حمایت‌های کمرنگ برای بازگشت مجرمان زندانی به جامعه‌

هاشمی شاهرودی حتی بر این عقیده است که اگر قضات یک شب را به صورت آزمایشی در زندان بمانند، دیگر به سمت صدور این حکم نمی‌روند. با وجود اذعان به مشکلات و تبعات ناشی از زندانی شدن افراد و وجود این نظریه پذیرفته شده که اگر فردی یک بار به زندان بیفتد، در آنجا قابلیت فراگیری برخی اعمال مجرمانه را به دست می‌آورد، هنوز هم بنا به گفته رئیس سازمان زندان‌ها، جمعیت زندانیان کشور 3 برابر میزان استاندارد است. گرچه عقیده رئیس قوه قضاییه این است که زندان، تنها باید برای مجرمان خطرناک و افراد شروری باشد که بودن آنها در جامعه برای سلامت و امنیت جامعه مضر است.

با وجود تمام این تاکیدات، لایحه‌ای به نام لایحه مجازات‌های جایگزین هنوز به مرحله تصویب و اجرا نرسیده است و در کنار آن، به گفته دکتر علی نجفی توانا تنها 3 درصد از زندانیان از حمایت و مراقبت‌های بعد از خروج برخوردار می‌شوند و بسیاری از آنان بعد از خروج از زندان دوباره به سمت جرم می‌روند.

وی لزوم حمایت و مراقبت جدی از زندانیان پس از آزادی از زندان را بویژه برای کودکان و نوجوانانی که در اثر اشتباه مرتکب جرم می‌شوند، مورد تاکید قرار می‌دهد و می‌گوید: با ورود کودکان و نوجوانان به سیستم قضایی، برچسب مجرم به آنها می‌خورد و پس از آن نیز مراقبتی برای احیای دوباره آنان صورت نمی‌گیرد.

او معتقد است که کودکان و نوجوانان و جوانانی که مرتکب خطا می‌شوند، باید از طریق مجازات‌های جایگزین تنبیه شوند.

نجفی توانا می‌گوید: تکرار جرم در کشور ما به دلیل نبود سیاست‌های مراقبت بعد از خروج بالاست و در اکثر استان‌ها برای مجرمان پرونده شخصیت تشکیل نمی‌شود و مددکاری نیز وجود ندارد که طی دوران محکومیت یا بعد از آن پیگیر امور افراد زندانی و آزاد شده باشد و آنان با همین برچسب زندانی از بسیاری از فعالیت‌ها محروم می‌شوند.

مجازات‌های جایگزین در حد حرف‌

مدیرکل زندان‌های خراسان جنوبی نیز خواهان تلاش و مشارکت بیشتر نهادهای اجتماعی، بهداشتی و درمانی برای احیای سلامت جسمی و روحی مددجویان زندان‌ها و مراقبت و حمایت آنها پس از آزادی از زندان‌هاست.

محمود امینی به خبرگزاری مهر می‌گوید: نقش نهادهای حمایتی اجتماعی در این زمینه بسیار موثر و حیاتی است و باید تلاش بیشتری در این زمینه صورت گیرد.

دکتر علیرضا صابری، روان‌شناس و مددکار اجتماعی نیز در گفتگو با «جام‌جم» درباره لزوم تقویت نهادهای حمایتی بعد از خروج برای زندانیان می‌گوید: متاسفانه این مساله هنوز در ایران جا نیفتاده است که زندانیان انسان‌هایی هستند که بسته به نوع جرمی که انجام داده‌اند، قابل اصلاح هستند و این اصلاح باید از درون زندان صورت گیرد و پس از خروج از زندان نیز ادامه یابد تا این افراد که به دلیل انجام جرم و خوردن برچسب ناهنجار اجتماعی ظرفیت بالایی برای گرایش مجدد به جرم و ناهنجاری دارند، از غلتیدن دوباره در این ورطه دور بمانند و این وظیفه نهادهای حمایتی، سازمان‌های غیردولتی و البته دولت‌هاست که در این زمینه تلاش کنند.

به گفته او حرکت به سمت مجازات‌های جایگزین زندان باید با قدرت بیشتری صورت گیرد و حمایت‌ها از زندانیان و نیز خانواده آنان که عموما نیازمند مشاوره و حمایت‌های متعدد هستند نیز باید سرلوحه کار و تلاش مسوولان و سازمان‌های غیردولتی قرار گیرد.

کار فرهنگی و ایجاد تسهیلات‌
برای بازگشت زندانیان به جامعه‌

معاون دادستان تهران در امور زندان‌ها اما می‌گوید: تا پایان برنامه سوم توسعه بنا بود که صددرصد خانواده زندانیان نیازمند تحت پوشش خدمات حمایتی قرار گیرند که تاکنون تنها 25 درصد این خانواده‌ها تحت پوشش قرار گرفته‌اند.
محمود سالارکیا می‌گوید: این مساله به دلیل کمبود امکانات و نیز عدم امکان دستیابی به خانواده زندانیان بوده است.

وی معتقد است: حمایت‌های بعد از خروج از زندانیان باید به صورت جدی‌تر صورت گیرد. سالارکیا می‌گوید: تامین شغل و ارائه تسهیلات برای ادامه زندگی براساس شغل مناسب باید به صورت جدی‌تر از سوی متولیان پیگیری شود تا شاهد کاهش آمار گرایش مجدد به جرم از سوی زندانیان آزاد شده باشیم.

او می‌افزاید: کار فرهنگی مناسبی نیز تاکنون به منظور تغییر ذهنیت جامعه و محیط‌های کاری درباره زندانیان و لزوم پذیرش آنان و بازگشت این افراد به جامعه صورت نگرفته است.