مقابله با بیماری‌های شدید عفونی‌

داروی اینترفرون گاما جزو خانواده داروهای اینترفرون و ازجمله داروهای بیوتکنولوژی است که نمونه‌های مختلفی از اینترفرون آلفا و بتا طی سال‌های گذشته در کشور به تولید رسیده است.

به علاوه تولید این دارو اضافه بر ارزش علمی و فناوری آن و کمکی که به بیماران صعب‌العلاج نیازمند این دارو می‌کند، سهم مهمی در کاهش هزینه تولید و صرف یارانه دارویی دارد.

دکتر یونس پناهی، استادیار دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله و مسوول مطالعات بالینی این فرآورده دارویی در این ارتباط می‌گوید: به طور کلی گاما اینترفرون از خانواده اینترفرون‌هاست و اینها سایتوکین‌هایی (یک بخش خاص از سیستم ایمنی) هستند که طی چند ساعت پس از تهاجم ویروس‌ها از سلول‌های آلوده آزاد و پس از چند روز به حداکثر غلظت خود می‌رسند. اینترفرون گاما از اینترفرون‌های نوع 2 است که منشأ آن از سلول‌های T تحریک‌شده با آنتی‌ژن و دارای خاصیت از سلول‌ها در برابر ویروس‌هاست.

چه کسانی بیشتر به این دارو نیاز دارند؟

تعداد بیماران نیازمند به داروی اینترفرون گاما در کشور زیاد نیست، اما بار مالی تامین آن بسیار بالاست. مهم‌ترین گروه بیماران نیازمند این دارو نوزادانی هستند که دچار نقص مادرزادی کرونیک یا CGD هستند و بدون این دارو حتی به سن 10 سالگی نمی‌رسند، اما با مصرف این دارو می‌توانند عمر طبیعی داشته باشند. تعداد این بیماران در کشور حدود 200 نفر برآورد می‌شود. همچنین این دارو برای درمان برخی سرطان‌ها نیز کاربرد دارد.

در همین راستا معاون وزیر بهداشت نیز در مراسم رونمایی از این دارو می‌گوید: تاکنون این دارو از خارج از کشور خریداری و تامین می‌شد و برای هر ویال (شیشه‌های کوچک محتوی مواد تزریقی) خارجی این دارو 200 هزار تومان یارانه دولتی هزینه می‌شد و بیمار نیز باید 50 هزار تومان برای هر ویال آن پرداخت می‌کرد و اکنون با تولید این دارو در داخل هم میزان یارانه مصرفی آن به مراتب کمتر می‌شود و هم سهم پرداختی بیمار برای آن کاهش چشمگیر خواهد داشت.

بیماری‌هایی که با اینترفرون گاما درمان می‌شوند

دکتر پناهی می‌افزاید: اینترفرون گاما نوعی ترکیب دارویی در افرادی است با اختلالات ایمنی مانند بیماری گرانولوماتوز مزمن، بیماری اوستئوپتروزیس، درماتیت اتوپیک (نوعی بیماری پوستی با خارش‌های مزمن)‌، بیماری‌های ویروسی، لیشمانیوز جلدی، سل مقاوم  به درمان و زگیل‌های ویروسی  پوستی.

اصولا این دارو بر بیماری‌هایی موثر است که در آن اختلال در سیستم  ایمنی با ایجاد عفونت‌های شدید باکتریال وعفونت‌های قارچی باعث بستری شدن بیمار در بیمارستان، دریافت آنتی‌بیوتیک‌های تزریقی و بروز مقاومت‌های باکتریال می‌شود.

کاربرد این دارو از طریق تزریق زیرجلدی با دوز 50 میکروگرم است.

مکانیسم عملکرد دارو

گاما اینترفرون قادر به تحریک مکانیسم‌های ضدمیکروبی غیروابسته به مراحل انفجار تنفسی لنفوسیت‌های انسان است و با توجه به افزایش فعالیت نوتروفیل‌ها (گلبول‌های سفید چند هسته‌ای) پس از تزریق اینترفرون گاما، میزان ابتلا به عفونت‌های قارچی و باکتریایی شدید و روزهای بستری شدن در بیمارستان کاهش می‌یابد و تقریبا تنها درمان موجود برای کنترل عفونت‌ها و پیشگیری از بروز آن است. کاربرد این دارو نیز از طریق تزریق زیر جلدی با دوز 50 میکروگرم  است.

عوارض دارو

مصرف این دارو با توجه به بیولوژیک بودن آن همراه با عوارض جانبی شبیه آنفلوآنزا نظیر تب، لرز، سردرد، ضعف عضله، تهوع و استفراغ و در طولانی مدت همراه با ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت)، و نوتروپنی (کاهش نوتروفیل‌ها) همراه است و افرادی که داروی‌های تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، سابقه حساسیت به اینترفرون دارند.

نوآوری در تولید محصولات نوترکیب

در مراسم رونمایی از داروی اینترفرون گاما، کامران باقری لنکرانی، وزیر بهداشت می‌گوید: تولید این دارو ظرفیت‌های بزرگی را در تولید داروهای نوترکیب فراهم می‌کند. انتظار ما این است که محققان داروسازی کشورمان ضمن ادامه مسیر تولید داروهای نوترکیب با ارزش افزوده خارجی به نوآوری و تولید محصولات جدید اقدام کنند.

در سال 87  علاوه بر این دارو 5 داروی نوترکیب دیگر نیز در کشور تولید خواهد شد و البته زمینه صادرات داروی اینترفرون گاما 1 B که ما سومین تولیدکننده این دارو در دنیا هستیم نیز فراهم می‌شود.

خودکفایی در تولید داروهای اینترفرون بتا برای بیماران ام اس‌

در عین حال، معاون غذا و داروی وزارت بهداشت در مراسم یاد شده، از تولید تمام گروه داروهای اینترفرون بتا برای بیماران ام اس در سال آینده خبر می‌دهد که موجب خودکفایی ایران در تولید داروهای این بیماران می‌شود.

وی می‌گوید: در زمینه اینترفرون بتا که برای درمان بیماران ام‌اس کاربرد دارد، به طور کلی 3 نوع اینترفرون بتا داریم که یک نمونه آن اوایل سال 86 (با نام تجاری سینوکس) در کشور تولید شد و خوشبختانه با استقبال بیماران و پزشکان نیز مواجه شد. اما اینتروفرون بتا 2 نوع دیگر هم دارد که اکنون وارداتی است. مراحل نهایی تولید و اخذ مجوز این دو دارو نیز در حال طی شدن است و انتظار داریم‌ دومین دارو از خانواده اینترفرون بتا در 3 ماهه اول سال 87 و سومین آن در 3 ماهه سوم همین سال وارد بازار شود و از این نظر به خودکفایی برسیم.

نقش اینترفرون ها در کنترل پیشروی ام اس‌

بیماری ام اس به واسطه درگیری نقاط مختلف در سیستم اعصاب مرکزی، علائم متنوعی ایجاد می‌کند که این مساله سبب دشواری و ابهام در تشخیص موارد قطعی ام اس از دیگر اختلالات پراکنده حسی، حرکتی و ... (که به اشتباه تشخیص ام اس برایشان مطرح شده است) می‌شود، لذا وجود دستورالعمل تشخیصی با معیارهای مشخص برای احراز تشخیص ضروری به نظر می‌رسد.

از آنجا که بیماری درمان قطعی ندارد، برای جلوگیری از پیشرفت ناتوانی، از داروهای تعدیل‌کننده روند بیماری استفاده می‌شود که اهم آنها اینترفرون‌های بتا هستند.

البته مصرف اینترفرون‌ها می‌تواند عوارض جانبی نیز به همراه داشته باشد؛ علائمی شبیه آنفلوآنزا شامل تب، لرز، آلرژی و احساس ناخوشی که اغلب تا حداکثر 48 ساعت پس از هر تزریق بخصوص در ماه‌های اول درمان ایجاد می‌شود. عوارض موضعی تزریق مانند قرمزی، درد و تورم که البته با بهبود تکنیک تزریق و چرخش محل تزریق قابل کنترل است.

در برخی موارد هم  افسردگی بعنوان عارضه درمان در مطالعات اولیه گزارش شده است.

تولید انبوه دارو

دکتر پناهی تاکید می‌کند: ساخت داروی اینترفرون گاما به صورت فرآیند نو ترکیبی است و معمولا پیش از طی آزمایش‌های پایه، آزمایش‌های حیوانی و کلینیکی و کنترل‌های کیفی آن از سوی سیستم‌های بهداشتی و درمانی کشور انجام می‌شود.

با این حال و با طی این مراحل، احتمالا این دارو در اوایل خرداد امسال وارد بازار می‌شود.

پونه شیرازی‌