خواص‌ دارویی‌ میوه‌های ‌گرمسیری‌

وجود شرایط اقلیمی خاص در برخی از مناطق استان هرمزگان بویژه در حاشیه دریای عمان و خلیج فارس سبب شده تا این استان مستعدترین نقطه کشور برای کشت میوه‌های گرمسیری از جمله موز، انبه، کنار، گواوا، چیکو و حتی تمرهندی باشد. میوه‌های گرمسیری همیشه از پرارزش‌ترین و پرطرفدارترین میوه‌ها در دنیا بوده‌اند که در میان آنها انبه معروف به سلطان میوه‌ها، گل سرسبد این مجموعه است؛ به طوری که از معدود درختانی است که میوه آن به صورت عددی به فروش می‌رسد. همین عامل، یعنی ارزشمندی بالای میوه‌ها و محصولات غذایی، می‌تواند نقش مهمی در بالا بردن سطح زندگی روستاییان داشته باشد.

گواوا چیست؟

گیاه گواوا درختچه‌ای همیشه سبز از خانواده میرتاسه است که برگ‌های متقابل دراز و بیضی شکل دارد. برگ‌ها تا حدودی کرک‌دار هستند و تنه‌ای پوشیده از پوست متمایل به سبز یا قهوه‌ای متمایل به قرمز دارند. ریشه‌های سطحی و پاجوش‌ها حکایت از آن دارند که ریشه می‌تواند به صورت عمقی و پرپشت گسترش پیدا کند. گل‌های آن سفید و معطر هستند و در بهمن و اسفند به گل می‌نشیند. زنبور‌های عسل برای انجام بهتر گرده‌افشانی به این گیاه کمک می‌کنند. میوه آن چیزی شبیه به زیتون و به قولی انار کوچک هم هست. چرا که در بالای میوه تاجی از کاسبرگ‌ها قرار دارد. رنگ گوشت میوه، قرمز، سفید یا زرد رنگ است و میوه رسیده آن شیرین یا ترش است. از آن همچنین به صورت خام یا پخته در تهیه مربا و ژله استفاده می‌شود. این درختچه بومی امریکای حاره و نیمه حاره است و در امریکای مرکزی، پرو، برزیل و پرو می‌روید و سال‌ها قبل به ایران وارد شده و به طور پرورشی در شمال و بیشتر جنوب ایران کاشته می‌شود.

مواد غذایی در گواوا

از نظر ترکیبات شیمیایی، میوه گیاه گواوا دارای انواع ترپنوئید ها، اسانس، روغن فرار، تانن و... است. در 100 گرم از این میوه، موادی مثل آب 82 درصد، پروتئین 7/0 درصد،  چربی 6/0 درصد، هیدرات کربن 11 درصد، کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، انواع ویتامین‌های آ، ب، ایبوفلاوین و ویتامین ث وجود دارد.

خواص دارویی عجیب این گیاه‌

از تمام قسمت‌های این گیاه مثل میوه‌های جوان و نارس آن به عنوان داروی ضد اسهال استفاده می‌شود. در سر تا سر مناطق شرقی آسیا، از چین تا فیلیپین جوشانده مخلوطی از برگ، پوست ساقه و پوست ریشه به عنوان ضداسهال استفاده می‌شود. جوشانده پوست خشک درختچه برای معالجه درد معده خورده می‌شود و در استعمال خارجی که قدری غلیظ‌تر تهیه می‌شود، برای رفع ناراحتی‌های پوست، مثل جرب و زخم‌ها کاربرد دارد.

از برگ‌های گیاه به عنوان آنتی بیوتیک خفیف در مقابل استافیلوکوک‌ها استفاده می‌شود. بومیان در محل‌هایی که این گیاه می‌روید، از برگ‌های جویده شده آن که با دندان‌ها له شده و آغشته به بزاق شده باشد برای قطع خونریزی زخم‌ها و التیام آنها استفاده می‌کنند.از برگ این درخت درست مثل برگ چای استفاده می‌شود و آب فشرده میوه آن برای دیابت مفید است. جوشانده برگ و پوست آن به عنوان قاعده‌آور استفاده می‌شود و برای خانم‌ها پس از زایمان مفید است. میوه رسیده و خشک شده آن برای معالجه اسهال خونی مصرف می‌شود. میوه آن نرم‌کننده سینه بوده و برای عفونت‌های حاد گلو به عنوان نوعی آرام‌کننده استفاده می‌شود.

مناطقی که می‌تواند رشد کند

از شرایط آب و هوایی که این گیاه در آن رشد می‌کند، یکی نزدیک بودن به خط استوا و دیگری ارتفاع از سطح دریاست که این دو عامل هم تحت تاثیر سایر عوامل فرعی از قبیل مجاورت با آب‌ها، وزش بادها و.... تغییرات جزئی پیدا می‌کنند و شرایط میکرو کلیمارا به وجود می‌آورند. مناطقی از کشور ما که این گیاه می‌تواند در آن رشد و گسترش پیدا کند، شامل شهر‌های میناب و رودان، چابهار و تیس، جلگه دشتیاری و راسک و باهو کلات تا دره سرباز است. این گیاه قدرت تحمل همه نوع آب و هوایی به جز یخبندان شدید را دارد و هندوستان بهترین منطقه برای کشت این گیاه شناخته شده است. گواوا در مناطق نزدیک استوا هر ماه استعداد گلدهی دارد، ولی در مناطق شمالی 2 بار و در مناطق جنوبی 3 بار گل می‌دهد. دوره گلدهی تا برداشت آن هم در مناطق مختلف متفاوت است. بهترین نوع محصول وقتی به بار می‌آید که میوه‌ها در فصل خشک می‌رسند.

 رشد و گسترش گواوا در ایران‌

طبق مصوبات جدید، هیات دولت، وزارت جهادکشاورزی را مجاز دانسته پس از انجام بررسی‌های کارشناسی و با در نظر گرفتن کلیه مقررات صادرات و واردات و نظارت قرنطینه‌ای، واردات گیاهانی نظیر انبه و سایر گیاهان و محصولات گرمسیری برای اصلاح باغ‌های موجود و توسعه سطح زیرکشت آنها در استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان و سایر مناطق جنوبی کشور را بهبود بخشد. کارشناسان مسوول در اداره جهاد کشاورزی استان هرمزگان معتقدند کنار، گواوا و تمر هندی در جایگاه بعدی بعد از انبه و موز قرار دارند و طی 2 سال گذشته تاکنون 20 هکتار باغ یکپارچه شامل 10 هکتار کنار و 10 هکتار گواوا به‌وسیله مدیریت باغبانی سازمان جهادکشاورزی در شهرستان‌های رودان و میناب احداث شده است.

کشت نباتات گرمسیری به صورت مخلوط با درختان خرما و مرکبات در هرمزگان چندین دهه سابقه دارد، اما از سال 80 با اجرای طرح اصلاح و توسعه ده‌ها هکتار ازباغ‌های زیرکشت درختان گرمسیری اصلاح شده و حتی به صورت یکپارچه کشت و توسعه پیدا کرده است. وزارت جهاد کشاورزی قدمت کشت انبه در جنوب شرقی ایران و دراستان هرمزگان بین   تا  سال تخمین می‌زند. با توجه به درآمدزایی که نباتات گرمسیری یاد شده بخصوص انبه و گواوا دارند و از آنجایی که هرمزگان به‌عنوان یکی از مستعدترین نقاط جنوب و جنوب شرقی کشور برای کشت این محصولات انتخاب شده از مسوولان ذی‌ربط خواسته شده با به ‌کارگیری روش‌های متناسب با اقلیم منطقه نسبت به توسعه باغ‌های اصلاح شده و یکپارچه محصولات گرمسیری تجربیات کشورهای تولیدکننده این نوع محصولات را در اختیار قرار دهند.

به گفته مسوولان در صورت اجرای این توصیه‌ها و وجود استعدادهای به تایید رسیده، هرمزگان می‌تواند بخش زیادی از نیاز کشور به میوه‌های گرمسیری شامل انبه، موز، گواوا و حتی کنار و تمر هندی را تامین کند. سطح زیرکشت محصولات باغی و زراعی هرمزگان بر اساس آمارهای سازمان جهادکشاورزی  هزارهکتار با تولید حدود 2 میلیون تن محصول در سال بر آورد شده است.

عاصفه الله‌وردی‌