرصه میتواند گام عملی تحقق اقتصاد فرهنگ تلقی شود.
یکی از آسیبهایی که در همه این سالها به حوزه فرهنگ وارد آمده، این است که میگویند حوزه فرهنگ درآمدزا نیست و این سخن از سوی خود مسوولان و مجریان این حوزه هم پذیرفته شده است. اینکه میگویند حوزه فرهنگ درآمدزا نیست، صحیح نیست، چون این حوزه درآمدزاست، ولی باید راههای این درآمدزایی را یافت و محقق کرد. این که نیاز به کمک دولت و پشتیبانی دارد، امری است جدای از بحث درآمدزایی و بازویی برای حرکت بیشتر این بخش تلقی میشود؛ چیزی که در همه حوزههای دیگر هم وجود دارد.
یکی از راههای درآمدزایی حوزه فرهنگ، گردشگری فرهنگی است که نهتنها در برنامه دستگاههای متولی گردشگری جایی نداشته که خود متولیان فرهنگ هم هرگز درصدد برنامهریزی، سیاستگذاری، رایزنی و اجرای آن برنیامدهاند.
بسیاری را باور بر این است که نمیتوان گردشگری را تقسیمبندی کرد و گردشگری مفهومی کلی است و شامل تمام مصادیق میشود؛ اما از آنجا که در تمام بخشهای دیگر مثل ورزش، بحث گردشگری ورزشی جای خود را باز کرده است و علاقهمندان ویژه خود را دارد، در حوزه فرهنگ و بخصوص حوزه پر طرفداری مثل نمایشگاه کتاب هم لازم است باب بحث گردشگری فرهنگ با تکیه بر گردشگری کتاب باز شود.
حضور چند میلیونی بازدیدکنندگان نمایشگاه کتاب که همه ساله بر تعداد آنان هم افزوده میشود، میتواند مهمترین دلیل طرح گردشگری کتاب به شمار آید.
نمایشگاه کتاب، یک بازار بزرگ
آمارهای سالهای گذشته تنها از نمایشگاه پانزدهم تاکنون بالغ بر 10 میلیون نفر میشود و این حجم حضور در صورت برنامهریزی و ساماندهی میتوانست در حال حاضر به یک برنامه تثبیت شده تبدیل شده، گام مهمی در عرصه اقتصاد فرهنگ برداشته شود.
به عقیده برخی صاحبنظران فرهنگی، در صورت برنامهریزی مسوولان فرهنگی و همکاری دستگاههایی چون سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، وزارت امورخارجه و دفاتر کمیسیون ملی یونسکو و سازمان علمی و فرهنگی کشورهای اسلامی (آیسسکو) میتوان از نمایشگاه کتاب به عنوان نخستین گام در تحقق اقتصاد فرهنگ نام برد و برای حوزههای دیگر مثل موزهها، آثار تاریخی، برنامههای هنری هم برنامهریزی و اجرا کرد.
خط فاصلههایی از گذشته
اینکه فکر کنیم در همه اینسالهای برپایی نمایشگاه کتاب تهران هیچ گامی برای گردشگری کتاب برداشته نشده است، از انصاف بهدور است. در نمایشگاههای میانی و بیستویک دوره کتاب تهران، تفاهم نامهها و موافقتنامههایی برای حضور اقشار مختلف فرهنگی، علمی و دانشگاهی به امضا رسید و حضور گسترده کنونی دانشآموزان مدارس تهران و دانشجویان و استادان دانشگاههای مختلف کشور، ثمره چنین برنامهریزیهای پراکندهای بوده است.محمد رنجبری مدیر عامل پیشین خانه کتاب ایران و از مسوولان چندین دوره نمایشگاه کتاب تهران میگوید: در نمایشگاه سوم کتاب تهران، بحث گردشگری شهری مطرح شد و با آموزش و پرورش به صورتغیررسمی به تفاهم رسیدیم که دانشآموزان شهر تهران در نمایشگاه حضور یابند.به گفته وی، این موضوع از نمایشگاه نهم و با امضای تفاهمنامه با جهاد دانشگاهی بهصورت رسمی درآمد و درکنار گردشگری دانشآموزان گردشگری دانشجویی هم مطرح شد.
مسوولان نمایشگاه کتاب در نمایشگاه یازدهم طرحی برای حضور نمایندگان و مردم استانهای مختلف با عنوان روزهای استانها تعریف کردند و مسوولان هر استان در نمایشگاه حضور یافتند و در کنار اجرای برنامههای خود، برخی اهداف نمایشگاه نیز محقق شد.
اینگونه تلاشها، سوسوهای چراغهایی بود که به دلیل اندک بودن در برابر بادهای موافق و مخالف خاموش شدند.
کوبیدن هاونهای بیآب
مراد از طرح این بحثها، رسیدن به جنبه اقتصادی و بهرهمالی و پولی برای حوزه کتاب بود که همه تلاشها هم بدون رسیدن به این جنبه به پایان رسیدند.
میتوان حساب کرد که با حضور تنها یک میلیون نفر بازدید کننده از شهرهای مختلف کشور در هر سال و صرف هزینه تنها 10 هزار تومانی میتوان درآمدی بیشتر از 10 میلیارد تومان جدای ازخرید کتاب نصیب حوزه فرهنگ کرد.
حال محاسبه کنید حضور بیش از 10 میلیون نفراز نمایشگاه پانزدهم به بعد و حضور جمعیتی بیشتر از 20 میلیون نفر در سراسر نمایشگاههای کتاب تهران کلا میتوانست درآمدی بالغ بر چند دهها میلیارد تومان نصیب فرهنگ کشور کند و پایههای یک فعالیت مهم فرهنگی و اقتصادی را در کشور بگذارد.
جای خالی کسانی دیگر
طرح و اجرای برنامههای مهمی که حتی در حوزه فرهنگ هم نیازمند حضور و همکاری دیگر دستگاههای اجرایی است و اجرای برنامه گردشگری کتاب بدون حضور سازمانهای مهمی چون میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی و فرهنگ و ارتباطات اسلامی امکانپذیر نیست.
این سازمانها تاکنون نهتنها حضور نداشتهاند بلکه از کنار این رویداد هم بیتفاوت گذشته و کار را به دیگران سپردهاند.
امیر صالحی طالقانی، کارشناس حوزه نشر میگوید: در همه نمایشگاههای کتاب دنیا، حضور سازمانهای متولی گردشگری شرط اول است و این سازمانها هستند که در کنار عرضه کتاب، به معرفی و عرضه فرهنگ، تاریخ و هنر و... کشور خود میپردازند.
به گفته وی، حضور این بخش به دلیل ضرورت جذب گردشگر در کشور خود و دعوت از ناشران و فعالان فرهنگی کشورهای میهمان هر نمایشگاه، گام مهمی در عرصه گردشگری فرهنگی بر میدارند.
نمایشگاههای کتاب استانی با جادههای شوسه
از جمله امکاناتی که دستکم در گردشگری داخلی میتواند به عنوان یک مسیر تعریف شود و با حضور شرکتهای تورگردانی داخلی به رونق اقتصادی و فرهنگی استانهای مختلف کمک کند، نمایشگاههای کتاب استانی است.
این مساله به گونهای است که برای نمایشگاههای کتاب مهمی چون نمایشگاههای بینالمللی شیراز، مشهد و تبریز با حضور گردشگران استان و استانهای مجاور و حتی گردشگران کشورهای همسایه میتوان درآمدزایی کرد.
کشورهای عربی در حاشیه خلیجفارس برای حضور در نمایشگاه کتاب شیراز، کشورهای حوزه قفقاز برای حضور در نمایشگاه تبریز و کشورهای آسیای میانه در شرق دریای خزر و افغانستان و پاکستان و در سطحی گستردهتر برای حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران از جمله برنامههایی میتواند باشد که از سوی نهادهای دولتی حوزه گردشگری و موسسات خصوصی گردشگری (آژانسهای تورگردانی) دنبال شود و علاوه بر درآمدزایی و رونق فعالیتی آنان، بهرونق گردشگری فرهنگی هم کمک کنند.
دیگران چه میگویند
مهدی فیروزان، مدیرعامل شهر کتاب میگوید: یک مدیر شایسته کسی است که در چارچوب تعریف راهبردی خودش بتواند راهحل ایجاد کند. در این زمینه و باتوجه به بحث اقتصاد فرهنگ، مدیران باید با توجه به امکانات فرهنگی ظرفیتهای تازه ایجاد کنند و این ظرفیتها به ایجاد شغل و افزایش بهرهوری اقتصادی و فرهنگی منجر شود.
او میافزاید: ما در همه سالهای گذشته با کمک به ناشران به افزایش عرضه کمک کردهایم، در حالی که لازم است در راه افزایش تقاضا گام بگذاریم.
فیروزان میگوید: افزایش تقاضا بویژه در حوزه کتاب به سیاستگذاری دولت نیاز دارد و با این سیاستگذاری بخش خصوصی میتواند در عمل افزایش تقاضا را در برنامه خود قرار دهد.
به گفته وی، از جمله این ظرفیتها نمایشگاه کتاب تهران است و لازم است صنایع دیگری در کنار نمایشگاه طراحی شوند.
نمایشگاه کتاب و تهرانگردی
به باور بسیاری از کارشناسان، برپایی تورهای شهری و تهرانگردی در کنار بازدید از نمایشگاه کتاب میتوانددر اولویت برنامههای برنامهریزان فرهنگی و گردشگری قرار گیرد.
فیروزان میگوید: برپایی تورهای گردشگری تهران، بازدید از نمایشگاه کتاب، موزهها، مراکز فرهنگی دیگر، شرکت در برنامههای هنری و... میتواند از سوی موسسات گردشگری خصوصی دنبال شود.
به گفته برخی دیگر از کارشناسان، وقتی نمایشگاههایی چون نمایشگاه کتاب فرانکفورت محل درآمد شهر فرانکفورت و نمایشگاه چاپ اروپا یکی از منابع مالی شهر دوسلدورف آلمان میشود، نمایشگاه کتاب تهران که به عنوان یکی از بزرگترین نمایشگاههای کتاب جهان از نظر تعداد بازدیدکننده است، چگونه از این ظرفیت بزرگ صرفنظر میکند؟
نمایشگاه کتاب چه میکند
این که نمایشگاه کتاب تهران تاکنون با انجام کارهای پراکنده و اندک چه کرده و برای نمایشگاههای پس از این چه خواهد کرد، مسالهای است که از منظر فرهنگی قابل توجه است.
حمید قبادی، مشاور فرهنگی معاونت فرهنگی وزارت ارشاد و مدیر اجرایی نمایشگاه کتاب تهران میگوید: نمایشگاه کتاب تهران به دلیل قابلیت گسترده در حوزه تولید کتابهای حوزه دین و بویژه کتاب عربی این حوزه، ظرفیت زیادی برای گردشگری بویژه در حوزه کشورهای عربزبان دارد. به گفته وی، حوزههای ایرانشناسی، ادبیات، کودک و نوجوان و تصویرگری ازجمله دیگر ظرفیتهای گردشگری کتاب کشور است.
قبادی از اولویتهایی خبر میدهد که در برنامه مدیران نمایشگاه کتاب قرار گرفته و با فعال شدن حوزه بینالمللی نمایشگاه و رایزنی با سازمانهای میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گردشگری کتاب مورد توجه جدی قرار خواهد گرفت و به طور رسمی به این بحث پرداخته خواهد شد.
طرح بحث گردشگری و فرهنگی به عنوان یکی از مبناهای مهم اقتصاد فرهنگ، رشتهای است که سر دراز دارد، اما ضرورتی است که اگر مورد توجه قرار گیرد بسیاری از چرخههای دیگر فرهنگ را هم به حرکت وا میدارد.
به گفته فیروزان، رونق گردشگری کتاب به رونق تولید کتاب، خرید کتاب، کتابخانههای پر و کتابخوانان فراوان، حقالتالیفهای بیشتر و موفق محتوایی کتابها و چندین چرخه دیگر این حوزه منجر میشود.
غلامرضا معصومی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
