آرامش پس از طوفان

بزودی ارکستر، اولین اجرای خود را با رهبر تازه خود آغاز می‌کند و از قرار معلوم نوازندگان راضی هستند و با آرامش بیشتری به کار ادامه می‌دهند. مجید اسماعیلی، نوازنده ارکستر سمفونیک ضمن ابراز خرسندی از این‌که بالاخره ارکستر صاحب رهبر دائم شده است، گفت: امیدوارم این رهبری دائم چند سالی پایدار بماند تا ارکستر به وضعیت مستحکمی‌برسد. خوشبختانه ارکستر فضای آرامی‌ دارد و کارها یکی یکی دارد به سمت جلو پیش می‌رود. یکی از امتیازات آقای صهبائی، رهبر دائم ارکستر سمفونیک تهران این است که هم مسوولان دفتر موسیقی او را پذیرفته‌ و خواسته‌ها و نیازهایش را پیگیری می‌کنند و هم نوازندگان آن را پذیرفته‌اند. 

فرشید حفظی‌فر، یکی دیگر از نوازندگان ارکستر که بیش از 17‌سال است در ارکستر سمفونیک تهران می‌نوازد نیز می‌گوید: اوضاع خیلی خوب است و ارکستر قانونمند شده است. آقای صهبائی نظم و تسلط خاصی دارد که لازمه یک رهبر ارکستر است. از طرف دیگر، مدیر فنی نداشتیم که از مسائل اداری ارکستر دفاع کند. اما آقای صهبائی این مسوولیت را هم پذیرفته و چون خودش هنرمند است همه بچه‌ها می‌دانند که مسائل را درک می‌کند. ضمن این‌که  در مدت کوتاه هم نشان داده که پیگیر کارهاست و می‌کوشد کارها سرانجام‌بگیرد.

 مجید سینکی که سابقه طولانی در ارکستر سمفونیک تهران داردنیز با اشاره به این‌که امید سرمایه ارکستر سمفونیک است و همه نوازندگان امیدوارند اوضاع بهتر شود، گفت: فضای عمومی ‌ارکستر آرام شده است؛ البته مشکلاتی ار قبیل دیرکرد حقوق و کمبود‌ها و کاستی‌ها وجود دارد، اما چون همه می‌بینند که آقای صهبائی با جدیت کارها را پیگیری می‌کند به تمرین چسبیده‌اند. 

سینکی همچنین می‌افزاید: مشکلات ارکستر آنقدر واضح و روشن بود که تمام رهبران موقت ارکستر و کسانی که می‌خواستند رهبری دائم را به عهده بگیرند بر کارهایی که باید انجام می‌شد اتفاق نظر داشتند؛ به دلیل مشکلاتی که بر سر راه وجودداشت این اتفاق‌ها تا امروز نیفتاده است. اما به هر حال آقای صهبائی تمام تلاش خود را کرده است که‌این مشکلات را سرو سامان بدهد. در این مدت هم بیش از بیست، سی نوازنده به ارکستر اضافه شده است که بیشتر رهبران می‌خواستند این کار را انجام بدهند، ولی‌  موفق نشده بودند.

ترک عادت‌های 30 ساله، معضل ارکستر

منوچهر صهبائی، رهبر ارکستر سمفونیک تهران که از دی ماه گذشته رهبری دایم ارکستر را به عهده گرفته است از ارکستر و فعالیت‌هایی که برای آن انجام می‌دهد، می‌گوید: علاوه بر رهبری ارکستر قرار است در انجام امور اداری و مسائل مالی ارکستر هم با مسوولان دفتر موسیقی همکاری داشته باشم و در حقیقت تلاش کنیم تا مشکلات ارکستر از میان برود. انجام این کارها با هم بسیار دشوار است، اما به دلیل شرایط خاص ارکستر و این‌که سال‌ها از مشکلات می‌گذرد، آنها تبدیل به زخم‌های کهنه‌ای شده‌اند و باید کمک کنیم هر چه زودتر مداوا شوند.

او ادامه داد: دفتر موسیقی تا امروز با حسن نیت پیش رفته است و امیدوارم ‌این کار در آینده هم به همین صورت پیش برود.

صهبائی همچنین با اشاره به این‌که تغییر شیوه‌های غلط و اشتباه در ارکستری که 30 سال به همین صورت کار کرده آسان نیست، گفت: نزدیک بیست، سی سال است که نظم و مقررات خاصی در ارکستر وجود نداشته است. از آن طرف مسائل مادی و قرارداد‌ها هم سر وقت و بموقع نبوده است. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ما همین موضوع بوده است که در طول این زمان کوتاه سعی کرده‌ایم آن را از میان ببریم. خوشبختانه نظم را بازگرداندیم و همه نوازندگان سر موقع تمرین‌ها را شروع و تمام می‌کنند. مشکلات مادی را هم توانسته‌ایم تا اندازه زیادی سامان بدهیم.

صهبائی درباره تحولات فنی و هنری ارکستر نیز به افزایش اعضای ارکستر اشاره کرد و گفت: ارکستر دیگر آن ارکستر کوچک گذشته نیست. امروز بیش از 90 نوازنده دارد و به‌این‌ترتیب ما با رپرتوارها و قطعاتی متفاوت از آنچه در گذشته از ارکستر سمفونیک تهران می‌شنیدیم، سر و کار خواهیم داشت.

آثاری که برای ارکستر انتخاب کرده‌ایم آثاری است که هم از نظر آموزشی برای ارکستر خوب است و هم از بهترین قطعات کلاسیک است؛ اما مشکل بزرگی که داریم جای کوچک تمرین برای یک ارکستر بزرگ نزدیک به صد نفر است و همین‌طور جای اجرای مناسب برای آن که در حال حاضر گزینه دیگری نداریم.

سکوت کارشناسانه

بیشتر کارشناسان و صاحب‌نظرانی که درباره ارکستر سمفونیک تهران و مشکلات آن از آنها پرس‌وجو می‌شود، عموما سکوت اختیار کرده‌اند. شاید به‌این دلیل که از بس درباره ارکستر و مشکلاتش صحبت کرده‌اند و اتفاقی نیفتاده است، خسته شده‌اند. ضمن این‌که مشکلات ارکستر در طول سال‌های گذشته مشکلات ثابت و معینی بوده که حل و فصل نشده است. در حقیقت ماجرای ارکستر سمفونیک ماجرای تازه‌ای نیست.

در این میان سکوت رهبرانی که پیش از این رهبری ارکستر سمفونیک را به عهده داشته‌اند، بیش از همه خودنمایی می‌کند. لوریس چکناواریان که حالا نسبت به سال‌های گذشته کمتر تن به گفتگو‌های خبری و رسانه‌ای می‌دهد. بخصوص اگر موضوع آن ارکستر سمفونیک باشد، هر بار که به بهانه‌های مختلف و با پرسش‌های گوناگون در این باره با او تماس گرفتیم با استدلال‌های مختلف از پاسخگویی طفره رفته است.

این بار هم که از او خواستیم به عنوان یک کارشناس آگاه از مسائل، مهم‌ترین موانع و مشکلات ارکستر و شیوه مقابله و برخورد با آنها را شرح دهد، گفت: نظر آقای صهبائی مهم است. ممکن است من نظری بدهم و این نظر باعث سوء تفاهم شود و نظر رهبر دائم با آن فرق داشته باشد. پس اجازه بدهید چیزی نگویم. ممکن است میان نوازنده‌ها هم اختلاف سلیقه پیش بیاید. از خود رهبر ارکستر بپرسید. هر چه‌ایشان صلاح بدانند.

البته نظر رهبر ارکستر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و اهداف و عملکرد او را در آینده نشان می‌دهد؛ اما شنیدن نظر کارشناسانه در همه زمینه‌ها در جهان مرسوم است و به نظر نمی‌آید این اظهار نظر‌ها منجر به اختلاف سلیقه و سوء تفاهم شود.

دیگر رهبران و کارشناسان نیز کمتر علاقه‌مند به اظهار نظر در این زمینه هستند.

نادر مشایخی، رهبر سابق ارکستر سمفونیک تهران نیز در این باره سکوت اختیار کرده است.

اما همه سکوت اختیار نکرده‌اند، بخصوص کسانی که وابستگی و نزدیکی کمتری به ارکستر دارند، بهمن مه‌آبادی، نوازنده بازنشسته ارکستر سمفونیک تهران و سرپرست گروه موسیقی سل، درباره تحولات اخیر ارکستر می‌گوید: حضور نوازندگان جوان ارکستر و به عمل آوردن آزمون‌های لازم برای انتخاب نوازندگان از اتفاقاتی بود که باید مدت‌ها قبل می‌افتاد و خوب خوشحالیم که بالاخره شاهد انجامش هستیم. مهم‌ترین چیز برای ارکستر، آرامش رفاهی است که امیدوارم با حضور آقای صهبائی به جایی برسد که دیگر معضل جدی وجود نداشته باشد.

او با اشاره به توانایی‌های صهبائی در اداره ارکستر روزهای روشنی را برای ارکستر پیش‌بینی کرد و افزود: صهبائی یکی از تواناترین و با‌سواد‌ترین افراد در رشته خودش است؛ اما مشکلاتی بر سر راه هم دارد.

ما نمی‌توانیم آنچه را در همه جهان و در بیشتر ارکستر‌های جهان اتفاق می‌افتد انجام دهیم. ما از نظر پیشینه و سابقه تاریخی درباره موسیقی کلاسیک چیزی نمی‌دانیم و در حقیقت آداب ارکستر و این موسیقی را نمی‌دانیم.
بیشتر این مشکلات به همین دلیل است. درست مثل طبع شعر که‌ ایرانیان از آن برخوردارند و شعر با فرهنگ ما آمیخته است. اگر آقای صهبائی را در ارکستر دیگری می‌گذاشتیم شرایط و عملکرد ایشان فرق می‌کرد. ارکستر سمفونیک تهران شرایط ویژه و خاصی دارد که باید آن را در نظر گرفت. باید همه دست‌اندرکاران و نوازندگان تلاش کنند تا این عقب‌ماندگی و فاصله را با وضعیت موسیقی کلاسیک و ارکستر‌های جهان پر کنیم. 

مه آبادی در پایان اضافه کرد: مهم‌ترین چیز این است که برای ارکستر تسهیلات اضافه کنیم، به اعضا و رهبر آن احترام بگذاریم و امکانات لازم را در اختیارشان قرار دهیم. در حقیقت این کاری است که باید برای همه موسیقیدانان و هنرمندان ایران انجام دهیم.

آزاده شهمیرنوری