شیخ بهایی، عالمی از مفاخر شیعی‌

ناحیه جبل‌عامل همواره یکی از مراکز شیعه در غرب آسیا بوده است و بسیاری از دانشمندان و علمای بزرگ دینی شیعه از این ناحیه برخاسته‌اند. همیشه فرق شیعه در جبل‌عامل به وفور می‌زیسته‌اند و در بنیاد نهادن و تقویت مبانی فکری و کلامی مذهب شیعه و استوار کردن بنیان آن بخصوص از قرن هفتم هجری به بعد بسیار موثر و خاندان شیخ بهایی نیز از همان خانواده‌های معروف علمای شیعه مستقر در جبل‌عامل بوده‌اند.

چون در آن زمان دولت عثمانی در آن منطقه حاکم بود و این حکومت نیز به علت تعصب بسیار به مذهب رسمی خود نسبت به اقلیت‌های مذهبی بخصوص شیعیان رفتار خوبی نداشت، شیعیان جبل‌عامل ناچار تصمیم گرفتند (بویژه به قصد عزیمت به ایران که تحت حاکمیت حکومتی شیعی بود) از خاک عثمانی مهاجرت کنند.

شیخ بهایی نیز که هنوز دوران نوجوانی را سپری نکرده بود، همراه پدر به ایران و شهر قزوین آمد و آنجا ساکن شد، چراکه در آن زمان قزوین از مراکز دانشمندان شیعی بود. شیخ بهایی در قزوین علاوه بر کلاس درس پدر در محضر استادان برجسته دیگر شیعی تلمذ کرد. وی در آنجا مورد تفقد شاه طهماسب صفوی قرار گرفت. پس از شاه طهماسب، شاه عباس اول به سلطنت رسید. با به سلطنت رسیدن وی، پایتخت ایران به اصفهان منتقل شد و ایران عظمت فوق‌العاده‌ای یافت. در این موقع شیخ بهایی پس از مرگ پدر مقرب دربار شاه عباس شد و با دختر شیخ علی منشاد، شیخ‌الاسلام ایران ازدواج کرد.

کسب عنوان شیخ الاسلامی‌

شیخ بهایی پس از اتمام تحصیلات در سال 991 هجری قمری عازم حج شد و در همین سفر به بسیاری از سرزمین‌های اسلامی ازجمله عراق، شام و مصر رفت و پس از 4 سال به ایران بازگشت. سپس شیخ‌الاسلام اصفهان شد. این سمت در سال 996 هجری قمری پس از سپری شدن 2 سال و اندی از فوت شیخ علی منشاد (شیخ‌الاسلام پیشین اصفهان) از سوی شاه عباس به وی اعطا شد. در سال 1006 ق عنوان شیخ بهایی از شیخ‌الاسلامی اصفهان به شیخ‌الاسلامی کشور ارتقا یافت. شیخ تا زمان وفاتش در این منصب بود و از آنجا که وی حکیم و عارف و فقیه و ادیب و ریاضیدان عصر خویش به شمار می‌رفت و می‌توانست از هر مقوله‌ای سخن بگوید و در مورد غالب مسائل و مباحث روز آن زمان اظهارنظر کرده و راه‌حل ارائه کند، بنابراین شاه عباس علاوه بر منصب شیخ‌الاسلام، منصب وزارت درباری را هم به شیخ واگذار کرد.

شاه عباس به طور کلی برای علمای شیعه احترام زیادی قائل بود و در بیشتر امور از آنها مشورت و راهنمایی می‌گرفت، چنان که خلیفه سلطان؛ از شاگردان میرداماد و شیخ‌بهایی را به وزارت خود برگزید. در ضمن حضور این دو عالم مطرح در دربار، شکوه خاصی به سلطنت این پادشاه سلسله صفوی بخشیده بود. شیخ بهایی در فلسفه، منطق، هیات و ریاضیات تبحر داشت و تالیفاتی از او در این رشته‌ها بر جای مانده است. مجموعه تالیفات حدود 88 کتاب و رساله است.

شیخ بهایی سال 1000 هجری شمسی (مصادف با سال 1031 ه .ق) در اصفهان رخت از جهان فروبست و بنابر وصیت خودش پیکر این عالم بزرگ را در جوار مرقد ثامن‌الائمه حضرت امام رضا (ع) جنب موزه  آستان قدس به خاک سپردند.