قلعه «لمبسر» روایتگر تاریخ اسماعیلیه

دهستان رودبار، در دامنه جنوبی رشته کوههای البرز در شمال شهر قزوین

کد خبر: ۱۸۵۳۲

واقع شده است. این ناحیه تاریخی ، زمانی به عنوان بخش غربی طبرستان کهن ، رویان خوانده می شد و روستای طالقان از توابع آن به شمار می آمد. ناحیه رودبار، تا پیش از حمله هلاکوخان مغول به سبب وجود قلاع اسماعیلیه از اهمیت فراوانی برخوردار بود. قلعه لمبسر که در این منطقه باقی مانده است ، حکایتگر روزگار رونق و رواج فعالیت های اسماعیلیه بوده است . نام این قلعه به صورت لمسر به فتح لام و میم می شود و همچنین لمبسر به فتح لام و سین ضبط شده است . نام مزبور از دو جزئ اصلی «لم + س» ترکیب یافته است . با توجه به معنی هر یک از دو جزئ مزبور و مقایسه آن با برخی واژه های منطقه البرز و نام برخی روستاهای این ناحیه ، معنی کلمه لمسر یا لمبسر عبارت است از قلعه و بلندی صاف و هموار. احتمال دارد اساس دژ لمبسر مربوط به دوران پیش از اسلام باشد، زیرا موقعیت خاص آن در برابر ناحیه دیلم این فرض را تقویت می کند که پیش از آن در زمان ساسانیان در این محل دژی ساخته شده است . اما زمان رونق دژ هنگامی است که این محل به تصرف اسماعیلیان درمی آید و به دستور حسن صباح ، ساختمان های متعدد ساخته می شود. خواجه رشید الدین فضل الله ، در کتاب خود «جامع التواریخ » درباره ساخته شدن قلعه و زمان رونق آن می نویسد: کیا بزرگ (امید) بی آن که هیچ رفیق را زخمی رسد، لمبسر را فرو گرفت و آن کوهی خراب بود، بر سرش خانه ای چند ویران و آب و سبزی به نزدیک نه و هوایی به غایت گرم . آن بنا را عمارت کردند و از نینه رود که در 2فرسخ و نیم بعد مسافت بود، جویی در سنگ ببریدند و از آنجا آب به سر آوردند و در میان باغها و جداران ساختند همه پای قلعه آبادانی و بساتین ، چنان که کوشکی در میان باغی نهاد. هوای آن خوش گشت و قلعه استوارتر شد... کیا بزرگ مدت 20سال در آن قلعه ساکن بود.» بدین ترتیب مشخص می شود قلعه لمبسر در سال 776هجری از سوی کیابزرگ امید یکی از فرماندهان حسن صباح فتح و آباد می شود. این قلعه تا زمان هجوم هلاکو به ایران میان حکام منطقه نظیر مرعشیان ، دیلمان و دولت کیاییان دست به دست می شود و از این زمان به بعد است که رو به ویرانی می رود. دامنه جنوبی ، شرقی و غربی کوه لمبسر از رشته کوههای اطراف کاملا جداست . طرف مشرق این کوه را رودخانه نینه رود و طرف غربی آن را رودخانه کوچک لمه در که تقریبا خشک شده است ، از کوههای دیگر جدا می کند. این دو رودخانه در جنوب قلعه به هم می ریخته و تشکیل دو آب می داده است . بنابراین ، کوه لمبسر از طرف جنوب نیز در اثر تلاقی این 2رودخانه از سایر قسمتها تفکیک شده بود. فقط قسمت شمال کوه به کوههای زره چال و گرماچال پیوسته است که نقطه ضعف لمبسر نیز در همین قسمت بوده است . به همین دلیل ، یکی از دروازه ها را در قسمت شمال تعبیه کرده بودند تا نگهبانان در برجهای 2طرف دروازه دایم مراقب باشند و از این راه ، دشمنی وارد نشود. بالای کوه ، قطعه زمینی شیب دار است که شیب آن از شمال به جنوب و اختلاف سطح بالا و پایین حدود 150متر است که محل مناسبی برای بناهای متعدد را موجب شده است . این قطعه زمین که درازی آن از شمال به جنوب 480متر و پهنای آن از مشرق به مغرب 192متر است ، از 3جهت مشرق ، جنوب و مغرب به پرتگاهی مخوف منتهی می شود، به همین دلیل ، بالا آمدن از این پرتگاه ها مشکل و بلکه غیرممکن است . در اطراف قلعه ، برجهایی به فاصله تقریبی 100متر ساخته اند که در آن نگهبانان به دیده بانی می پرداخته اند و اکنون اغلب آنها ویران شده اند. در جنوب قلعه 2دروازه پشت سر هم به اختلاف سطحی حدود 6متر قرار داشته است . در اول ، به مغرب باز می شده و در طرفین آن برجهای بلندی وجود داشته که از برج سمت چپ آن حدود 6متر تا امروز باقی مانده است . از این در که وارد قلعه بشویم ، راه قلعه پیچی می خورد و به در دوم که اتاق نگهبانان کنار آن واقع شده ، منتهی می شود. دیوارها و طاق این دو در از سنگ تراشیده مکعب شکل است . در زمین شیب دار و محصور دژ، خرابه های ساختمان های متعدد دیده می شود که بعضی از خشت و گل ساخته شده اند. ساختمان مهم دژ درست زیردست دروازه شمالی بوده است . این ساختمان ، فضایی به طول 35متر و عرض 25متر را در بر می گیرد. قسمت جالب توجه دژ، مجرای آب آن است که تا امروز هم مسیر آن را می توان براحتی ملاحظه کرد. این مجرا از طرف شمال ، وارد و به آب انبارهای مکعب مستطیل شکل به طول 5متر و 80سانتی متر و عرض 1متر و 90سانتی متر و عمقی برابر عرض آن منتهی می شود. این آب انبارها در دل سنگها کنده شده اند. آب انبارها جملگی محل ذخیره آب بوده اند. این قلعه از زمان هلاکورو به ویرانی گذاشته است و اگر امروزه نسبت به نگهداری و ترمیم آن اقدام شود، یکی از شگفتی های جهانگردی ایران و دنیا پذیرای گردشگران متعدد است.