گفتگو با محمد حیدری مدیر دفتر امور استانهای مرکز هنرهای نمایشی
تثبیت نگاه حرفهای به تئاتر شهرستان
روند تولید تئاتر در شهرستان با آنچه در تهران مرسوم است تفاوتهای فاحشی دارد. برخلاف آنچه در تهران معمول است و عدهای با همه کاستیها میتوانند به تئاتر به عنوان حرفه و شغل نگاه کنند در شهرستانها به هیچ وجه چنین چیزی مرسوم نیست. نیاز به تئاتر عموما بسته به نیازی دارد که مسوول اداره ارشاد شهرستان تشخیص میدهد. به همین ترتیب فرد مسوول قراردادی که با یک گروه شهرستانی میبندد از صد هزار یا ده میلیون تومان میتواند در نوسان باشد. هر چند معمولا قراردادهای شهرستانی به زحمت از یک میلیون تومان تجاوز میکند.
طرح چهارفصل تئاتر ایران بنا دارد با فراهم کردن اسباب حرفهای به تولید حرفهای تئاتر در شهرستانها کمک کند. چنان که حسین پارسایی میگوید: امسال را سال رشد و شکوفایی تئاتر شهرستانها میدانیم. در همین راستا با محمد حیدری، مسوول امور شهرستانهای مرکز هنرهای نمایشی به گفتگو نشستهایم که در پی میآید:
بحث چهارفصل تئاتر ایران که امسال برای اولین بار در تئاتر شهرستان به صورت حرفهای شکل میگیرد سال گذشته مورد ارزیابی قرار گرفت.
هر ساله در تئاتر شهرستان تولیدات زیادی به صحنه میرود، اما در این سالها براساس کمبودها و مواردی که وجود داشته که مهمترین آنها بحث مالی بوده و باعث شده تا اتفاق مهمی در این حوزه نیفتد؛ طرح چهار فصل تئاتر ایران قصد دارد نگاه حرفهای به تئاتر شهرستان را معمول کند. برای هر فصل هم موضوعاتی در نظر گرفته شده است؛ بدین شکل که در فصل اول موضوعاتی با اولویت انقلاب و دفاع مقدس در فصل بهار، برای فصل دوم یعنی تابستان نمایشهایی با موضوع کودک و نوجوان و در فصل سوم یعنی پاییز موضوعاتی اجتماعی و آزاد و چهارمین فصل سال هم به موضوعات دینی، مذهبی و عاشورایی اختصاص دارد که این فصل با توجه به همزمانی با ماههای محرم و صفر انتخاب شده است.
در مجموع چه تعداد کارگردان در هر فصل میتوانند با قرارداد مرکز هنرهای نمایشی در استان خود کاری را به صحنه ببرند.
120 کارگردان با مرکز قرارداد مینویسند، یعنی برای هر فصل 30 کارگردان از 30 استان. در هر فصل برای تولید متون هم کارگاهی را تشکیل میدهیم که کارگردان یا نویسنده طرحش را در آن کارگاه تبدیل به نمایشنامه میکند.
اساتیدی هم که برای این کارگاه در نظر گرفته شده از نویسندگان مطرح هستند که وظیفه نظارت کیفی بر این آثار را در مرحله متن برعهده دارند، به این ترتیب در پایان سال 87 جدا از 120 نمایش جدید تولید شده که خواهیم داشت، برای هر استان هم یک مجلد نمایشنامه چاپ خواهیم کرد که شامل 4 نمایشنامه از هر استان است، یعنی در پایان سال ما 30 جلد مجموعه نمایشنامه از 30 استان خواهیم داشت.
در این شرایط گلایه همیشگی تئاتریهای شهرستانی که معتقدند چون در تهران نیستند، نگاه حرفهای هم به آنها نمیشود، از میان براشته میشود، چون هم قرارداد حرفهای با آنها بسته خواهد شد و هم آثارشان چاپ ومنتشر میشود.
فکر میکنید آیا در سالهای آینده هم این برنامه اجرا شود یا فعلا برنامه یکساله دارید؟
ما فعلا برای 120 کارگردان در طی 4 فصل سال جاری برنامه داریم، اما امیدواریم کسانی که بعد از ما میآیند هم این طرح را ادامه دهند. قطعا اگر این نگاه حرفهای به تئاتر شهرستان مستمر باشد و ادامه پیدا کند، در آینده بسادگی میتوانیم درباره آثار فاخر و باکیفیت در شهرستانها صحبت کنیم. در آن شرایط است که میتوانیم مرز میان تئاتر شهرستان و تهران را برداریم.
در واقع به احتمال زیاد و در صورت عملی شدن این طرح، میتوان امیدوار بود که تا حدی جلوی مهاجرت شهرستانیها گرفته شود.
تئاتریهای شهرستانی اجرای عمومی میخواهند، وقتی شرایط برای کارگردان شهرستانی فراهم باشد که در سال یک یا دو نمایش را کار کند و اجرای عمومی داشته باشد، بعید میدانم راضی شود آن موقعیت را رها کند و با همه کمبودها و محدودیتهایی که در تئاتر تهران است، عازم این شهر شود؛ چرا که شرایط کار در شهر خودش به نحو بهتری فراهم است. باید توجه داشته باشیم که یکی از عوامل مهاجرت به تهران دیده نشدن در شهرستان است، هنرمند شهرستانی میخواهد کارش دیده شود، فکر نمیکنم مکان آن دیده نشدن آنقدر مهم باشد.
تقسیمبندی وظایف در تئاتر شهرستان خیلی تعریف درستی ندارد. خیلی از این کارگردانهایی که قرار است کار کنند طراح کارشان خودشان هستند و بعد از تصویب طرح دست به نوشتن میزنند، اما باید توجه داشت که لزوما یک کارگردان خوب نمیتواند نویسنده خوبی باشد. آیا نظارتی وجود دارد که یک طرح خوب توسط یک نویسنده خوب هم تبدیل به نمایشنامه شود و فقط کارگردان نباشد که حس نوشتن داشته باشد.
انتخاب اولیه کارگردانها را در مرحله اول به عهده استانها گذاشتهایم. معمولا کسانی که در نهایت انتخاب میشوند افراد کارکردهای هستند که بارها در جشنواره فجر و دیگر جشنوارهها حضور داشتهاند و نسبت به تئاتر حرفهای دارای آگاهی هستند. به همین دلیل تئاتر را یک کار گروهی میدانند که از جمع تواناییهای مختلف به وجود میآید. وقتی برخورد حرفهای با کارگردان میشود کارگردان هم موظف است حرفهای جواب دهد. اگر قبلا کارگردان شهرستانی خودش از سر ناچاری همهکارها را به تنهایی انجام میداد، الان دیگر چنین بهانهای ندارد؛ چرا که این موقعیت فرصتی برای تئاتر استان است نه برای یک شخص، فرصتی که طی آن بیشتر تئاترهای یک استان درگیر کار میشوند.
یعنی نظارتی وجود دارد برای رسیدن به این مهم.
قطعا در تمام مراحل از طرح گرفته تا نوشتن نمایشنامه تا کارگردانی و اجرا با نظارت مرکز خواهد بود. در مرحله اول فقط طرحهایی به کارگاه نمایشنامهنویسی معرفی میشود که قابلیت داشته باشند و به همین ترتیب تا مرحله آخر که اجراست مرکز حضور و نظارت دارد.
از آنجایی که جشنوارههای تئاتر استانی از اواخر تابستان آغاز میشود آیا این امکان وجود دارد که تولیدات فصل اول متقاضی شرکت در این جشنوارهها هم باشند؟
ما قرارداد اجرای عمومی میبندیم و نفس تولید هم برای اجراست، ولی هیچ محدودیتی هم قرار ندادهایم.ماحصل فصل اول میتوانند در جشنوارههای استانی حضور داشته باشند، ماحصل فصل دوم که با موضوع کودک و نوجوان است میتوانند خودشان را برای جشنواره عروسکی و جشنواره کودک اصفهان آماده کنند. سیاست مرکز، تقویت تولید برای اجرای عمومی است اما آثار هیچ محدودیتی برای حضور در جشنوارهها هم ندارند.
فعالان تئاتر در هر استان خیلی بیشتر از آن چهار نفری است که در طول سال با مرکز قراردادی ببندند. درست است که تعابیر شما برای انتخاب 4 نفر دقیق است، اما با این حال حتما حرف و حدیثها و گلایههایی را در پی خواهد داشت. آیا برنامهریزی برای این مساله دارید.
حتما این مشکل پیش میآید اما توجه کنید که این مساله مانند آزمونی است برای هر استان. شناخت ادارات کل و ادارات شهرستانها نسبت به تئاتریهای هر شهر و استان حتما از ما بیشتر است و به همین دلیل مرحله اول را به استانها سپردهایم، اما آنچه ملاک اصلی است سابقه و پیشینه هر کارگردان در سالهای گذشته است، اما قطعا سال آینده آدمهای تازهتری وارد میشوند ضمن این که هر سال باید این آمار بالاتر برود. امسال 120 کارگردان و احتمالا سال بعد 170 یا 200 کارگردان و به همین شکل هر ساله تعدادی اضافه میشوند چون علاقهمندان به تئاتر هم رو به افزایش هستند. کسانی که امسال فرصت پیدا نمیکنند، حتما سالهای بعد در اولویت قرار میگیرند. در تئاتر تهران هم الان اسامی را میبینید که پنج یا ده سال پیش وجود نداشتهاند، اما الان فرصت کار پیدا کردهاند. البته این نکته را نباید فراموش کنیم که اگر شخصی امسال کار میکند ما نمیتوانیم سال بعد به او بگوییم دیگر کار نکن بلکه باید شرایط را برای کار کردن افراد بیشتری فراهم کنیم.
الان در دومین ماه فصل اول هستیم و قطعا برنامه فصل اول با تاخیر برگزار میشود. آیا این تاخیر به فصول بعدی هم کشیده خواهد شد؟
ما منتظر روشن شدن تکلیف فصل اول نماندهایم و در حال حاضر مشغول بررسی طرحهای فصل بعدی هستیم. همیشه تئاتر شهرستان نسبت به تهران با تاخیر آغاز میشود با تاخیری حدود 3 ماه. اما امسال با برگزاری اردیبهشت تئاتر ایران در 30 استان استارت شروع تئاتر در شهرستانها زده شد.
درباره مسائل مالی چهارفصل تئاتر و سقف قراردادها هم اگر ممکن است توضیح دهید.
به هر حال بودجه تئاتر شهرستان امسال 3 میلیارد تومان است که بخش مهمی از آن صرف همین چهارفصل خواهد شد، اما سقف قرارداد با هر گروه بستگی به نوع کار و کیفیت کار دارد و هرچند ما برای خودمان هم یک حداقل و حداکثر در نظر گرفتهایم.
